توقال - «اڭگىمە»
استانا. قازاقپارات - بۇگىندە كۇندەگى داعدىلى ادەتىمىز بويىنشا تاڭعى اسقا جايعاستىق، قىزىل كۇرەڭ قايماقتى شاي، ءۇي ءىشى قۇلاققا ۇرعان تاناداي تىنشتىق، سوراپتاپ ىشكەن شايدىڭ سورپىلىنان باسقا دىبىس جوق، تىنىشتىقتى بايبىشەم بۇزدى.
- وتاعاسى ساعان توقال الىپ بەرسەمبە دەگەن ويعا كەلدىم، وتىز جىلداي وتاستىق، ومىردىڭ سۋىعىن جىلۋىن بىرگە كورىپ كەلەمىز ۇلدى ويعا قىزدى قياعا جىبەردىك، سوپايىپ وتىرعان ءتۇرىمىز مىناۋ، قارتايىپ تۇرعان جوقسىڭ، انا اسوكتەن قاي جەرىڭ كەم، جان ۇيانىڭ شاتتىعىن قايتا قىزدىرايىق، توقال ال!
توسىن جاعدايعا ابدىراپ قالدىم.
- جانىماۋ قىزىپ وتىرعاننان ساۋمىسىڭ ءوزى. نە بوپ جاتىر، جوق الدە ءشوپ شەگىپ الدىڭ با؟
- دەنىم ساۋ، مەن ايتتىم ءبىتتى الاسىڭ، ءوزىم تالداپ قويدىم، الىپ بەرەم، ءبارى دايار، تەك سەنىڭ كەلىسىمىڭ قالدى.
- نە دەيسىڭ جانىم، بۇلاي قالجىڭداۋعا بولاما ءوزى، سەنى تولىققاندى اسىراپ، السام سول باقىت قوي.
- جوق ماسەلە اسىراۋدا ەمەس، قارتايعان شاعىڭدا سەنى ءبىز، اسىراۋىمىز كەرەك، وسى ءۇيدىڭ وتىمەن كىرىپ قىيىنشىلىعىنا ءتوزدىڭ، ەندى ەكى-ءۇش جىلدا پەنسياعا شىعاسىڭ، قۇدايعا شۇكىر جاعدايىمىز جامان ەمەس.
- نە بولىپ جاتىر راس ايتاسىڭ با، بالا شاعادان ۇيات بولماي ما، الدە مەنى سىناپ وتىرسىڭ با؟
- الاڭداما وتاعاسى، سىناپتا وتىرعام جوق، مەنىڭ قالاۋىم الاسىڭ دەدىم بە ءبىتتى. جان باعۋ جاعىنان الاڭداما، ەكى قاتىن بىرىگىپ ءبىر ەركەكتى اسىراي الماساق قاتىن دەگەن اتىمىزعا سىن، دايىندال قازىر بولاشاق توقالىڭ كەلەدى، قىرىنىپ جۋىنىپ، ارشىعان پيازداي جارقىراپ تۇر، بولمەلەردى ىڭعايلاپ قويدىم.
ءوز قۇلاعىما ءوزىم سەنە الار ەمەسپىن، توقال الام دەپ، جۇيكەسىن جۇقارتقان جەرىم جوق. ۇزاق جىل وتاسىپ كەلە جاتسام دا ادۋىن ايەلىمنىڭ جاعدايىن بىلەم تەك بۇلاي كۇتپەگەن ەدىم. ماي سۇراساڭ مىنە قۇيرىق دەگەندەي، توقالدى بولۋعا ساناۋلى مينۋتتار قالىپ تۇر، بولمەلەردى ارالاي باستادىم، ءۇيىمىز بەس بولمەلى جەر ءۇي، جۋىنۋ بولمەسى، اجەتحانا ىشىنە ورنالاسقان، وتە باي بولماساقتا قالىپتى اۋقاتىمىز بار. توقال دەگەندى كوپ ويلاماساقتا، ازداپ ارمانداپ قوياتىنىمىز بار، كىم جاس ءيىس يسكەگىسى كەلمەيدى دەيسىڭ، وسىنداي كەڭ پەيىل ايەل العانىما قۇدايعا شۇكىر دەپ قويام ىشىمنەن، ەندى ءوزىم كورمەگەن توقالعا سەزىم الىپ ۇشىپ تۇر.
- بولمەڭدى كورىپ كەل، قازىر توقال كەلەدى، ويىم بۇزىلىپ كەتتى، بولمەگە قاراي جونەلدىم. كىرىپ كەلسەم نەسىن ايتاسىڭ، ەكى كىسىلىك توسەك، پارلاپ قويعان قۇس جاستىق، شاعىن بەزەنۋ ۇستەلىمەن قۇپ جاراسىپ تۇر. تەرەزە پەردەلەرىندە جاراسىمدى جاساپ قويىپتى.
- بۇل سەنىڭ توقالمەن جاتاتىن جايلاۋىڭ دەدى بايبىشەم كوڭىلدى.
