TikTok-تا كوپ قارالىم جيناۋ ءۇشىن ۆيدەو قانداي بولۋى كەرەك؟
تاياۋدا ورتالىق ازياداعى TikTok وكىلدىگى ءبىلىم سالاسىنداعى كونتەنت جاساۋشىلار اراسىندا بايقاۋ ۇيىمداستىردى. دودادا تارازدىق NIS مۇعالىمى ميرلان دجۋسامبايەۆ ۇزدىك ۇشتىككە ەنگەن بولاتىن.
تانىمال پەداگوگ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسى ارقىلى فيزيكا ءپانىن ناسيحاتتاپ، ميلليونداعان قارالىم جيناعان. وسى ورايدا Kazinform ءتىلشىسى جەڭىمپازبەن بايلانىسىپ، ەلدەگى كونتەنت ءوندىرىسى تۋرالى ويىن ءبىلدى.
- الەۋمەتتىك جەلىدەگى ءبىلىم كونتەنتىنىڭ كوشباسشىسى بولدىڭىز. بۇل ناتيجە قازاقستاندىقتاردىڭ ءبىلىم سالاسىنا قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلەدى دەگەندى بىلدىرە مە؟
- TikTok الەۋمەتتىك جەلىسى ءبىلىم بەرۋ باعىتىنداعى بەينەنى بەلسەندى دامىتۋدا. ارنايى مۇمكىندىك قاراستىرىلىپ، جەلى الگوريتمىنە ساي جاعداي جاسالعان. مىسالى، جەلى قولدانۋشىلارى كوبىنە قىسقا ءارى تۇسىنۋگە جەڭىل كونتەنت ىزدەيدى. سوعان وراي اۆتورلار كۇردەلى تاقىرىپتا بارىنشا جاتىق، جىلدام ءتۇسىندىرۋدىڭ جولىن قاراستىرىپ كەلەدى، ال الەۋمەتتىك جەلى قارالىم سانىن ۇلعايتۋ ءۇشىن بەينەنى الدىڭعى قاتارعا شىعارادى. وسى باعىتتاعى جۇمىستى جۇيەلى جۇرگىزۋ ماقساتىندا TikTok 2022 -جىلدان بەرى «قازاقستان مۇعالىمدەرى» بايقاۋىن وتكىزۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. مۇنىڭ ءبارى الەۋمەتتىك جەلى تەندەنتسياسىن پايدالى باعىتقا بۇرۋعا كومەكتەسىپ جاتىر دەسەك ارتىق ەمەس.
وقىرمان قىزىعۋشىلىعىنا كەلەر بولساق، ارينە، قازاقستاندىقتاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى كونتەنت تۇتىنۋ تالعامى قالىپتاسۋ ساتىسىندا. حالىق بۇرىنعىداي ساۋىق- سايراندى ناسيحاتتايتىن بەينەنى عانا ەمەس، تانىمدىق تاقىرىپتى دا قاراعاندى ۇناتادى. باستىسى، قىزىعۋشىلىق بار. سەبەبى TikTok ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى كونتەنتتى كوپشىلىككە ۇسىنعانىمەن، ونى جەلى قولدانۋشىلارى تاراتىپ، قولداۋ بىلدىرمەسە، ناتيجە بولماس ەدى.
- قاراپايىم مۇعالىمنەن TikTok ۇزدىگىنە اينالۋ جولى قالاي ءوربىدى؟
- پەداگوگ رەتىندە وقۋشىلاردىڭ نازارىن زەردەلەيتىن ادەت بار. اڭعارعانىم، بالا باسىم ۋاقىتىن سمارتفون قاراۋمەن وتكەرەدى. مەنىڭ وقۋشىلارىم دا TikTok الەۋمەتتىك جەلىسىنە اۋەس، ءتۇرلى بەينە سالىپ جاتادى. ولارعا جەلىنى قولدانبا دەپ ايتۋ ورىنسىز، ول - زامان تالابى. سوندىقتان شاكىرتتەرىمدى قىزىقتىرۋ ءۇشىن جانە وزگە وقۋشىلارعا دا بىلگەنىمدى ۇيرەتۋ ماقساتىندا الەۋمەتتىك جەلىنى ءبىلىمدى تاراتۋ قۇرالى رەتىندە قاراستىرۋدى ءجون كوردىم.
