تاريف داۋى: ۇيالى بايلانىس نەگە قىمبات؟

وپەراتورلار اقىنى ءالى دە كوتەرمەك. بۇل جاڭالىق حالىقتىڭ الەۋمەتتىك احۋالىنا قالاي اسەر ەتەدى؟ كومپانيالاردىڭ باعا ساياساتى قانشالىقتى زاڭدى؟ Kazinform ءتىلشىسى ءمان-جايدى ساراپتاپ كوردى.

ەڭ تومەنگى قوسىلعان قۇن - 500 تەڭگە

وزگەرگەن باعانىڭ العاشقى سالقىنى اقپاندا سەزىلدى. جىل باسىندا Activ – 23، TELE2 - 4 تاريفتىڭ باعاسىن كوتەرەتىنىن حابارلاعان ەدى. سول-اق ەكەن وزگە وپەراتورلاردىڭ تىعىنى اشىلىپ، باعا كوتەرۋدەن «جارىس» باستالدى. تاريفتەرگە قوسىلعان قۇن 500 بەن 1500 تەڭگەنىڭ اينالاسىنا اسىپ، كەي ارزان تاريفتەرگە قوسىلۋ شەكتەلگەنىن بايقادىق.

قازىر دە جاعداي وڭىپ تۇرعان جوق. وتكەن ايدا ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى تاريفتەردە تاعى وزگەرىس بولاتىنىن جاريالاعان. ونداعى كورسەتكىش تە ءوسىم بولاتىنىن كورسەتۋدە. زاڭ بويىنشا تۇتىنۋشىعا ءبىر اي بۇرىن ەسكەرتۋ مىندەتتەمەسىن ەسەپكە الساق، كەلەسى كەزەڭ ءساۋىردىڭ سوڭىنا تۋرا كەلۋى ءتيىس.

وسى ورايدا ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى 3 ايدا باعا ساياساتىن قالاي وزگەرتكەنىن باعامداپ كورەيىك. تاريفتەر اتاۋىن اتاماي، باعاداعى شارتتى ايىرمانى عانا تىزبەكتەۋدى شەشتىك:

· Beeline 8 تاريفكە - 1000 تەڭگەدەن؛

· TELE2 27 تاريفكە - 1000-2800 تەڭگە ارالىعىندا؛

· Altel 18 18 تاريفكە - 1000-3000 تەڭگە ارالىعىندا؛

· Kcell - 500-1000 تەڭگە ارالىعىندا؛

· Activ - 500-1000 تەڭگە ارالىعىندا قۇن قوسقان.

بۇرىن مۇراعاتتىق تاريفتىڭ باعاسىنا تيىسپەيتىن جاقسى ءۇردىس بار- تىن. كەزىندە قانشاعا قوسىلدىڭىز - سولاي وزگەرىسسىز قالاتىن. مىسالى، 3 جىل ءبىر تاريفتى پايدالاندىڭىز دەلىك، ايلىق تولەمى - 1500 تەڭگە. 3 جىلدان كەيىن دە سول تاريف، سول باعا وزگەرمەيتىن. ۋاقىت وتە جاڭا ابونەنت قوسىلا المايتىن مۇراعاتتىق تاريفكە اينالعاندا دا بۇل مۇمكىندىك ساقتالاتىن ەدى. بۇگىندە مۇنداي ارتىقشىلىقتىڭ ءوزى ارتىق اقشا تولەۋگە كەدەرگى بولماي تۇر. ويتكەنى وپەراتورلاردىڭ باعا ساياساتتىندا مۇراعاتتىق تاريفتەردى قالىس قالدىرعان جوق.

سونىمەن، بۇل جاعىمسىز ءۇردىستىڭ سەبەبى نە، تاريف باعاسى نەگە كوتەرىلدى؟ كومانپانيالار ۇيالى بايلانىستىڭ قىمباتتاۋىن ەكونوميكالىق جانە ستراتەگيالىق سەبەپكە سۇيەيدى. ايتۋلارىنشا، ينفلياتسيا، تۇتىنۋشى سانىنىڭ ارتۋى، ماتەريالدىق بازانى جاڭارتۋ تالابى وسى وزگەرىسكە اكەلگەن.

