ورتالىق ازياعا كەلگەندە قىتاي مەن ەۋرووداقتىڭ نەلىكتەن مۇددەسى ۇقساس

ەۋروپانىڭ ورتالىق ازياعا ستراتەگيالىق بەتبۇرىسى

ورتالىق ازيا مەن ەۋروپا وداعى كوشباسشىلارىنىڭ 4-ساۋىردەگى سامارقاند ءسامميتى بىرلەسكەن دەكلاراتسيا قابىلداۋمەن اياقتالدى. 20 پۋنكتتەن تۇراتىن قۇجاتتا تاراپتار ەكى جاقتى قارىم-قاتىناستى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرۋگە ۋاعدالاستى.

سامارقاند دەكلاراتسياسىندا ساۋدا مەن ينۆەستيتسيالىق بايلانىستاردى نىعايتۋدى، اسا ماڭىزدى شيكىزات ماتەريالدارى بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدى، ورتا ءدالىز بويىنداعى ماڭىزدى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قولداۋدى قوسا العاندا، ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ باسىم باعىتتارى بەلگىلەندى. قاتىسۋشىلار سونداي-اق ەكى جىلدا ءبىر رەت جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەر وتكىزۋگە ۋاعدالاستى.

«جاڭا ءداۋىردىڭ» باستالعانىن جاريا ەتكەن ەۋروكوميسسيا ءتوراعاسى ۋرسۋلا فون دەر ليايەن ە و ورتالىق ازيا ەلدەرىندە كولىك، شيكىزات رەسۋرستارى، جاڭارتىلاتىن ەنەرگەتيكا جانە سيفرلاندىرۋ سالالارىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن «Global Gateway» ەۋروپالىق باستاما اياسىندا 12 ميلليارد ەۋرو بولەتىنىن ءمالىم ەتتى.

ال سامميت قارساڭىندا، 2-ءساۋىر كۇنى ا ق ش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ شەتەلدەن اكەلىنەتىن بارلىق تاۋارعا باج سالىعى ەنگىزىلەتىندىگىن جاريا ەتكەن بولاتىن. ءداستۇرلى سەرىكتەس - ەۋروپا وداعى دا ودان تىس قالا العان جوق. الايدا بريۋسسەلدىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى ورتالىق ازيا ەلدەرىنە نازار اۋدارۋ جىل باسىندا-اق جەدەلدەي تۇسكەن ەدى.

- ا ق ش- تا جاڭا اكىمشىلىكتىڭ كەلۋىنە بايلانىستى ەۋروپالىق ساياساتكەرلەر ورتالىق ازيا، ASEAN جانە ق ح ر ەلدەرىنە ءجيى ساپارلاي باستادى. بۇل بريۋسسەل ديپلوماتياسىنىڭ ازيا باعىتىنداعى ستراتەگيالىق وزگەرىسىن كورسەتەدى، - دەپ سانايدى شاڭحاي جاھاندىق باسقارۋ جانە ايماقتىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ باسشىسى تسزيان فەن.

ساراپشى ۆاشينگتون تاراپىنان سىرتقى قىسىمى جاعدايىندا بريۋسسەل ءۇشىن ازيا بارعان سايىن باسىم باعىتقا اينالاتىنىن اتاپ وتەدى.

شاڭحايلىق زەرتتەۋشى ازيا ەلدەرىنە قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىن فاكتورلاردىڭ ىشىندە ايماقتىڭ تۇراقتىلىعى مەن دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن، تۋىندايتىن ماسەلەلەردى شەشۋدە ىمىرا ىزدەۋگە نەگىزدەلگەن ازيالىق مودەلدىڭ ەرەكشەلىكتەرىن اتاپ ءوتتى.

قىتاي باسپا ءسوزى سامميت جايىندا

قىتايدىڭ جەتەكشى اقپارات اگەنتتىكتەرى سامميتتىڭ نەگىزگى ناتيجەلەرىن اتاپ ءوتتى. ايتالىق، شينحۋا مەن جەنمين جيباو ورتالىق ازيا مەن ەۋروپا وداعىنىڭ سيرەك كەزدەسەتىن مينەرالدار سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىنا نازار اۋداردى.