العاشىندا مۇندا تانىمدىق كونتەنت تىم ازىن بايقادىم. سۇرانىس بار، اۆتور جوقتىڭ قاسى. مۇعالىمدەر ءداستۇرلى وقىتۋعا بەتتەپ، جەلىدەن اجىراعانىن سەزۋ قيىن ەمەس ەدى. ول ءۇشىن ۇستازداردى كىنالاۋدان اۋلاقپىن. شەكتەۋلى قۇزىرەت، قۇرال-جابدىق بولماۋى دا كەدەرگى كەلتىرگەن شىعار. سوندىقتان وزگەرىستى وزىمنەن باستاعىم كەلدى.
تاۋەكەلگە بەل بايلاپ، ساباق بارىسىنداعى كەي تاجىريبەنى سمارتفون ارقىلى ءتۇسىرىپ، الەۋمەتتىك جەلىگە جۇكتەي باستادىم. ۇزاماي- اق وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەر قىزىعۋشىلىق تانىتىپ، ءتۇرلى تاقىرىپتا بەينە ءتۇسىرۋىمدى سۇراي باستادى. قولداۋدىڭ ارقاسىندا قۇلشىنىس ارتتى، جاڭا يدەيالار تۋىندادى، پاراقشانى دامىتۋ ۇستانىمى بەكىدى. ونىڭ ۇستىنە فيزيكانى تەرەڭدەتىپ وقىتۋدىڭ ءتۇرلى ءادىسىن قىزىقتى ەتۋدى ماقسات تۇتتىم. ناتيجەسىندە TikTok الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى پاراقشامداعى بەينەلەردىڭ قارالىمى ميلليوننان استى.
- بايقاساڭىز، قازاقستانداعى الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلارى ويىن-ساۋىق مازمۇنىنداعى كونتەنتكە جاقىن. جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ نازارىن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا بۇرۋ ءۇشىن قانداي ءادىستى قولدانۋ ءتيىمدى؟
- تاجىريبەمە سۇيەنسەم، بىرنەشە يدەيا ويعا ورالادى. باستىسى، بەينە ۇزاقتىعى مەن چەللەندج كومەك بەرەدى دەپ ويلايمىن. پەداگوگ تاڭداعان تاقىرىبىن 15-60 سەكۋندقا شاقتاپ ءتۇسىندىرۋ كەرەك. وعان قوسا ونى قىزىقتى فورماتتا جەتكىزە بىلگەن ءجون. مىسالى، سۋ مەن مايدىڭ ارالاسۋى، ماگنيت اسەرى تاقىرىبىن پراكتيكا جۇزىندە كورسەتسە، اناعۇرلىم ءتيىمدى بولماق، قارالىم دا كوبەيەدى. فيزيكا زاڭدارىن ۆيزۋاليزاتسيالاۋ ءۇشىن انيماتسيا نەمەسە گرافيكتى قولدانۋ دا شەشىم بولار ەدى. سونداي-اق وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەر اراسىندا ءتۇرلى چەللەندج ۇيىمداستىرۋ وتە وزەكتى. بۇل بىرلەسە دامۋعا، ءبىلىم سالاسىنا ارنالعان كونتەنت ءوندىرىسىنىڭ كوپشىلىك سيپات الۋىنا جول اشارى انىق.
- الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاڭىزعا تالداۋ جۇرگىزەسىز بە؟ كونتەنتىڭىزدى قاي جاستاعى جەلى قولدانۋشىلارى كوپ قارايدى؟
- ۋاقىتىمنىڭ كوپ بولىگى نەگىزگى جۇمىسىم - ۇستازدىق جولعا باعىتتالعان. سول سەبەپتى جەلىنى باقىلاۋعا مۇمكىندىك بولا بەرمەيدى. الەۋمەتتىك جەلىگە بەينە جۇكتەۋ ءحوببيىم بولعانىدىقتان، وعان ارنايى زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، اۋديتوريا تۋرالى مالىمەتتى ساراپتاي المادىم. الايدا مەتريكا بويىنشا نەگىزگى كورەرمەن 14-22 جاستاعى جەلى قولدانۋشىلارى ەكەن.