«ابونتولەمنىڭ وزگەرۋى جاعىمدى جاڭالىق ەمەس ەكەنىن تۇسىنەمىز. الايدا جەلىلەرىمىزدى دامىتۋ مەن جاڭارتۋ، وعان قىزمەت كورسەتۋ مەن جوندەۋ شىعىندارىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى تاريفتىڭ باعاسىن وزگەرتۋگە ءماجبۇرمىز. تاريف قۇنىنا ينفلياتسيا جانە باسقا دا سىرتقى فاكتورلار اسەر ەتەدى»، - دەلىنگەن Altel وپەراتورىنىڭ رەسمي حابارلاماسىندا.

Kcell/Activ ءتىڭ جاۋابى دا Tele2/Altel وپەراتورلارىمەن ماندەس. ال Beeline ساياساتىنىڭ قالىپتاسۋى مەن قۇبىلۋى تۋرالى ساراپتاما كومەگىمەن «اقتالعانى» بايقالادى. وندا جەلى جۇكتەمەسى، ينفلياتسيا، ا ت- جۇيەلەرى سەكىلدى ماسەلەلەر قارجى تالاپ ەتەتىنى ايتىلعان. اسىرەسە تەڭگەنىڭ قۇنسىزدانۋىن ارگۋمەنت ەسەبىندە پايدالانىپ، ءتىپتى «سوڭعى بەس جىلدا دوللار شامامەن 1,4 ەسە قىمباتتادى، بۇل ءوز كەزەگىندە شىعىندارعا ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى» دەپ توپشىلاعان.

«ءبىز دە ازىق- تۇلىك، جانار- جاعارماي جانە جىلجىمايتىن مۇلىكتىڭ بۇرىنعى باعاسىن ەسكە الامىز، ءبىراق الەم وزگەرۋدە جانە سىزگە ساپالى قىزمەت كورسەتۋدى جالعاستىرۋ ءۇشىن بىزگە وزگەرۋ كەرەك. باعانى كوتەرۋگە بايسالدى ءارى جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىنىمىزعا سەنىڭىز. ءبىز نارىقتاعى ورتاشا دەڭگەيدەن تومەن تاريف جوسپارلارىن عانا تۇزەتەمىز، ولاردى بىرتىندەپ وزگەرتەمىز»، - دەيدى Beeline.

الايدا ەكونوميكالىق قيىندىق باعاعا اسەر ەتتى دەگەنگە سەنۋ قيىن. سەبەبى بايلانىس سالاسىنداعى كومپانيالاردىڭ تابىسى از ەمەس، جوق دەگەندە شىعىنىن جابۋعا جەتەدى. مىسالى، ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى وتكەن جىلى قاڭتار- قىركۇيەك ايلارىنداعى بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ تابىسىن 1 تريلليون 3 ميلليارد تەڭگە دەپ كورسەتكەن - 2023 -جىلعى سايكەس كەزەڭنەن 12 پايىز جوعارى. قازاقستاندىقتار تەلەفون بايلانىسى قىزمەتىنە - 22 ميلليارد تەڭگە (جىلدىق ءوسىم 3 پايىز)، ينتەرنەت جەلىسى قىزمەتىنە - 520 ميلليارد تەڭگە (+%25)، ۇيالى بايلانىس قىزمەتىنە - 175 ميلليارد تەڭگە جانە باسقا تەلەكوممۋنيكاتسيالىق قىزمەتتەرگە 191,4 ميلليارد تەڭگە (+%4) جۇمساعان.

3vs 400: مونوپوليا مايدانى

جاسىراتىنى جوق، كوز اشقالى ساناۋلى ۇيالى بايلانىس وپەراتورىن كوردىك. نارىقتا اتى مەن كليەنتتەر بازاسى قالىپتاسىپ ۇلگەرگەن تەك 3 كومپانيا تانىس. ال قالعانى شە؟ قالعانى دەگەنىمىز، 400 دەن استام كوممۋنيكاتسيالىق ونىمگە قاتىستى ايتىپ وتىرمىز. باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، 2017 -جىلدان بەرى قازاقستان اۋماعىندا تىركەلگەن وتاندىق بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ جالپى سانى - 422. ال ءبىزدىڭ بىلەتىنىمىز Beeline, TELE2, Altel, Kcell, Activ-تەن ءارى اسپايدى.. .

