ۋيليام فولكنەردىڭ نوبەل سىيلىعىن العانداعى ءسوزى
استانا. قازاقپارات. اسقار سۇلەيمەنوۆتىڭ اۋدارما سالاسىندا دا ءبىرشاما ەڭبەكتەنگەنى ءمالىم. ءوز الدىنا ءبىر بولەك الەم قۇرعان جازۋشىنىڭ وي-تۇكپىرى كۇنى بۇگىنگە دەيىن كوپشىلىككە بەيتانىس. الايدا، وسى ءبىر اۋدارماسىن وقي وتىرىپ، جازۋشىنىڭ ءسال دە بولسا كوكسەپ كەتكەن ارمانىن، سول ارماننىڭ جارقىلىن كورۋگە بولاتىنداي.
ەندەشە، ورەلى دە تالعامپاز وقىرماننىڭ رۋحاني يگىلىگىنە اينالسا دەگەن نيەتپەن اتالعان اۋدارمانى تۇتاستاي بەرىپ وتىرمىز. ايتپاقشى، ءدال وسى ىسپەتتى اۋدارمالار مەن جازۋشىنىڭ ءار جىلدارى گازەت بەتتەرىنە باسىلعان سىني-ماقالالارىن 2001 - جىلى شىققان «بولمىسپەن بەتپە-بەت» جيناعىنان وقي الاسىز.
ۋيليام فولكنەردىڭ نوبەل سىيلىعىن العانداعى ءسوزى
مەنىڭ ويىمدا، وسىناۋ سىيلىق ماعان پەندەنىڭ جەكە باسىنا ەمەس، مەنىڭ بۇكىل عۇمىرلىق ەڭبەگىمە، ەڭبەككە - ادام رۋحىنىڭ ازاپتان ساۋىلعان تابان اقى ماڭداي تەرىنە بەرىلىپ وتىر. ەڭبەك بولعاندا، اتاق پەن داڭق، لاۋازىم-ءمانساپ ءۇشىن، اسىرەسە اقشا اتالاتىن بۋىن قۇرت ءۇشىن ايقاسقا شىققان ەڭبەك ەمەس، جاڭاعى ادام رۋحىنىڭ ءيىن-يىرىمدەرىن بۇرىن الەم كورمەگەن الدەنە جاساپ، ونى دۇنيە-جارىققا ولجالاۋ ءۇشىن بۋىنعان، ىشقىنعان، شىڭعىرعان ەڭبەك.
بۇل سىيلىقتى مەنىڭ امانات-كەپىلدىك ساناتىندا قابىلداۋ سەبەبىم دە وسى. ونىڭ، سىيلىقتىڭ، اقشا-قارجى اتالاتىن بولىگىن كوزىن تاۋىپ جۇمساۋ كوپ قيىندىق اكەلە قويماستاي. بۇل مىنبەگە كوتەرىلگەندەگى بىرەگەي مىندەت: مەن، ماعان كورسەتىلگەن سىي-قۇرمەت، كوڭىل-پەيىلدى دە سارقىپ پايدالانسام دەپ ەم. ول مىندەت، تاراتىپ ايتقاندا، مىناعان سايادى: مەن كورگەن ازاپ پەن عازاپتىڭ قامىتىن كيىپ ۇلگەرگەن، جۇلدىزى وڭىنا تۋعان كۇندە ءدال وسى كافەدرادان دابىس بەرەر اقجولتاي جاس قالامنىڭ ءبىرى مەنىڭ داۋىسىمدى ەستىر مە دەگەن ءۇمىت.
ءبىزدىڭ باسىمىزداعى بۇگىنگى تراگەديا: قارا تۇندەي قارا ۇرەيدىڭ ءبىزدى ەرتتەپ ءمىنىپ العانى. ول ۇرەيگە بويىمىزدىڭ ۇيرەنگەنى سونشالىق، ءبىز ونىڭ اشسا الاقانىندا، جۇمسا جۇدىرىعىندا قالدىق. بۇگىندەرى رۋح نىسپىلى ۇلى ۇعىم قۇردىمعا كەتتى؛ باسى اشىق جالعىز، جالقى ساۋال قالدى: ادام ءتانىن كىم، قاشان، قالاي بۇتارلاماق؟ ەركەگى بار، ايەلى بار بۇگىنگى جاس قالامگەرلەردىڭ ءوز-وزىمەن قارجاسىپ، قىرقىسىپ ءوت، ەر ادام جۇرەگىندەگى زار-زاپىرانعا سىرت بەرۋ سەبەبى دە وسىندا. ال، حاس ادەبيەتتىڭ قۇنارى تەك وسىناۋ قىرقىسۋ، تەك وسى كونفليكت. قات-قابات تىرلىكتە ازاپ پەن تەردىڭ وتەۋىنە جۇرەر، قايران قالامنىڭ قادىرىنە، قاستەرىنە، قاسيەتىنە جەتەر باسقا تۇك تە جوق.