- ءبىلىم بەرۋ سالاسىن پوپۋلياريزاتسيالاۋ - وڭ ءۇردىس. الايدا الەۋمەتتىك جەلىدەگى كەي اقپاراتتىڭ دەرەككوزى مەن شىنايىلىعىنا كۇمان كوپ. وسى ورايدا تەكسەرىلمەگەن نەمەسە جاڭساق عىلىمي مالىمەت تاراتاتىن ازاماتتارعا باقىلاۋدى قالاي جاساعان دۇرىس؟
- وتە ورىندى ساۋال. مەنى دە وسى ماسەلە قىزىقتىرادى. TikTok الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى كەي اۆتور شىندىققا جاناسپايتىن اقپاراتتى كوپ ايتادى. بۇل ادامداردى اداستىرۋ عانا ەمەس، عىلىمنىڭ اتىنا داق ءتۇسىرۋ دەپ بىلەمىن. حالىقتىڭ ساپالى، شىنايى، تەكسەرىلگەن اقپارات الۋىنا كەدەرگى كەلتىرۋگە بولمايدى. سول سەبەپتى پلاتفورما اكىمشىلىگى تاراپىنان جاڭساق مالىمەتتەردى قاساقانا تاراتاتىن ازاماتتارعا ەسكەرتۋ جاساۋ كەرەك نەمەسە بەينە جۇكتەلمەس بۇرىن ونداعى مالىمەتتەردىڭ شىنايىلىعىن راستايتىن قوسىمشا تەتىك قاجەت.
- مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى قوسىمشا اقپارات بەرۋ تەتىگىن ەنگىزەتىن ۋاقىت كەلدى دەپ سانامايسىز با؟
- قانشا جىل وتسە دە ءبىلىم سالاسىندا ايتارلىقتاي وزگەرىس بولعان جوق. مىسالى، مۋزىكا، مەديتسينا، كينو سالاسىنداعى ءبىلىم بەرۋ ءۇردىسىن الساق، 100 جىل بۇرىنعى مالىمەت پەن ءادىس-ءتاسىل مۇلدە باسقا، قازىرگى بەينەسى تىم بولەك. تۇتىنۋشى تالعامىنا ساي قۇبىلىپ وتىرادى. الەۋمەتتىك جەلىدەگى كونتەنت تە وزگەرمەلى. Netflix, Spotify مۇنى ءتيىمدى پايدالانىپ كەلەدى. وسىنى ەسكەرسەك، ءبىلىم بەرۋ باعىتى قالىس، تۇرالاپ تۇر. سوندىقتان الەۋمەتتىك جەلىلەردى قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ قۇرالى رەتىندە قاراستىراتىن ۋاقىت جەتتى.
- الەۋمەتتىك جەلىدەگى بەلسەندىلىك كاسىبي قىزمەتكە قالاي اسەر ەتتى؟
- مۇعالىم ءۇشىن ساپالى ءبىلىم بەرۋدەن ارتىق مىندەت جوق. وسى باعىتتا ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن. بيىل «قازاقستان مۇعالىمى» ۇلتتىق سىيلىعىنىڭ فيناليسى اتاندىم. CLIL (Content and Language Integrated Learning) بويىنشا جاراتىلىستانۋ-عىلىمي پاندەر مەن اعىلشىن ءتىلىن ينتەگراتسيالاۋ سالاسىندا زەرتتەۋ جۇرگىزدىم. 2018-جىلى يتاليادا جانە 2022-جىلى ارمەنيادا وتكەن European Conference on Educational Research حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىنا قاتىسۋعا مۇمكىندىك تۋدى. ءتىپتى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى زەرتتەۋشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ (KERA) مۇشەسى اتاندىم. مۇنىڭ بارلىعى - الەۋمەتتىك جەلىنىڭ ەمەس، جەكە ىزدەنىستىڭ جەمىسى. جەلىدەگى بەلسەندىلىك كاسىبي ورلەۋگە ىقپال ەتتى دەپ ايتا الماس ەدىم.