بۇعان مەملەكەت ساياساتى مەن بيزنەس سەكتورداعى ىمىرا سەبەپ بولدى دەسەك ارتىق ەمەس. قازىرگە دەيىن ءىرى جانە مەملەكەتتىڭ ۇلەسى بار كومپانيالار باسىمدىق پەن مۇمكىندىككە يە بولىپ وتىر. مول قارجى سالعان جوبالار عانا اۋقىمدى نارىققا قول جەتكىزىپ جاتتى. باسەكە از، تابىس مول، باقىلاۋ بوساڭ.

وسى ورايدا ناقتى كومپانيالاردا مەملەكەتتىڭ ۇلەسى بارىن بىلمەككە باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنە ساۋال جولداعان بولاتىنبىز. انىقتالعانداي، نارىقتاعى وپەراتورلارداعى مەملەكەتتىڭ ۇلەس سالماعى ءارتۇرلى. كەيىنگى ۋاقىتتا شەتەلدىڭ وسى كومپانيالاردى مەنشىكتەۋ ءۇردىسى باستالىپتى.

«قازىرگى ۋاقىتتا ەل اۋماعىنداعى ۇيالى بايلانىس نارىعىندا «كسەلل» ا ق (Kcell/Activ)، «موبايل تەلەكوم- سەرۆيس» ج ش س (Tele2/Altel) جانە «كار- تەل» ج ش س (Beeline) وپەراتورلارى قىزمەت كورسەتەدى. ونىڭ ىشىندە «كسەلل» ا ق- عا مەملەكەتتىڭ قاتىسۋى بار، ال «موبايل تەلەكوم- سەرۆيس» ج ش س- دا (2025-جىلدىڭ بەرى) جانە «كار- تەل» ج ش س- دا شەتەلدىك كومپانيانىڭ ۇلەسى بار»، - دەلىنگەن اگەنتتىك جاۋابىندا.

ايتا كەتەيىك، سوڭعى تالداۋ بويىنشا «قازاقتەلەكوم» ا ق كومپانيالار توبىنىڭ («كسەلل» ا ق، «موبايل تەلەكوم- سەرۆيس» ج ش س) نارىقتاعى ۇلەسى 63 پايىز بولسا، 37 پايىز «كار-تەل» ج ش س- نىڭ ۇلەسىندە. دەمەك، تىركەلگەن قالعان 400 وپەراتوردىڭ اتى بار دا، زاتى جوق.

قوعامدا ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى اراسىنداعى باسەكە ماسەلەسى كوتەرىلگەنىنە كوپ بولدى. ساراپشىلار باستى قاۋىپتى اۋىزجالاسقان ارەكەتتەن كورگەن، ياعني كومپانيالار تۇتىنۋشىلاردا باسقا تاڭداۋدىڭ جوعىن ءبىلىپ، بىرلەسە تاريف باعاسىن ءوسىرۋى مۇمكىن دەگەن بولاتىن. بۇگىندە بولجام اينا-قاتەسىز ورىندالعانداي كورىنەدى.

Halyk Finance تالداۋ ورتالىعىنىڭ ساراپشىسى مادينا قابجالالوۆا مەملەكەتتىڭ شەكتەن تىس ارالاسۋى دا قاتە شەشىم بولۋى ىقتيمال دەگەن پىكىردە.

«تاريف باعاسىنىڭ ءوسۋى -نارىقتاعى ويىنشىلار سانىنىڭ ازدىعى. باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى ۇيالى بايلانىس قىزمەتتەرى نارىعىنداعى باسەكەلەستىك پروبلەمالارى تۋرالى كوپتەن بەرى ايتىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك كومپانيانىڭ جالپى نارىقتاعى ۇلەسى باسىم - %63. بۇل جاعداي تاۋەكەل تۋدىرادى. سەبەبى ولار ءوزارا ءسوز بايلاسۋى مۇمكىن.

مەملەكەتتىك كومپانيا نارىقتا باسىمدىققا يە. دەگەنمەن بىرنەشە جىل بۇرىن حالىقارالىق وپەراتورلار نارىقتا بولعان كەزدە ول ايتارلىقتاي باسەكەگە قابىلەتتى بولدى. وسىنىڭ اياسىندا جاقىن ارادا قاتارلىق ينۆەستوردىڭ مەملەكەتتىك وپەراتوردىڭ ءبىر بولىگىن ساتىپ الۋى باسەكەلەستىكتى ارتتىرىپ، ساپا مەن تاريفتەرگە وڭ اسەر ەتەدى دەپ سەنەمىز»، - دەدى ساراپشى.

