وڭتۇستىك-شىعىس ازياداعى جاڭا سەرىكتەس: ميانما جايلى 5 سۇراق
استانا. قازاقپارات – 27-قىركۇيەكتە استاناعا ميانما پرەزيدەنتىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى، مەملەكەتتىك اكىمشىلىك كەڭەس ءتوراعاسى مين اۋن حلاين ساپارمەن كەلەدى. اقوردادا وتەتىن جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەردە ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى تالقىلانباق. وسىعان وراي Kazinform ءتىلشىسى ميانما جايلى 5 سۇراققا جاۋاپ ىزدەپ كوردى.
ميانما قايدا ورنالاسقان؟
ميانما - وڭتۇستىك-شىعىس ازيادا ورنالاسقان تاريحى جانە مادەنيەتى باي مەملەكەت. 1989-جىلعا دەيىن بيرما دەپ اتالىپ كەلدى. تاۋەلسىزدىگىن 1948-جىلى جاريالاعان، وعان دەيىن ۇلى بريتانيا كولونياسى بولدى. ونىڭ اۋماعى 676 مىڭ شارشى شاقىرىمنان اسادى، حالقى 55 ميلليوننان جوعارى.
ميانما باتىسىندا ءۇندىستان جانە بانگلادەشپەن شەكتەسەدى. سونداي-اق قىتاي، لاوس، تايلاندپەن شەكاراسى بار.
گەوگرافيالىق تۇرعىدان ءۇندى مۇحيتىنا شىعا الاتىن ماڭىزدى مەملەكەت سانالاتىن بۇل ەل ستراتەگيالىق تۇرعىدان دا، ەكونوميكالىق الەۋەت تۇرعىسىنان دا ەرەكشە ماڭىزعا يە.
ەلدى كىم باسقارادى؟
ميانما - قازىرگى تاڭدا اسكەري باسقارۋ ۇستەم بولىپ وتىرعان مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. 2021-جىلى ەلدە اسكەري توڭكەرىس جاسالىپ، بيلىك اسكەريلەردىڭ قولىنا ءوتتى. وسىدان كەيىن مەملەكەتتىك اكىمشىلىك كەڭەس قۇرىلىپ، ونىڭ ءتوراعاسى مين اۋن حلاين مەملەكەت باسشىسى مىندەتىن اتقارىپ كەلەدى.
ميانماداعى ساياسي جاعداي سوڭعى جىلدارى كۇردەلى دەسەك بولادى. ازاماتتىق ۇكىمەت پەن اسكەري بيلىك اراسىنداعى شيەلەنىس قوعامدا تۇراقسىزدىق تۋدىرىپ وتىر. بۇل ەلدىڭ الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق دامۋىنا اسەر ەتەدى. سونىمەن قاتار، بيىل كوكتەمدە ميانمادا كۇشتى جەر سىلكىنىسى بولىپ، 5300 دەن استام ادام كوز جۇمدى، ينفراقۇرىلىمعا ەلەۋلى زيان كەلدى.
ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزىن نە قۇرايدى؟
ميانما دامۋشى ەلدەر قاتارىنا كىرەدى. ەكونوميكالىق تۇرعىدان كەدەي ەلدەردىڭ ءبىرى سانالادى. دۇنيەجۇزىلىك بانك «تابىسى تومەن» ەكونوميكا دەپ باعا بەرگەن. 2024-جىلى ەلدىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 67,4 ميلليارد ا ق ش دوللارى بولعان. جان باسىنا شاققاندا 1179 دوللاردان كەلەدى.
دەگەنمەن ميانما تابيعي رەسۋرستارعا اسا باي. مۇندا مۇناي مەن گازدىڭ ءىرى قورلارى، باعالى تاستار (اسىرەسە جاقۇت) مەن مينەرالدى شيكىزاتتىڭ مول قورى بار. سونداي-اق ەلدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جاقسى دامىعان: كۇرىش، بۇرشاق، ماقتا جانە باسقا دا داقىلدار نەگىزگى ەكسپورتتىق ونىمدەردىڭ قاتارىندا. وسى ەرەكشەلىكتەر قازاقستان ءۇشىن ميانمانى وڭتۇستىك- شىعىس ازياداعى ىقپالدى ءارى پايدالى سەرىكتەس رەتىندە كورسەتەدى.
قازاقستان مەن ميانما اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناس قاشان ورنادى؟
قازاقستان مەن ميانما اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستار 1999-جىلى ورنادى. دەگەنمەن گەوگرافيالىق قاشىقتىق جانە ميانمانىڭ ۇزاق ۋاقىت بويى حالىقارالىق وقشاۋلانۋدا بولۋى سەبەپتى قارىم-قاتىناستار باياۋ دامىدى. تەك سوڭعى جىلدارى جاڭا مۇمكىندىكتەر پايدا بولا باستادى. ميانمانىڭ سىرتقى ساياساتتاعى اشىقتىققا قادامدارى مەن قازاقستاننىڭ ازيا باعىتىنداعى باستامالارى ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋعا نەگىز قالاپ وتىر.
2014-جىلى 15-مامىردا ميانما سىرتقى ىستەر ءمينيسترى «ساۋدا جانە ينۆەستيتسيا سالاسىندا قازاقستانمەن تىعىز ارىپتەستىك ورناتۋعا مۇددەلى» ەكەنىن مالىمدەگەن بولاتىن. قازاقستان ەلشىسىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا تاراپتار قازاقستان- ميانما ىنتىماقتاستىعىنىڭ جاي-كۇيى مەن بولاشاعىن تالقىلاپ، وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ءوزارا قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىن ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماستى.
2025-جىلعى 8-مامىردا قاسىم-جومارت توقايەۆ ماسكەۋ قالاسىندا ميانما پرەمەر-ءمينيسترى مين اۋن حلاينمەن كەزدەستى. قازاقستان پرەزيدەنتى ەكى مەملەكەت ءارقاشان ءوزارا قۇرمەت پەن سەنىمگە نەگىزدەلگەن دوستىق قارىم- قاتىناستاردى ساقتاپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
مين اۋن حلاين دەگەن كىم؟
مين اۋن حلاين - ميانمانىڭ قازىرگى كوشباسشىسى، ساياسي جانە اسكەري قايراتكەر، ارميانىڭ اعا گەنەرالى، ميانما قارۋلى كۇشتەرىنىڭ باس قولباسشىسى.
ول 1956-جىلى 3-شىلدەدە دۇنيەگە كەلگەن. 2011-جىلى ميانما قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جاڭا باس قولباسشىسى بولدى. مين اۋن حلاين بيلىككە 2021-جىلى اسكەري توڭكەرىس ناتيجەسىندە كەلدى.
2021-جىلدىڭ 1-تامىزىندا ميانمانىڭ ۋاقىتشا ۇكىمەتى قۇرىلىپ، مين اۋن حلاين پرەمەر-مينيستر بولدى. 2024-جىلعى شىلدەدەن بەرى پرەزيدەنتتىڭ مىندەتىن اتقارۋشى.
P. S. مين اۋن حلايننىڭ ساپارى قازاقستان مەن ميانما اراسىنداعى بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋگە، ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ساياسي ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى كەزەڭ بولىپ سانالادى. بۇل وقيعا قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك-شىعىس ازياداعى ىقپالدى سەرىكتەستەرمەن قارىم-قاتىناسىن نىعايتۋ ستراتەگياسىنا سايكەس كەلەدى جانە ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى جاڭا بەلەسكە كوتەرۋى ىقتيمال.
