توقتا، بوتام! اتاڭ كەلەدى ارتىڭدا
استانا. قازاقپارات - قازاقستاننىڭ حالىق ارتيسى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى، وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ارتيسى، ەڭبەك قىزىل تۋ جانە «پاراسات»، «وتان» وردەندەرىنىڭ يەگەرى ءسابيت ورازبايەۆ ءوزىن ەشقاشان كومپوزيتورمىن دەپ ەسەپتەگەن ەمەس.
ءبىراق مۇقاعالي ماقاتايەۆتىڭ ولەڭىنە ورىلگەن «توقتا، بوتام! اتاڭ كەلەدى ارتىڭدا!» ءانىنىڭ وتىز جىلعا جۋىق ورىندالىپ كەلە جاتقانىنا قاراپ، ەشكىمنەن وسال ءان جازباعانىن ايقىن اڭعارامىز.
اڭگىمەنى ارىدەن باستاساق، بىرەگەي ونەر يەسى ەردىڭ جاسى - ەلۋگە ەندى اياق باسقان كەزى ەكەن. بىردە قازىرگى «جاس الاش»، بۇرىنعى «لەنينشىل جاس» گازەتىندە قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى ءابدىلدا تاجىبايەۆتىڭ العى سوزىمەن جاريالانعان مۇقاعالي ماقاتايەۆتىڭ ءبىر توپ ولەڭىنە كوزى تۇسەدى. كورنەكتى اقىن قاراسازدان شىققان تالانتتى ىنىسىنە اق جول تىلەپ، ءباتۋالى باتاسىن بەرىپ، بولاشاعىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتتىرەتىنىن ايتىپتى.
گازەتتەگى كوپ ولەڭنىڭ ىشىنەن ءسابيت اعاعا «توقتا، بالام! اتاڭ كەلەدى ارتىڭدا» ولەڭى قاتتى ۇناپ قالادى. ءتىپتى ءبىر-ەكى وقىعاننان كەيىن جاتتاپ تا الادى.
سودان ارادا ءبىر جىل وتكەندە جول ءتۇسىپ، وسكەن وڭىرىنە بارادى. تۋعان جەر توسىندە اۋناپ-قۋناپ جاتقان ءانشى-اكتەردىڭ كوزىنە ءبىر قىزىق وقيعا وتتاي باسىلادى. توڭىرەككە كوز تىگىپ تۇرىپ، سول اۋىلدىڭ ۇلكەندەرىنىڭ ءبىرى مىرزاتاي اقساقالدىڭ نەمەرەسىن قۋىپ جەتە الماي كەلە جاتقانىن كورەدى. الگى بالا اتاسى ەندى ۇستاپ الايىن دەسە، قولدى-اياققا تۇرماي، ودان ءارى قاشا جونەلەدى. سول قىلىعىنا ءوزى ءماز. شىقىلىقتاپ كۇلىپ، مارە-سارە بولىپ، ويناپ ءجۇر ەكەن.
- قالاداعىداي ەرسىلى-قارسىلى اعىلىپ جاتقان كولىك جوق. كوشە بوس. قاريانىڭ نەمەرەسى بىرەسە جولدىڭ ارعى بەتىنە، بىرەسە بەرگى بەتىنە ءوتىپ، ۇستاتار ەمەس. ەكەۋىنىڭ ارەكەتىنە قاراپ تۇرىپ، وسى ساتتە مۇقاعاليدىڭ:
- توقتا، بوتام!
اتاڭ كەلەدى ارتىڭدا!
بۇر موينىڭدى قالجىراعان قارت ۇلعا.
سەنىڭ ءسابي ساتتەرىڭنىڭ مىسقالىن،
ايىرباستاپ الا الماي ءجۇر التىنعا.
توقتا، بوتام!