جاس قالامگەرلەر ءدال وسى شىندىقتى قايرىلىپ قاراپ، قايتادان ۇرپاققا كەرەك؛ بۇكىل تابيعاتتا ۇرەيدەن باسقا ناكاستىك (گنۋستنوست) بولماسىنا ءوزىن سەندىرۋ كەرەك؛ سەنگەن بەتتە ونىمەن - ۇرەيمەن، ات قۇيرىعىن ءۇزىلدى كەسىسپەسكە كەرەك، كەسىسكەن بەتتە ادام جۇرەگىنىڭ بايىرعى مۇراتتارى - ماحاببات پەن نامىس، ايانىش پەن قۇرباندىق، باۋىرمالدىق پەن راقىمنان باسقاسىن شەبەرحاناسىنان سىپىرىپ تاستاۋ كەرەك.
بايىرعى مۇراتتاردىڭ دەڭگەيىنەن تابىلماعان ادەبيەتتى اقتا دەسە دە، باتىرىپ ايتىپ، «مۇردە» دەسە دە ارتىق ەمەس. بۇل اقيقاتتى تىنىسىنا بالاماعان جازۋشى قارعىس قاهارىنىڭ قارماعىندا كۇن كەشەدى، ونداي جازۋشى ماحاببات ەمەس زيناقورلىق حاقىندا جازادى، تۋى جىعىلماعان جەڭىلىس، ۇزىلگەن ءۇمىتتى جالعارى جوق، نازارى پاس جەڭىس حاقىندا جازادى؛ ادامگەرشىلىكپەن، اياۋگەرشىلىكپەن قوڭسى قونىپ كورمەگەن ونداي جازۋشى ەسىل جۇرەكتىڭ نالا-مۇڭى حاقىندا ەمەس، ءناپسى بەزدەرىنىڭ بەزگەگى حاقىندا جازادى:
ونداي جازارمەن تولقىنى تولاسسىز ۋاقىت ءفانيدىڭ جاعاسىنا قول قاتا الماق ەمەس.
وسىناۋ اقيقات-ايعاقتى ۇقپاعان جازۋشى اتالۋى ادامنىڭ اقىر-سوڭىنىڭ ەنجار-مارعاۋ باقىلاۋشىسى، قالىس كۋاگەرى بولىپ قالا بەرەدى. مەن ادامنىڭ اقىرىنا مويىنسۇنباق ەمەسپىن. شىدامىن جىگەرمەن، جىگەرىن شىداممەن شىڭداعان ادام ولمەيدى دەۋ وڭاي كۇرمەۋ؛ ادام، دەمى بىتەر، ءدامى بىتەر تۇسىندا ءسونىپ-سەمىپ بارا جاتقان نامازشامنىڭ قانالاۋ بوياۋىنا مالىنعان تاس قۇزاردىڭ باسىنان ۇزىلەر ۇنمەن قارعىس ايتقاننىڭ وزىندە هاۋا-كوكتە ءبارىبىر ءبىر تەربەلىس قالادى، ول تەربەلىس الگى ادامنىڭ تالما داۋىسىنىڭ ءدىرىلى دەۋ دە قيىن كۇرمەۋلەردەن ەمەس.
مەن بۇل ۇعىمنان تۇبەگەيلى باس تارتامىن. تىرلىكتىڭ تەپكىسىنەن ءتىرى قالعانى ءوز الدىنا - ادام جەڭەدى. ادامنىڭ ولمەستىگى: ونىڭ ۇلان-عايىر عالامداعى جانى بارلاردىڭ ىشىنەن وزەك ورتەر داۋىستى وزىنە ەنشىلەگەنى ەمەس. ادامنىڭ ومىرشەڭدىگى: وندا، قۇرباندىققا دايىن، باسقانىڭ ازاسى مەن قازاسىن بولىسۋگە دايىن جان بار، مەيىر بار، رۋح بار.
اقىننىڭ بورىشى دا، پارىزى دا، مىندەتى دە وسىنى جازۋ، وسى حاقىندا جازۋ. سۋرەتكەردىڭ باسقادان، باسقالاردان وق بويى وزىقتىعى دا وسىندا: ونىڭ، ادام جۇرەگىنە مەدەت بەرە تۇرىپ، ەرلىكتى ، راحىم-مەيىر مەن باس تىگەر مارتتىكتى - ادامزاتتىڭ وتكەن تاريحتاعى بار قازىنا-داڭق، سەس-ايبارىن قايتا وياتىپ، ادامنىڭ تىزە بۇكپەۋىنە قول ۇشىن بەرەدى.
اقىن ادام عۇمىرىنىڭ جىلناماسىن تۇزەۋمەن ، ءتىزىپ-حاتتاۋمەن شەكتەلە المايدى. ونىڭ جۇرەكجاردى پەرزەنتى - شىعارماسى، جارىققا شىرقىراپ كەلىپ، تۇنەككە شىڭعىرىپ كەتەر ادامنىڭ تاركىنە توتەپ بەرۋىنە عانا ەمەس، ونىڭ جەڭۋىنە كومەگى تيەر ىرگەتاس ورنىنا، ۇستىن-ارقا ورنىنا ءجۇرۋى بەك مۇمكىن.
1950-جىل
دايىنداعان: فارابي ارىستانبەك
«التى الاش» سايتى. 2014
