وسماندىقتاردىڭ ەۋروپاعا سالعان ۇرەيى
14- عاسىردا گەرمانيانىڭ مۋلحەيم قالاسىنداعى رەن وزەنىنىڭ بەرگى جاعاسىندا نەمىستەر، ارعى جاعاسىندا فرانسۋزدار ءومىر سۇرگەن ەدى. فرانسۋزدار جىل سايىن ەگىن ءپىسىپ جەتىلگەن كەزدە وزەننىڭ بەرگى بەتىنە ءوتىپ، نەمىستەردىڭ وسىرگەن ونىمدەرىن تالاپ، جيناپ كەتەتىن.
ول كەزدەردە بىرلىگى بولماعان كۇشسىز نەمىستەر داۋىس شىعارا المايتىن. ءار جىلى قايتالانعان بۇل جاعدايدىڭ شاراسىن وسمان سۇلتانىنا جاعدايدى ءتۇسىندىرىپ جازىپ، كومەك سۇراۋ ارقىلى ىزدەيدى. حاتتارىندا بىلاي جازادى: «فرانسۋزدار جىل سايىن بىزدىڭ ەگىندەرىمىزدى كۇشتەپ الىپ كەتۋدە. ءسىز دۇنيە جۇزىنە ادىلدىك تاراتقان ۇلى يمپەريانىڭ سۇلتانىسىز، يسلامنىڭ حاليفاسىسىز. ءبىزدى بۇل زۇلىمدىقتان قۇتقارىڭىز. اسكەر جىبەرىڭىز!..»
بۇل كومەك سۇرانىسىن زەرتتەگەن پاديشاح، اسكەر جىبەرۋدى كەرەكسىز دەپ شەشەدى. تەك اسكەري كيىمدەرىن جىبەرۋدى ءجون كورەدى. وسماندىق اسكەرلەرىنىڭ كيىمدەرىمەن تولتىرىلعان ءۇش قاپپەن بىر حات جازىپ جىبەرەدى. تاڭ قالعان نەمىستەر قاپتاردى الىپ حاتتى وقيدى: « فرانسۋزدار قورقاق ادامدار. ولارعا اسكەر جىبەرۋىمىزدىڭ كەرەگى جوق. اسكەرىمىزدىڭ كيىمىن كورۋى دە جەتكىلىكتى. بۇل كيىمدەردى ادامدارىڭا كيدىرىپ وزەننىڭ كورىنەتىن جەرلەرىمەن جۇرگىزىڭدەر. ارعى جاعىنان كورەتىن فرانسۋزدار ءۇشىن بۇل جەتكىلىكتى. . . »
باۋ- باقشا يەلەرى دەرەۋ وسماندىق اسكەرلەرىنىڭ كيىمدەرىن تالاسىپ ءبولىپ الادى. ەگىن جينايتىن ۋاقىت تاياعاندا وسمانادىق اسكەرلەرىنىڭ كيىمدەرىن كيىپ وزەن جاعالاۋىندا جۇرە باستايدى. ەرتەڭىنە قارسى جاعادان كەلگەن حاباردان نەمىستەر قۋانىشتان ايعايلاپ، توبەلەرى كوككە جەتەدى. ويتكەنى وسماندىقتاردان كومەك كەلدى دەپ ويلاعان فرانسۋزدار قورققانىنان اۋىلدارىن تاستاپ ورتالىق جاعىنا قاراي قاشقان ەدى.
بۇل وقيعادان كەيىن مۋلحەيمدىكتەردىڭ كوڭىلدەرىنە تىنىشتىق ورنادى. وسمان كيىمدەرىن مۋلحەيمعا تاۋەلدى كارلسرۋحە مۋزەيىنە ورناتتى. قالانىڭ ەڭ بيىك عيماراتىنا وسمان جالاۋىن ءىلدىردى. ءالى كۇنگە دەيىن بۇل وقيعانىڭ بولعان كۇنىنە كارناۆال جاساپ تويلاپ جاتادى.