اتاڭ كەلەدى ارتىڭدا! -دەگەن باياعى ولەڭى ەسىمە سارت ەتە ءتۇستى. سودان دومبىراعا قوسىپ، ىڭىلداپ ايتا باستادىم. باستاپقىدا ءاننىڭ بىرنەشە نۇسقاسى بولدى. ءبىر جىلدان كەيىن باس-اياعىن جيناقتاپ، قازىرگى نۇسقاعا توقتالدىم. ءبىر وتىرىستا ورىنداپ ەدىم، تىڭداعاندار جاقسى قابىلدادى.
ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەندە سارى اعاش قالاسىنىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەستىم. ءبىر ساعاتتاي جىر-تەرمە، تولعاۋلار ايتىپ، حالىق اندەرىن شىرقادىم. كونسەرت اياقتالىپ قالعاندا ءبىر كىسى «توقتا، بالام. اتاڭ كەلەدى ارتىڭدا!» دەگەن ءانىڭىزدى ايتىڭىزشى» دەپ ءوتىنىش جاسادى. ءسوزىن جەرگە تاستاماي، ورىنداپ بەرىپ ەدىم، ورىندارىنان تۇرىپ، قوشەمەت كورسەتتى. سول كەزدە «بۇل بابا مەن بوبەك اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا قۇرىلعان اسپالى كوپىر سياقتى ومىرشەڭ ءان بولادى ەكەن» دەگەن وي كەلدى دەيدى قازاقستاننىڭ حالىق ارتيسى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ءسابيت ورازبايەۆ.
تۋىندى كوپشىلىكتىڭ كوزايىمىنا اينالا باستاعاندا كومپوزيتور زامانداستارى «ءسابيت، سەن ءان شىعارا باستاپسىڭ عوي» دەپ تاڭدانىسىن جاسىرمايدى. «مەن سەندەردىڭ ناندارىڭا ورتاقتاسپايمىن. دەگەنمەن ءاۋ دەمەيتىن قازاق جوق. ءۇش-ءتورت ءانىم، تولعاۋلارىم بارى راس» دەپ اشىعىن ايتىپ ءارى قالجىڭداپ جاۋاپ بەرەدى. ءبىراق قايدا بارسا دا كوپشىلىك وسى ءانىن ايتقىزباي جىبەرگەن ەمەس.
- ءاندى راديوعا جازدىرعانمىن، اندا-ساندا ەستىپ تۇرامىن. شيپاجايعا بارا قالسام، تانىعاندار قولقا سالىپ جاتادى. كەيدە «توقتا، بالامنىڭ» اۆتورى وسىندا وتىر» دەپ ورنىمنان تۇرعىزاتىندار بار. ءاندى كوبىنە «توقتا، بوتام»، كەيدە «توقتا، بالام» دەپ باستايمىن. دۇرىسى - «توقتا، بالام...». مۇقاعاليدىڭ قاي ولەڭىن الساڭىز دا ءان سۇراپ تۇرادى عوي. اۋەن مەن ءسوزدىڭ قابىسۋى ءاننىڭ قۇدىرەتتى بولۋىنا ۇلكەن پايداسىن تيگىزەدى. ەگەر فيلم تۇسىرىلسە، ءاننىڭ شىعۋ تاريحى كەرەمەت سيۋجەت بولار ەدى، - دەيدى كەيىپكەرىمىز.