ينۆەستور دەمەكشى، جاقىندا Altel مەن Tele2 كومپانيالارىن قاتارلىق كومپانيا ساتىپ الدى. بۇل كەلىسىم قازاقستاندىقتار ءۇشىن جاقسى ما، جامان با، بەلگىسىز. سەبەبى، شەتەلدىك كومپانيا مەن ۇكىمەت اراسىنداعى ساتۋ تۋرالى كەلىسىمگە سايكەس، ءۇش جىل بويى نارىققا جاڭا وپەراتور كىرمەۋى كەرەك. ياعني، قازىرگى كەلىسىممەن قولدانىستاعى ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ تاعدىرىن 3 جىلعا ۇزارتتىق دەسەك بولاتىنداي.

الايدا بيلىك باسقا پىكىردە. سيفرلىق دامۋ، يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى اسحات ورازبەكتىڭ ايتۋىنشا، بايلانىس وپەراتورىنىڭ ساتىلۋى تاريفتى تومەندەتەدى.

«Altel مەن Tele2 كومپانيالارى قاتارلىق ينۆەستورلارعا ساتىلعاننان كەيىن بايلانىس تاريفتەرى تومەندەۋى كەرەك. ويتكەنى Tele2 قازاقستان نارىعىنا كىرگەن كەزدە Kcell مەن Beeline تاريفتەرىن تومەندەتۋگە ءماجبۇر بولعان. 2018-2021 -جىلدارى موبيلدى وپەراتورلار بايلانىس قۇنىن كوتەرمەۋ تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويعان ەدى. ول اياقتالعاننان كەيىن ولار باعانى قايتا كوتەرە باستادى. مەنىڭ ويىمشا، نارىقتاعى باسەكەلەستىك تەڭەستىرۋگە ءتيىس»، - دەيدى ۆيتسە- مينيستر.

تالاپ پەن تەكسەرىس

ناقتى ايتۋىمىز كەرەك، مەملەكەت وپەراتورلارعا تاريف باعاسىن ءتۇسىر دەپ تالاپ قويا المايدى. بۇرىن ەرەجە بەلگىلەيتىن قۇزىرەت بولعان شىعار، قازىر جوق. سەبەبى ق ر «بايلانىس تۋرالى» زاڭىنىڭ 20-بابىندا تايعا تاڭبا باسقانداي انىق جازىلعان: «…بايلانىس وپەراتورلارى بايلانىس قىزمەتتەرىنە ارنالعان تاريفتەردى نەگىزدەلگەن شىعىنداردى نەگىزگە الا وتىرىپ دەربەس بەلگىلەيدى». مىنە، مەملەكەتتىڭ بيزنەسكە ءتىسى باتپاي وتىرعانىنىڭ ءبىر سەبەبى وسىندا جاتىر. سوندىقتان مينيسترلىك باعا ساياساتىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن نارىققا جاڭا ويىنشىنى اكەلۋ سەكىلدى جاناما اسەر ەتۋمەن شەكتەلىپ وتىر.

«قازىرگى ءۇش وپەراتور ازاماتتاردىڭ تاريف پەن ساپاعا قاتىستى تالابىن قاناعاتتاندىرماسا، ەكى جىل وتكەن سوڭ جاڭا وپەراتوردى ىسكە قوسۋعا ءازىرمىز. ولار (قازىرگى وپەراتورلار) نارىقتا ورىندارىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن پايدالانۋشىلاردىڭ تالاپ- تىلەكتەرىن ەسكەرۋگە مىندەتتى. ايتپەسە، بايلانىس نارىعىنداعى باسەكەلەستىكتى كۇشەيتۋگە ءماجبۇرمىز»، - دەدى اسحات ورازبەك.

مەملەكەت تالاپ ەتە الماسا دا تەكسەرە الادى. سالاداعى زاڭسىزدىقتى تەجەۋگە، قۇقىقتى قاداعالاۋعا قاقىلى. كەيىنگى 5 جىلدا بايلانىس وپەراتورلارىنا 7 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق پۇل سالىنعان. سيفرلىق دامۋ، يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە:

· 2020 -جىلى - 93؛

· 2021 -جىلى - 562؛

· 2022 -جىلى - 1175؛

· 2023 -جىلى - 782؛

· 2024 -جىلى - 357 تەكسەرۋ جۇرگىزىلگەن.