- وا مەن ە و- نىڭ ءبىرىنشى سامميتى اسا ماڭىزدى شيكىزات رەسۋرستارى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىققا باعىتتالعان، - دەپ كورسەتەدى سينحۋا مەن جەنمين جيباو اگەنتتىكتەرى جاريالاعان اقپاراتتارىنىڭ تاقىرىبىندا.

- سامميت بارىسىندا ورتالىق ازيانىڭ بەس ەلى مەن ەۋروپا وداق اسا ماڭىزدى شيكىزات ماتەريالدارى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى نيەتتەر تۋرالى بىرلەسكەن دەكلاراتسيا قابىلدادى، - دەپ جازادى اقپارات اگەنتتىكتەرى.

ChinaNews جانە Global Times اقپارات اگەنتتىكتەرى ەكى ءوڭىردىڭ ىنتىماقتاستىق دەڭگەيىنىڭ ارتقانىن اتاپ وتەدى.

- «ورتالىق ازيا - ەۋروپا وداعى» ءبىرىنشىءسامميتى ءوتتى. تاراپتار ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك ورناتتى، - دەلىنگەن باسىلىمنىڭ تاقىرىبىندا.

China Daily جاڭالىقتار پورتالى «ورتا ءدالىزدى» دامىتۋعا كوپتەگەن ميلليارد دوللارلىق ينۆەستيتسياعا نازار اۋداردى.

- ا ق ش جاھاندىق ساۋدا سوعىسىن باستادى، ال ەۋرووداق «ورتا ءدالىزدى» دامىتۋعا ميللياردتاعان ەۋرو ينۆەستيتسيا سالدى، - دەپ جازادى گازەت.

ءوڭىر نەلىكتەن الەمدىك دەرجاۆالاردىڭ نازارىن اۋدارىپ وتىر؟

ق ح ر باستى اقىل-وي ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرى، قىتاي قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسى رەسەي، شىعىس ەۋروپا جانە ورتالىق ازيا ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋشىسى چجان حۋن ورتالىق ازيانىڭ ەۋروپا وداعىمەن ىنتىماقتاستىعىن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك دەڭگەيىنە دەيىن جەتكىزۋ جالپى گەوساياسي وزگەرىستەر مەن سوڭعى جىلدارداعى داعدارىستار اياسىندا قاراستىرىلاتىنىن، سونىڭ سالدارىنان ءبىر جاعىنان ايماقتىڭ شەتەلدىك سەرىكتەستەر ءۇشىن ماڭىزدىلىعى ارتقانىن، ال ەكىنشى جاعىنان، ونىڭ ستراتەگيالىق دەربەستىگى كۇشەيە تۇسكەنىن اتاپ وتەدى.

- ە و جاريالاعان «GlobalGateway» باستاماسى اياسىندا ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ورتالىق ازيانى جاھاندىق جەتكىزۋ تىزبەگىنىڭ تورابىنا اينالدىرا وتىرىپ، كولىك دالىزدەرىن دامىتۋعا جاڭا سەرپىن بەرەدى. ەۋرووداقتىڭ تابيعي رەسۋرستاردى جەتكىزۋدى ءارتاراپتاندىرۋعا دەگەن ۇمتىلىسى گەوساياسي جانە ەكونوميكالىق كوپپوليارلىلىق پروتسەسىنىڭ كۇشەيۋىنە بايلانىستى، - دەپ جازادى چجان حۋن Global Times باسىلىمىندا.

ساراپشى الەمدىك دەرجاۆالارمەن قارىم-قاتىناس پەن تەپە-تەڭدىكتە ورتالىق ازيانىڭ تاڭعاجايىپ ستراتەگيالىق يكەمدىلىگىن اتاپ وتەدى. مىسالعا قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ باسشىلىعىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان قازاقستاننىڭ ساياساتى كەلتىرىلەدى. وندا ەۋروپانىڭ ينستيتۋتسيونالدىق تاجىريبەسى ءبىر مەزگىلدە قابىلدانادى، رەسەيمەن ءداستۇرلى بايلانىستار ساقتالادى جانە قىتاي نارىعىنىڭ مۇمكىندىكتەرى بەلسەندى پايدالانىلادى.