ءبىر جولى «قازاق اۆتورلار قوعامىنان» حابارلاسىپ، «ءسىزدىڭ «توقتا، بوتام! اتاڭ كەلەدى ارتىڭدا!» دەگەن ءانىڭىز كوپ ورىندالادى. جينالىپ قالعان قالاماقىڭىز بار، الىپ كەتىڭىز» دەيدى. قازاق مەملەكەتتىك م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترىندا جارتى عاسىردان استام ۋاقىت تەر توگىپ، ز. شاشكيننىڭ «جاياۋ مۇساسىندا» جاياۋ مۇسا، ع.مۇسىرەپوۆتىڭ «قوزى كورپەش - بايان سۇلۋىندا» جانتىق، ءابدىلدا تاجىبايەۆتىڭ «مايراسىندا» ءدۇربىت، اسقار سۇلەيمەنوۆتىڭ «ءتورت تاقتا-جايناماز» دراما-ديالوگىنداعى ءابدىناسىم شال، ب. مۇقايدىڭ «ءومىر زاياسىنداعى» ءالي، مامان بايسەركەنوۆتىڭ «ابىلاي حاننىڭ اقىرعى كۇندەرىندە» بۇقار جىراۋ، دۋلات يسابەكوۆتىڭ «ەسكى ۇيدەگى ەكى كەزدەسۋىندەگى» ايتورە، قىرعىز دراماتۋرگى ب.جاكيەۆتىڭ «جۇرەيىك جۇرەك اۋىرتپاي...» دراماسىنداعى قاريا سىندى جۇزگە تارتا رولدەردى سومداعان اكتەر بۇعان اڭ-تاڭ بولادى. سوسىن «قورازبايەۆتىكىن شاتاستىرىپ، ورازبايەۆقا اۋدارىپ جىبەرگەن جوقسىڭدار ما؟» دەپ قايىرا سۇرايدى. سويتسە، راس ەكەن. نە كەرەك، ءسابيت اعا كوپ ويلانباستان، «ءاننىڭ قىزىعىن سولار كورسىن» دەپ، جينالعان قاراجاتتى بالالار ۇيىنە اۋدارتىپ جىبەرەدى.
ءبىر كەزدەگى شال مەن بالاعا قىزىعا قاراعان ونەر يەسى كەيىننەن ءوزى تۋرالى دەرەكتى فيلم تۇسىرىلگەندە ، نەمەرەلەرىن قاسىنا وتىرعىزىپ قويىپ، وسى ءاندى ايتىپ بەرەدى. قۇداي بۇيىرتسا، ەندى شوبەرەلەرىنە ايتىپ بەرۋگە دايىندالىپ ءجۇر. توقتا، بوتام!
اتاڭ كەلەدى ارتىڭدا!
بۇر موينىڭدى قالجىراعان قارت ۇلعا.
سەنىڭ ءسابي ساتتەرىڭنىڭ مىسقالىن،
ايىرباستاپ الا الماي ءجۇر التىنعا.
توقتا، بوتام!
اتاڭ كەلەدى ارتىڭدا!
جۇزە ءجۇرىپ، ءجۇز قۇبىلعان ساعىمدا،
جاستىق دەيتىن كوكتەمەنىڭ شاعىندا.
وسكەن ەدىك سەنىڭ اناڭ ەكەۋمىز،
وسى قارتتىڭ ماپەلەگەن باعىندا.
قارتتىڭ باعىن جايلايتىنبىز يەن تەگىن،
تىڭدايتىنبىز الۋان-الۋان ەرتەگىن.
جيناپ الىپ جۇرەر ەدى جارىقتىق،
كۇللى اۋىلدىڭ ەلتەڭى مەن سەلتەڭىن.
ەي، بولاشاق! قارت كەلەدى زيالى،
كەيىمەسىن اتا-قىران ۇيالى.
سەن سىيلاساڭ، ءسابي شاقتىڭ ءبىر ءساتىن،
اتاڭ ساعان ۇزاق ءومىرىن قيادى.
اقىلىنا ايىرباستا كۇلكىڭدى،
قايتەسىڭ سول كۇلكى دەيتىن شىركىندى؟!
بەيقام كۇلىپ وسپەگەن سوڭ ءوز باسىم،
بوس كۇلكىنى ۇناتپايمىن ءبىرءتۇرلى...
توقتا، بوتام! اتاڭ كەلەدى ارتىڭدا!
داريا شالقار دانالىعىن ال، تىڭدا!
سەنىڭ ءسابي ساتتەرىڭنىڭ مىسقالىن،
ايىرباستاپ الا الماي ءجۇر التىنعا.
توقتا، بوتام! اتاڭ كەلەدى ارتىڭدا!
بايداۋلەت قانشايىم
«ايقىن» گازەتى. 2013-جىل