ال بيىل ناۋرىز ايىنا دەيىن 25 جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ، 69 ميلليون تەڭگە ايىپپۇل ءوندىرىلىپتى. باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى ناقتى تاريف باعاسىنا قاتىستى دا تەرگەۋ جۇرگىزگەن، قازىر سوت پروتسەسى جۇرۋدە.

- 2023 -جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ۇيالى بايلانىس قىزمەتتەرىنىڭ باعاسىنىڭ ءوسۋ فاكتىلەرىن قاراۋ اياسىندا «كسەلل» ا ق، «موبايل تەلەكوم- سەرۆيس» ج ش س جانە «كار-تەل» ج ش س وپەراتورلارىنا قاتىستى كودەكستىڭ (قر كاسىپكەرلىك كودەكسى - رەد.) 170-بابى بويىنشا، تاريفتەردىڭ كەلىسىلگەن تۇردە كوتەرىلۋىنە قاتىستى تەرگەپ-تەكسەرۋدى باستادى. ق ر ا ر پ ك شەڭبەرىندە ۇيالى وپەراتورلار جوعارىدا اتالعان تەرگەۋ راسىمدەرىنە بايلانىستى سوت تارتىبىندە شاعىم ءتۇسىردى. وسىعان بايلانىستى تەرگەۋ ءتيىستى سوت شەشىمدەرى شىققانشا توقتاتىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا اتالعان ىستەر ق ر جوعارعى سوتىندا قارالۋدا،- دەدى اگەنتتىكتەگىلەر.

كەيىنگى ۋاقىتتا تاريف ماسەلەسىنىڭ بىرنەشە شەشىمى ۇسىنىلىپ وتىر. سونىڭ ءبىرىن ءماجىلىس دەپۋتاتى ەربولات ساۋرىقوۆ ايتتى. ونىڭ سوزىنشە، كومپانيالار تاريف باعاسىن كوتەرۋدىڭ نەگىزدەمەسىن ءماجىلىس الدىندا قورعاۋى شارت. بۇل وزگەرىس الدىن الا تالقىلاۋعا ءارى قارسىلىق بىلدىرۋگە كومەك بەرمەك.

- بايلانىس وپەراتورلارى ءوز ەركىمەن باعانى كوتەرۋگە بولادى دەگەن قۇقىقتىق قۇجاتقا تۇزەتۋ ەنگىزۋ كەرەك. اسىرەسە، ولار نە سەبەپتى كوتەرەتىنىن دالەلدەۋدى مىندەتتەۋ قاجەت شىعار. مۇمكىن ءماجىلىستىڭ الدىندا، مۇمكىن ۇكىمەتتىڭ الدىندا كوتەرۋ سەبەپتەرىن ءبىرىنشى ايقىنداپ الىپ، كەڭەيتىلگەن جينالىستان كەيىن ۇكىمەتتىڭ رۇقساتىمەن نەمەسە زاڭنامالىق رۇقساتپەن عانا كوتەرۋ كەرەك دەگەن تۇزەتۋ ەنگىزۋگە بولادى. دەپۋتات رەتىندە مەن بۇل ماسەلەنى تاعى تەرەڭ زەرتتەپ، وسى بايلانىس تۋرالى زاڭعا تۇزەتۋ ەنگىزۋگە ۇسىنىس جاساماقپىن،-دەدى ە. ساۋرىقوۆ.

بۇگىندە قازاقستاندا 26 ميلليون ۇيالى بايلانىس ابونەنتى تىركەلگەن، 18,7 ميلليونى ينتەرنەتكە قوسىلعان. دەمەك، تاريف باعامى ايتارلىقتاي اۋقىمدى قامتيدى دەگەن ءسوز. وسى ەسەپپەن قاراساق، تاريف باعاسىن اۋىزدىقتاۋ ءارى جۇيەلى شەشىم ىزدەۋ ۋاقىت كۇتتىرمەيتىن قادامعا اينالدى.

ەرسىن شامشادين

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى