تۇركىستانداعى كەسەنەگە قاۋىپ ءتونىپ تۇر - ماۋلەن سادىقبەكوۆ
تۇركىستان. KAZINFORM - كەسەنەدەگى ۇلكەن كۇمبەزدىڭ جاعدايى كۇردەلى. ارنايى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن عالىمدار وسىنداي شەشىمگە كەلىپ وتىر. بۇل تۋرالى «ازىرەت سۇلتان» ۇلتتىق تاريحي-مادەني مۋزەي قورىعىنىڭ ديرەكتورى ماۋلەن سادىقبەكوۆ ايتتى.
قازىرگى تاڭدا تاريحي نىسانعا كەشەندى عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
بۇل باعىتتا 100 دەن استام قۇرىلعى ورناتىلعان. ولار اۋا رايىنىڭ، توپىراقتىڭ، ىلعالدىڭ، جەراستى سۋىنىڭ، ەكولوگيالىق جاعدايدىڭ اسەرىن انىقتاۋدا.
ءتىپتى، بۇكىل ساراپتامانىڭ قورىتىندىسىن 3D فورماتقا ءتۇسىرىپ بەرەدى.
«قازاقستان تاريحىندا، كەسەنە تاريحىندا تۇڭعىش رەت عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارى كەشەندى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل جۇمىس 13-14 باعىتتى قامتىدى. 600 جىلدان بەرى تۇرعان تاريحي نىساننىڭ قاي جەرىندە اقاۋ بار ەكەنىن انىقتاپ، جالپى «دياگنوزىن» قويىپ جاتىر. بۇل - وتە ۇلكەن اۋقىمدى جۇمىس. ءتىپتى، رەستاۆراتسيا سالاسىندا جۇرگەن ازاماتتاردىڭ جەڭىسى دەپ بىلەمىن»- دەدى ماۋلەن سادىقبەكوۆ.
جالپى، عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارى ءۇش جىلعا ارنالعان.
وعان وتاندىق عالىمدارمەن قاتار يران، وزبەكستان، رەسەي، ازەربايجان، تۇركيا ەلىنىڭ عالىمدارى دا اتسالىسۋدا. ولار وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كەسەنەگە ءتونىپ تۇرعان ءبىرشاما كۇردەلى جاعدايدى انىقتاعان.
«عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ءبىر جىلدىق قورىتىندىسى بويىنشا ءساۋىر ايىندا سەمينار ءوتتى. سوندا عالىمدار مەن سالا ماماندارى تاراپىنان كوپتەگەن ۇسىنىستار ايتىلدى. قازىرگى تاڭدا ەڭ ۇلكەن ماسەلە - ۇلكەن كۇمبەزدىڭ كۇردەلى جاعدايى بولىپ تۇر. ماسەلەن، اۋىتقۋ، جارىقشاقتار، ۇستاپ تۇرعان اعاشتاردىڭ ءشىرۋى سەكىلدى ماسەلەلەر بار. ەڭ قاۋىپتى ايماق سول. سوندىقتان ءبىرىنشى كەزەكتە اتقاراتىن جۇمىس تىكەلەي كۇمبەزگە بايلانىستى بولۋى قاجەت. ەكىنشىدەن، ىشتە تۇزدانعان، سۋلانعان جەرلەر انىقتالدى. بۇعان كوگالداندىرۋعا قۇيىلاتىن سۋدىڭ اسەرى باسىم بولىپ تۇر. جەراستى سۋىنان قاۋىپ جوق. مۇنى عالىمدار انىقتاپ، ايتىپ جاتىر. قازىر جاقىن ورنالاسقان جاسىل جەلەكتى جىلجىتۋ تۋرالى ۇسىنىس بولدى، قۇپتالدى. ەندى جۇزەگە اسادى» - دەدى ماۋلەن جارىلقاسىن ۇلى.
قازىر كەسەنەدە ەشقانداي جوندەۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتقان جوق. تەك كەيبىر بولمەلەر عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستاردىڭ جۇرگىزىلۋىنە بايلانىستى جابىلعان. ياعني، توبەگە شىعاتىن قۇرىلعىلار ورناتىلعاندىقتان وندا كىرىپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس.
«ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە كەسەنەنىڭ جاعدايىن ويلاۋىمىز كەرەك. قوعامدا «كوگال جاقسى ەدى عوي» دەگەن پىكىر بار. ادامعا جايلىلىق جاعىنان قاراساق ول دۇرىس. ءبىراق جايلىلىق ىزدەسەك ساياباققا بارايىق. ال، ەڭ باستى ماسەلەنى كەسەنەگە بۇرۋىمىز قاجەت. الەمدە مۇنداي ەسكەرتكىش جوق. ءدال وسى كەسەنەدەگى كۇمبەز ەش جەردە ساقتالماعان. بۇل - ءوز زامانىنان بۇگىنگە دەيىن قۇلاماي كەلە جاتقان ءتۇپنۇسقاداعى جالعىز ەسكەرتكىش. وسىنىڭ ماڭىزىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك» - دەدى ول.
سونداي-اق، ماۋلەن سادىقبەكوۆ يۋنەسكو-نىڭ كەسەنە اۋماعىنداعى تابيعي لاندشافتىڭ بۇزىلۋىنا قارسى پىكىردە ەكەندىگىن ايتتى. ياعني، «ءوز زامانىنداعى كەيىپتە تۇرۋ كەرەك» دەگەن ۇستانىمدا.
«كەز كەلگەن نارسەنى جاساماي تۇرىپ كەسەنەگە قاۋىپ ءتوندىرىپ تۇرمىز با، جوق پا - سول جاعىن ويلاۋىمىز كەرەك. حالىق تا سول مامانداردىڭ پىكىرىنە توقتاۋى ءتيىس. ءوز بەتىنشە توپشىلاپ، بولجاممەن كەز كەلگەن ماسەلەگە باعا بەرە المايدى. مامانداردىڭ زەرتتەۋىنەن كەيىن عانا اقيقاتىنا جەتە الامىز» - دەدى ماۋلەن سادىقبەكوۆ.