- ال مەن قىستاۋدا تۇرام جايلاۋدان جالىقساڭ، قىستاۋدىڭ ەسىگى سەن ءۇشىن ءارقاشان اشىق، ەكى بولمە قاتار ورنالاسقان، ءبىرى - جايلاۋ، ءبىرى - قىستاۋ.
تاعاتىم تاۋسىلدى الىپ ۇشىپ تۇرعان جۇرەك. بۇگىنگى كۇننىڭ قاي جاقتان شىققانىن، بىلسەم بۇيرماسىن، نە بولسادا ىيگىلىكتى ءىستىڭ ءجۇرىپ جاتقانى داۋسىز، ەكى تاناۋىم جەلبىرەپ، اۋزىما ءسوز تۇسەر ەمەس، وسىنىڭ ءبارىن ورنالاستىرىپ جۇرگەن نەتكەن كەمەڭگەر ايەل دەسەڭىزشى، بارلىق ايەل وسىنداي بولعاندا، ەركەكتەردە ارمان بولماۋشى ەدى عوي، ءبىر جاعى دەموگارافياعا ءبىر جاعى ەركەكتىڭ توقالعا دەگەن داڭعىل جولى جاتقانى انىق، قول اياعىم جەڭىلدەپ، جارىم ساعاتتىڭ ىشىندە جۋىنىپ قىرىنىپ، ون جىلعا جاساڭعىراپ كەتتىم، قيالىمنىڭ شارىقتاعانى سونشالىق، قىرعىزدىڭ ىستىق كول جاعاسندا سەرۋەندەپ دەمالىپ قايتتىم. شارىقتاعان كوڭىل اي شارىن جاقىنداتا تۇسكەندەي، امەريكا، ەۋروپا قۇرلىقتارىنىڭ كوركەم جەرلەرى، توقال بايبىشە ۇشەۋىمىزدىڭ تابانىمىزدىڭ استىندا زىمىراپ، ارتتا قالىپ بارادى، نەتكەن عاجاپ زامان، بايبىشەمنىڭ وسى ءبىر تاپقىرلىعىنا، سۇيسىنە قارادىم بەتىنە!
- كوپتەن كۇتكەن توقالىمىز كەلدى ايتەۋ زارىقتىرماي...
كورگەن جەردەن كوڭىلىم قۇلاپ جاتىر، باس اياعىنا بارلاي قارادىم، ورتا بويلى ات جاقتى ءبيداي وڭدەس قوي كوزدى باۋىرساق مۇرىن، قوسىلعان قاسىنىڭ اراسىندا تارىداي، قارا مەڭى، وزىنە قۇپ جاراسىپتى، تالدىرماش بويى، سالەم سالىپ اماندىق سۇراعان داۋىسى، تاۋ بۇلاعىنىڭ سىڭعىرىنداي، كوركەم كەلبەتى وزىنە ماگنيتتەي تارتىپ بارادى. عاشىق بولۋ ىڭكارلىك دەگەندى، جاڭا تۇسىنگەندەي ەرىننەن سوزىلىپ بارا جاتقان سىلەكەيدى زورعا جىيىپ الدىم، بايقاتپاۋعا تىرىسام. بۇرىلىپ بايبىشەمە قاراسام، مەنەن ەكى كوزىن الماي قاراپ وتىر ەكەن. كوزىمىز تۇيسە قالدى، جاراسىپ تۇر دەگەندەي، يەگىن انتەك كوتەرىپ، بولمەڭە اپارمايسىڭ با دەگەندەي ىم قاعىپ باسىن يزەپ قويدى. وزىمدە وڭاشا سىرلاسسام دەگەن ويدا وتىرعام. بايبىشە ەكەمىزدىڭ، ويىمىز بىردەن توعىسىپ جاتىر. جايلاۋ بولمەسىنە قاتارلاسا كەلىپ وتىردىق، ارقاراي نە ايتامىز، قىلىقتى توقالدىڭ، قوش ءيىسى مۇرىندى جارىپ بارادى. نەتكەن ءتاتتى ءيىس سۋ. مۇرىننىڭ ءشولى قاناتىن ءتۇرى جوق، اق تاماققا جابىسىپ قالىپتى.
توقال، توقال دەپ باۋىرىما قىسا باستادىم...
- تۇر ەندى ءتۇس بولدى عوي نەدەگەن قاتتى ۇيقتاعانسىڭ، اۋزىڭنان سۋ اعىپ جاستىقتى شىلقىتىپ جىبەرىپسىڭ. كورپەنى نەگە دۇرىس جامىلمايسىڭ، يلەكتەپ بوربايىڭا قىسىپ الىپسىڭ عوي. تەز تۇر، باعانادان انا ۇيدەن ايعايلاپ جاتىرمىن. توقال ەشكىلەردىڭ جەمى تاۋسىلدى، ايران-ءسۇت بەرىپ تۇرعان ەكى توقال ەشكىنىڭ جاعدايىن جاسايىق بول ەندى...
وكىنىشتى-اق، بەس مينۋت كەيىن وياتقاندا عوي!..
اۆتور اداق ءادۋ ۇلى
