تەڭگەنى نىعايتقان سالىق اپتالىعى ما، الدە ترامپتىڭ ارەكەتى مە

ەكونوميست ماقسات حالىق تەڭگەنىڭ بۇل جولعى نىعايۋىن ۋاقىتشا قۇبىلىس بولۋى مۇمكىن دەپ بولجايدى.

- «تەڭگە ءوز باعامىنا قايتىپ جاتىر» دەگەن پىكىر تولىق اقتالمايدى دەپ ويلايمىن. تەڭگە كۇشەيۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى - رۋبل فاكتورى. رەسەيدە دە بىزدەگىدەي سالىق كەزەڭى بولىپ جاتىر. نەگىزگى ىقپال ەتىپ تۇرعان سول. ترامپتىڭ پۋتينمەن سويلەسۋى، كەزدەسۋ بەلگىلەۋى دە رۋبلدىڭ نىعايۋىنا اسەر ەتتى.

بۇل - بارشاعا كورىنىپ تۇرعان سەبەپتەرى. ال تەرەڭىرەك ۇڭىلسەك، جىلدا قاڭتار، اقپان ايلارىندا تەڭگەمىز نىعايادى. ونىڭ نەگىزگى سەبەبى - ۇلتتىق قوردان اۋدارىمنىڭ ءتۇسۋى. ءبىرىنشى توقساندا وتە كوپ اۋدارىم جاسالادى. بىلتىر دا ۇلتتىق قوردىڭ 70 پايىزى بىردەن اۋدارىلعان بولاتىن. بۇل دوللاردىڭ تەڭگەگە شاققانداعى باعامىن 440 تەڭگەگە دەيىن تۇسىرگەن. قازىر دە سونداي ءۇردىس بولىپ جاتىر دەۋگە نەگىز بار.

كومپانيالار شەتەلدەن دوللارمەن تاپقان تابىستارىن تەڭگەگە ايىرباستاپ، سالىق تولەيدى. بۇل تەڭگەگە سۇرانىستى ارتتىرىپ، باعامىن كوتەردى، - دەيدى ساراپشى.

سونداي-اق، ول قولىندا ازىن-اۋلاق اقشاسى بار ازاماتتارعا ۆاليۋتا نارىعىنداعى وزگەرىستەردىڭ ارتىن باعا وتىرىپ شەشىم قابىلداۋ ءتيىمدى ەكەنىن ەسكەرتىپ وتىر.

- قارجىگەردىڭ التىن زاڭدارى بار. «ءبارى ساتىپ جاتقان كەزدە سەن ساتپا، ءبارى ساتىپ الىپ جاتقان كەزدە سەن ساتىپ الما» دەيدى. سوندىقتان ءالىپتىڭ ارتىپ باعۋ كەرەك. بىردەن اسىعىس شەشىم قابىلداۋعا بولمايدى. اقشا ەموتسياعا باعىناتىن شەشىمدەردى جاقسى كورمەيدى. سالماقتى، سالقىن قاندى شەشىمدى قاجەت ەتەدى. نەگىزى قولداعى اقشانى ءبىر عانا ۆاليۋتامەن ۇستاۋعا بولمايدى. ءبىرىڭعاي دوللارمەن نەمەسە ءبىرىڭعاي تەڭگەمەن ۇستاۋ دۇرىس ەمەس. ءبولىپ-ءبولىپ ۇستاۋ كەرەك. بىرنەشە ۆاليۋتامەن ءتۇرلى قۇرالدارعا سالعان ابزال، ياعني دەپوزيت قانا ەمەس، قۇندى قاعازدارعا، التىن ساتىپ الۋ، جىلجىمايتىن مۇلىك بار دەگەندەي، - دەدى تاۋەلسىز ساراپشى.

ماقسات حالىق ۆاليۋتا نارىعىنداعى بۇگىنگى وزگەرىستەر جىلدىق ينفلياتسياعا سونشالىق اسەر ەتە المايتىنىن ايتادى.

- وكىنىشكە قاراي، بىزدە تەڭگە السىرەسە باعا وسەدى دە، تەڭگە نىعايسا باعالار سيرەك جاعدايلاردا عانا تۇسەدى. تەڭگەنىڭ قازىرگى نىعايۋى ۋاقىتشا تەندەنسيا دەپ ايتۋعا بولادى. ويتكەنى، قازىر ترامپتىڭ ىقپالىمەن الەمدە مۇناي باعاسى تومەندەيىن دەپ تۇر. بۇل ءبىزدىڭ ەكونوميكاعا كەرى اسەر ەتەدى. بىرىنشىدەن، تولەم بالانسىنا اسەرىن تيگىزىپ، ەكسپورتىمىزدى كۇرت تومەندەتەدى. سالدارىنان بۇل تەڭگەگە ۇزاق مەرزىمدە قىسىم تۇسىرەدى. ونىڭ ۇستىنە، ا ق ش- تىڭ فەدەرالدىق رەزەرۆ جۇيەسى قاتاڭ اقشا-نەسيە ساياساتىن ساقتاي بەرمەك. ول دوللار باعامىن نىق ۇستاۋعا نەگىز بولادى. ەلدەگى جانار-جاعارمايدىڭ قىمباتتاۋى، تاريفتەردىڭ ءوسۋى، سالىقتاردىڭ كوتەرىلۋى تاعى دا ينفلياتسيانى ارتتىرادى. ال ينفلياتسيا بولعاندا تەڭگەنىڭ قۇنسىزداناتىنى تۇسىنىكتى. قور جيناعىن تەڭگەمەن ساقتاپ وتىرعانداردىڭ اكتيۆتەرى قۇنسىزدانا تۇسەدى دەۋگە نەگىز بار، - دەيدى ەكونوميست.

ال قارجى ساراپشىسى اندرەي چەبوتاريەۆ رۋبلدىڭ نىعايۋىن ۋكراينا توڭىرەگىندەگى كەلىسسوزدەرمەن تىكەلەي بايلانىستىرىپ وتىر.

- بۇل - گەوساياسي تۇرعىدا ناشار شەشىم. ءبىراق رۋبل باعامىنا اسەرى جولجەلكەننىڭ جاراعا اسەرىنەن الدەقايدا قۋاتتى بولاتىنى انىق، - دەيدى ول.

ساراپشى الداعى دۇيسەنبىدە «سالىقتار اپتالىعى» باستالاتىنىن ەسكە سالدى. سونداي-اق، ول ۇلتتىق بانكتىڭ قابىلداعان شەشىمدەرى دە جەمىسىن بەرە باستاعانىن ايتتى.

- قاڭتار ايىندا ۇلتتىق بانك التىن وپەراتسيالارىن ەنگىزدى، ياعني التىن ءوندىرۋشى كومپانيالاردان التىن ساتىپ الۋ ءۇشىن تەڭگە باسىپ شىعارۋدىڭ ورنىنا رەزەرۆتەگى ۆاليۋتاعا تەڭگە ساتىپ الىپ، التىنعا ايىرباستاپ وتىر. وسىلايشا تەڭگەدە قوسىمشا وتىمدىلىك پايدا بولىپ جاتىر. ءبىرىنشى توقساندا 1 ميلليارد دوللاردى وسىلاي ايىرباستاۋى كەرەك بولعان، - دەيدى اندرەي چەبوتاريەۆ.

دەگەنمەن ول التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆىندەگى مانەۆرلەر قاڭتاردا باستالعانىمەن، تەڭگەنىڭ باعامى اقپاننىڭ ورتاسىنا قاراي عانا نىعايعانىن ەسكە سالادى.

- تەڭگە رۋبل نىعايعان كەزدە عانا نىعايا باستادى. ادەتتە سالىق اپتالىعى ۆاليۋتانىڭ قۇبىلۋىنا %2 عانا اسەر ەتەدى. تەڭگە باعامى رۋبلگە تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان قازىر بىرەۋگە دوللار ال نەمەسە تەڭگە ساتىپ ال دەپ ايتۋ ورىنسىز. ويتكەنى ۆاليۋتا باعامى دەگەن قازىر گەوساياسي ءونىم بولىپ تۇر، - دەيدى قارجى ساراپشىسى.

بۇعان دەيىن استانا مەن الماتىداعى اقشا ايىرباستاۋ پۋنكتتەرىندە دوللار 498-504 تەڭگەدەن ساتىلىپ جاتقانىن جازعان ەدىك.

اۆتور

ەسىمجان ناقتىباي

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى