TikTok-تاعى قىسقا ۆيدەولاردىڭ ميعا اسەرى: قىتايلىق عالىمدار زيانى بارىن انىقتادى
استانا. قازاقپارات - TikTok ميدىڭ جۇمىسىنا كەرى اسەر ەتەدى. ەستە ساقتاۋ قابىلەتىن تومەندەتىپ، ەموتسيالاردىڭ تۇراقسىزدىعىنا اكەلەدى. قىتايلىق عالىمدار ءدال وسىلاي دەپ دابىل قاعادى. اسپان استى ەلىنىڭ پروفەسسورلارى وزدەرى ويلاپ تاپقان قوسىمشاعا نەگە سونشا شۇيلىكتى؟ Kazinform ءتىلشىسى انىقتاپ كوردى.
NeuroImage جۋرنالىندا جاريالانعان مالىمەتتەر بويىنشا Shorts، ياعني قىسقا ۆيدەولاردى تىم كوپ كورۋ ءتۇرلى پسيحولوگيالىق اۋرۋ تۋدىرۋى مۇمكىن.
نەگە دەسەڭىز، قىتايلىق عالىمدار 17-30 جاس ارالىعىنداعى 111 ستۋدەنتكە زەرتتەۋ جاساپ كورىپتى. وعان قاتىسقان بارلىق ادام قىسقا بەينەلەر جاريالاناتىن قوسىمشالاردى تۇراقتى تۇردە قولدانادى ەكەن.
ماگنيتتىك-رەزونانستىق توموگرافيا (م ر ت) سكانەرلەۋ كەزىندە ولاردىڭ وربيتوفرونتالدى قىرتىس پەن ميشىعىندا سۇر زاتتىڭ ۇلعايۋى بايقالعان. ال بۇل - شەشىم قابىلداۋ جانە ەموتسيالاردى رەتتەۋگە جاۋاپ بەرەتىن ايماقتار.
زەرتتەۋ ناتيجەلەرى قىسقا بەينەلەردى شامادان تىس قاراۋ ۇيقىنىڭ بۇزىلۋىنا، ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنىڭ تومەندەۋىنە جانە ەموتسيونالدى تۇراقسىزدىققا اكەلۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتكەن.
قازاقستاندا دا الەۋمەتتىك جەلىلەردى ۇزبەي قارايتىن ادام جەتەرلىك. اسىرەسە، TikTok پەن Instagram بالالار مەن جاستار اراسىندا تىم تانىمال پلاتفورماعا اينالدى. ماسەلەن، وتكەن جىلدىڭ باسىندا-اق Instagram-دى 12,5 ميلليون قازاقستاندىق قولدانعان. ال TikTok تى 18 جاستان اسقان 14,1 ميلليون وتانداسىمىز ۇيالى تەلەفونىنا جۇكتەگەن. دەمەك ەلىمىزدەگى %77,5 ەرەسەك ادام ءدال وسى قوسىمشانى پايدالانادى. بۇل — Datareport پلاتفورماسىنىڭ 2024-جىلدىڭ قاڭتارىندا جاريالاعان مالىمەتى.
TikTok ،Instagram ،YouTube سىندى الاڭدارداعى قىسقا ۆيدەولاردىڭ بالالارعا قالاي اسەر ەتىپ جاتقانىن انىقتاۋ ءۇشىن تۇرعىنداردى اڭگىمەگە تارتىپ كوردىك.
استانالىق اينۇر قوشقاروۆا ۇلىنىڭ تەلەفونعا تاۋەلدى بولعانىن ايتادى. ەكرانعا ءۇڭىلىپ، ارى قاراي كىرىپ كەتەتىنى سونشا، اناسىنىڭ ايتقانىن تىڭداماي قوياتىن كورىنەدى.
- مەنىڭ ۇلىم 8-سىنىپ وقۋشىسى. كوپ ۋاقىتىن TikTok پەن Instagram-عا قۇرتادى. سولاي ساباعىنا كوڭىل بولمەي كەتتى. تاپسىرما بەرسەم، ۋاقتىلى ورىندامايتىن بولدى. ءتىپتى تەلەفوننان باسىن كوتەرە المايتىن جاعدايعا جەتتى. «تۋف! سەن نەگە تىنىشتىق بەرمەيسىڭ؟ مەن مىنانى ويناپ جاتىر ەدىم. مەن مىنانى كورىپ جاتىر ەدىم» دەگەن سەكىلدى كوپتەگەن اگرەسسيالار پايدا بولدى، - دەيدى ول.
الايدا اينۇر بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمىن تاپقانىن ايتادى. ول ۇلىنىڭ سمارتفونىنا بالانى باقىلاۋعا ارنالعان قوسىمشا ورناتىپ قويىپتى. سولاي ونىڭ بەينە پلاتفورمالاردى قولدانۋ ۋاقىتى مەن تەلەفونىنا جۇكتەيتىن باعدارلامالارىن ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرادى.
ءبىراق ەلدىڭ ءبارى بالالارىن بۇلاي باسقارا بەرمەيدى. ماسەلەن، 11-سىنىپتا وقيتىن نازەركە ايتباي قىزى TikTok-قا ۋاقىتىن ساعاتتاپ سارپ ەتكەنىن جاسىرمادى. ءبىر قىزىعى، اتا-اناسى بۇعان مۇلدە قارسى بولماعان. ال قازىر ول ۇ ب ت- عا دايىندالىپ جۇرگەندىكتەن، الەۋمەتتىك جەلىلەردى جونىمەن قولداناتىنىن جەتكىزدى.
- ۇ ب ت- عا دايىندالماي تۇرىپ، 10 ساعاتتان ارتىق TikTok ،Instagram جەلىلەرىندە وتىراتىن ەدىم. تاۋەلدى بولعانمىن. قازىر كۇنىمنىڭ جارتىسىنان كوبى كۋرس-ساباقتارعا كەتەدى. TikTok-تا ارى كەتسە 4-5 ساعات قانا وتىرامىن. دەسە دە دەمالىس ۋاقىتىندا TikTok قا تاۋەلدىلىك باسىم بولىپ كەتەدى. ساباعىمدى ۇمىتىپ كەتەتىن ۋاقىتتار بولادى، - دەيدى ول.
ال مەكتەپ مۇعالىمدەرى سوڭعى جىلدارى بالالاردىڭ پسيحولوگياسى وزگەرىپ، ەموتسيالارى جيى اۋىساتىنىن ايتادى. 33 جىلدان بەرى مەكتەپتە ءبىلىم بەرىپ كەلە جاتقان بيكەن اداموۆا شاكىرتتەرىنىڭ قابىلداۋىنا بايلانىستى وقىتۋ مەتوديكاسىن ءدا جيى جاڭارتىپ وتىرادى ەكەن. سەبەبى، بالالار كىتاپتا جازىلعان ۇزاق ماتىندەردى تەز قابىلداي المايدى. ۇستاز بۇل ماسەلەگە اتا-انالار دا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋداردى.
- بالالار كەيدە ساباق ۇستىندە تەلەفون ۇستاعىسى كەلىپ تۇرادى. ەسىل-دەرتى سمارتفونعا اۋىپ كەتەتىن وقۋشىلار دا كەزدەسەدى. سول ءۇشىن ساباقتىڭ تاقىرىبىنا قاراي «Kahoot» سياقتى ءتۇرلى ويىنداردى وتكىزۋگە تىرىسامىز. تەلەفون بالالاردىڭ ەموتسيونالدىق-پسيحولوگيالىق جاعىنا قاتتى اسەر ەتەدى. قازىرگى بالالار تەز قۋانىپ، تەز اشۋلانىپ، تەز جىلاي سالۋى مۇمكىن. اياق استىنان بولمايتىن نارسەگە اشۋلانىپ، جىلاپ قالاتىن بالالار دا بولادى، - دەپ پىكىر ءبىلدىردى بيكەن اداموۆا.
مۇنى پسيحولوگ-پەداگوگ جادىرا اقتانوۆا دا راستاپ وتىر. ول بالانىڭ كوزىنشە تەلەفوندى كوپ ۇستاماۋ كەرەك دەيدى. سەبەبى، اتا-اناسىنىڭ سمارتفونعا ۇنەمى ءۇڭىلىپ وتىرعانىن كورگەن بالا وسە كەلە ءدال سول ارەكەتتى قايتالايتىن كورىنەدى.
- كوبىندە بۇل بالالاردىڭ توزىمدىلىگىن الىپ قويادى. ويتكەنى، Instagram مەن TikTok-تا قىسقا مەتراجدى ۆيدەولار جاريالانادى. ءسىزدىڭ وقىپ شىققان 150-200 بەتتەن تۇراتىن كىتابىڭىزدى 1-2 مينۋتقا سىيدىرادى. بالالار سوعان ۇيرەنگەن. وسىعان بايلانىستى ولاردىڭ توزىمدىلىگى كەتەدى. پسيحولوگيالىق وزگەرىستەر بولادى، - دەپ پىكىر ءبىلدىردى.
ايتا كەتەيىك، ەلىمىزگە كورشى ءبىرقاتار مەملەكەت TikTok جەلىسىن ەل توڭىرەگىندە قولدانۋعا تىيىم سالعان. الايدا قىرعىزستاندىق دەپۋتاتتار اتالعان جەلىنى بۇعاتتان شىعارۋدى ۇسىنىپ وتىر.