چجان حۋن تالداۋىندا ءىرى مەملەكەتتەردىڭ ورتالىق ازياداعى ىقپالى ءۇشىن كۇرەسى دە باستى سىن-تەگەۋرىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

- ق ر پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆ ايتقانداي: «ورتالىق ازيانىڭ بولاشاعى گەوساياسي كۇرەس الاڭى ەمەس، وركەنيەتتىك ديالوگ ءۇشىن كوپىر بولۋى ءتيىس». بۇل ستراتەگيالىق كوزقاراس قازىرگى زامانعى حالىقارالىق ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ كىلتى بولۋى مۇمكىن، - دەيدى ساراپشى.

ق ح ر مەن ە و- نىڭ ورتالىق ازياداعى ىنتىماقتاستىق الەۋەتى «س5+1» فورماتىنداعى كەزدەسۋلەردىڭ تەتىكتەرى مەن قورىتىندىلارى قىتاي ءۇشىن سىن-قاتەرلەر مەن جاڭا مۇمكىندىكتەر تۇرعىسىنان اسپان استى ەلىندە ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەلىپ جاتىر. شانحاي قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسى حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى گۋ ۆەي بۇعان دەيىن China Daily گازەتىنە ق ح ر مەن ە و- نىڭ ورتالىق ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىلىنا قاتىستى كوزقاراسىن بولىسكەن ەدى.

زەرتتەۋشىنىڭ پايىمىنشا، قىتاي مەن ەۋروپالىق وداقتىڭ ورتالىق ازياداعى مۇددەلەرى مەن ماقساتتارى ۇقساس. بۇل وڭىرلىك ءوزارا ءىس-قيمىلدى دامىتۋ ءۇشىن نەگىز قالىپتاستىرادى.

- قازىرگى جاعدايدا قىتاي مەن ەۋروپا وداعى ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارىنىڭ دامۋىنا ەرەكشە نازار اۋدارادى. بۇل ءدالىز شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى سەنىمدى جانە تۇراقتى لوگيستيكانى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىن پەرسپەكتيۆالى باعىت رەتىندە قاراستىرىلادى، - دەيدى ساراپشى.

گۋ ۆەي ەنەرگەتيكا مەن تابيعي رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدالانۋ سالاسىندا ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋعا، سىرتقى ساۋدا كولەمىن ۇلعايتۋعا، سونداي-اق ءوڭىردىڭ رەسۋرستىق الەۋەتىن پايدالانۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ، ورتالىق ازيا كەڭىستىگىنە قىتاي-ەۋروپا ءوزارا ءىس-قيمىلىن باعىتتاۋ ءجون دەپ سانايدى.

ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ىشىندە كليماتتىق كۇن ءتارتىبى مەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ دا ەرەكشەلەنەدى. قىتاي مەن ەو ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن بىرلەسكەن باستامالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتقانى اتالىپ وتىلەدى.

- وسى تۇرعىدا ءبىرىڭعاي دەرەكقور ازىرلەۋدى، توتەنشە جاعدايلارعا دەن قويۋ جۇيەلەرىن قۇرۋدى جانە تۇراقتى كوممۋنيكاتسيالىق پلاتفورمالاردى دامىتۋدى قامتيتىن ءۇشجاقتى ديالوگ قالىپتاستىرۋ ءۇشىن الەۋەت بار. مۇنداي فورمات ەكولوگيا سالاسىنداعى كوپجاقتى سەرىكتەستىكتىڭ جاڭا مودەلى بولا الادى، - دەپ قورىتىندىلايدى ويىن گۋ ۆەي.

بۇعان دەيىن «ورتالىق ازيا - ەۋرپا وداعى» سامميتى اياسىنداعى ساياسي ينتەگراتسيا قازاقستانعا قانداي مۇمكىندىك سىيلايتىنىن جازعان ەدىك.

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى