سولتۇستىك قازاقستاندا نەمىس قىزى بالالاردى قازاقشا وقىتىپ ءجۇر
پەتروپاۆل. KAZINFORM - سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇرعىنى مارينا ۆەنينگ قازاق ءتىلىن ناسيحاتتاپ، ءتۇرلى بايقاۋ- سايىستاردا جۇلدەلى ورىن الىپ ءجۇر. بالالارعا قازاق تىلىندە ءدارىس بەرەتىن ۇستازبەن Kazinform ءتىلشىسى سۇحبات قۇردى.
- مارينا يۆانوۆنا، قازاقشاعا جەتىكسىز، ءتىلدى قاشان، قايدا ۇيرەنىپ ءجۇرسىز؟
- نەمىس ۇلتىنىڭ قىزى بولسام دا، جۇرەگىم قاشاندا «قازاق» دەپ سوعاتىن جاننىڭ ءبىرىمىن... تۋىپ-وسكەن جەرىم كيەلى شال اقىن اۋدانى، جاڭاسۋ اۋىلى. بالالىق شاعىم ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى تۇراتىن اۋىلدا قىزىققا تولى ءوتتى. ورتا مەكتەپتى ۇزدىك اياقتاپ، جۇرەك قالاۋىممەن تاڭداعان ماماندىعىما قول جەتكىزدىم. بۇگىنگى تاڭدا شال اقىن اۋدانىنىڭ ە. ا. بوكەتوۆ اتىنداعى مەكتەپ- گيمنازياسىنىڭ باستاۋىش سىنىپ ۇستازىمىن. قازاق سىنىبىنا ساباق بەرەمىن.
- ۇلتىڭىز - نەمىس. ءبىراق قازاق اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن ەكەنسىز، بۇل قالاي؟ اتا-اجەلەرىڭىز كەزىندە قازاقستانعا دەپورتاتسيالانعان با؟
- ءيا، بۇل جاقتا تۇرىپ جاتقان نەمىستەردىڭ بارلىعى سول كەزدەگى سولاقاي ساياساتتىڭ قۇرباندارى عوي. اتا قونىستان كوشۋگە ماجبۇرلەدى. مەنىڭ دە تۋىستارىم قازىرگى يبرايەۆ اۋىلىنا كەلىپ تۇراقتاعان ەكەن.
- قازاق ءتىلىن جەتىك ءبىلۋىڭىزدىڭ كوپ جەردە پايداسى تيگەن شىعار؟
- ءتىل جاناشىرى بولعاندىقتان، وزگە ەتنوس بالالارىن دا، ءوزىمىزدىڭ قازاق بالالارىن دا مەملەكەتتىك تىلدە دۇرىس سويلەۋگە، ويىن ەركىن جەتكىزە بىلۋگە جەتەلەپ، ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى باعالاۋعا، سىيلاۋعا ۇيرەتەمىن. قازىرگى زامان تالابىنا ساي مۇعالىم ۇنەمى ۇلكەن ىزدەنىس ۇستىندە ءجۇرۋى كەرەك. مەن دە ۇلى دانالارىمىزدىڭ شىعارمالارىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ ارقىلى ءتىل مادەنيەتىن كوتەرۋ، كوركەم ادەبيەتتى جانداندىرۋ ماقساتىندا ايانباي ەڭبەك ەتىپ ءجۇرمىن دەپ ايتا الامىن. ولشەۋسىز قازىنا بولىپ سانالاتىن قازاق ءتىلىن ءبىر ادامداي ۇيرەنىپ العانىمنىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن بەلەستەردى باعىندىردىم. «مەملەكەتتىك ءتىل - مەنىڭ ءتىلىم » اتتى سايىسى، ۇلى اقىنىمىز ا. قۇنانبايەۆتىڭ شىعارماشىلىعىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىمەن «اباي وقۋلارى»، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي قازاق ءتىلىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا وتكىزىلگەن وبلىستىق «مەملەكەتتىك ءتىل - مەملەكەتتىك قىزمەتتە»، ق ر مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى ءتىل كوميتەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكىزىلگەن «ءتىل - تاتۋلىق تىرەگى» اتتى فورۋمىنىڭ دەلەگاتى بولدىم. بۇل ءتۇرلى بايقاۋلارعا جاي عانا مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋ ءۇشىن قاتىسقانىم ەمەس، قازاق ءتىلىن ءسۇيىپ، جۇرەكتەن وتكىزگەنىم دەپ بىلەمىن. مەن ءوز ەلىمنىڭ پاتريوتىمىن. جاستاردى دا ەلىمىزدىڭ وتانسۇيگىش ازاماتى بولۋىنا شاقىرامىن.
- تىلگە قاتىستى بايقاۋلار مەن سايىستارعا قاتىسىپ، جۇلدەلى ورىندار العان ەكەنسىز. جالپى، قازاق ادەبيەتىنەن قانداي شىعارمالاردى وقيسىز، قاي اقىن، جازۋشىنىڭ تۋىندىسى قىزىقتىرادى؟
- مەنىڭ ءسۇيىپ وقيتىن شىعارمالارىم، الدىمەن اباي اتامىزدىڭ ولەڭدەرى، قارا سوزدەرى. ۇلى اقىننىڭ وسيەتتەرىن وقىسام، شابىتتانىپ، قۋات الامىن. سەبەبى اتامىزدىڭ ءار قارا ءسوزى، قازىرگىشە ايتقاندا موتيۆاتسيا بەرەدى. سونىمەن قاتار، قازاق پوەزياسىندا ءوز قولتاڭباسى بار، اقيىق اقىن م. ماقاتايەۆتىڭ ولەڭدەرىن ۇناتامىن. ونىڭ ولەڭدەرىنىڭ ءتىلى جەڭىل، كوڭىلگە قونىمدى، ءارى قاراپايىم...
- ءتىلدى بىلۋىڭىزگە قاتىستى قىزىقتى وقيعالار دا بولىپ تۇراتىن شىعار؟
- جاڭادان تانىسقان ادامدار مەن تازا قازاقشا سويلەگەندە تاڭدانىپ جاتادى. مەكتەبىمىزگە كەلەتىن اتا- انالار اتى-ءجونىمدى ەستىگەندە سەنىمسىزدىكپەن قارايتىن كەزدەرى بار. باستاۋىشتا قازاق سىنىبىنىڭ ۇستازى بولعاندىقتان، العاشىندا قانداي ۇستازعا بالامىزدى وقۋعا اكەلدىك دەگەندەي سۇراقتار مازالايدى دەپ ويلايمىن...
- حالىقارالىق ايەلدەر كۇنىنە وراي كەزىندە پرەزيدەنتپەن كەزدەسىپ، داستارحانداس بولۋ باقىتى بۇيىرعان ەكەن. وسى جايىندا ايتىپ بەرىڭىزشى.
- كەزدەسۋ 2013 -جىلدىڭ 8-ناۋرىزىندا حالىقارالىق ايەلدەر كۇنىنە وراي «كوكتەم شۋاعى» دەگەن اتپەن ءوتتى. بۇل شاقىرتۋ مەن ءۇشىن كۇتپەگەن وقيعا بولدى. ول كەزدە شال اقىن اۋدانىنداعى ەڭبەك اۋىلىندا مەكتەپتە جۇمىس ىستەيمىن. بىردە پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنەن قوڭىراۋ شالىپ، پرەزيدەنتتىڭ قابىلداۋى مەن قۇتتىقتاۋىنا شاقىرىلعانىمدى ايتتى. باستاپقىدا سەنبەدىم، سودان كەيىن قاتتى قوبالجىدىم. تۋعان-تۋىس، اۋىلداستارىم، ارىپتەستەرىم قولداپ، شىعارىپ سالدى.
كەڭ زالعا پرەزيدەنتىمىز كىرگەن ساتتە قوبالجۋىم ءىزىم-قايىم جوعالىپ، بويىمدى ءبىر قۋانىش، جايلىلىق پەن سەنىمدىلىك سەزىمى كەرنەپ سالا بەردى. سول كەزدەسۋدە قازاق ەلى ءۇشىن ايەل ءار ۋاقىتتا وتباسىنىڭ، مەملەكەتتىڭ، تىرشىلىكتىڭ تىرەگى ەكەندىگىن كوپ ايتىلدى.
- قازاق جىگىتىنە تۇرمىسقا شىققان ەكەنسىز. قانداي كەلىنسىز؟
- قازاق جىگىتىنە تۇرمىسقا شىعىپ، 15 جىلعا جۋىق قازاق اۋىلىندا قارا شاڭىراقتا كەلىندىك پارىزىمدى اتقاردىم. اتا-ەنەممەن تۇرعاندىقتان قازاقتىڭ بارلىق سالت- داستۇرلەرىن ۇستاندىم. ۇلكەندى سىيلاۋ، كىشىگە ىزەت كورسەتۋ، قوناق كۇتۋ بارلىعى مەنىڭ موينىمدا بولدى. كەلىندىك مىندەتىمدى ادال ورىندادىم دەپ ويلايمىن. تەك وكىنىشكە وراي، اۋىل مەكتەبىندە بالا سانى ازايعاندىقتان وتباسىمىزبەن اۋدان ورتالىعىنا كوشۋدى شەشتىك. بالالارىمنىڭ بولاشاعى دا مازالادى... بۇگىنگى كۇنى تۇڭعىشىمىز بەكسۇلتان الماتىداعى قازاقستان-بريتان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «يننوۆاتسيالىق جۇيە» فاكۋلتەتىنىڭ 3 كۋرسىندا وقيدى. ورتانشىمىز ەرسۇلتان پەتروپاۆل قالاسىنىڭ نازاربايەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ 9-سىنىپ وقۋشىسى جانە كەنجەمىز - 6 جاسار قىزىمىز ايارۋ مەكتەپ الدى دايارلىق سىنىبىنا بارىپ ءجۇر. بالالارىمىز اتا-اجەسىنىڭ تاربيەسىندە وسكەندىكتەن قازاقشا وقيدى، قازاقشا سويلەيدى. ءبىز ءۇشىن بۇل ۇلكەن مارتەبە. اۋىلدا وتىرىپ، بالاپاندارىمىزعا مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتا وتىرىپ، ولاردىڭ بويىنا ەلدىك سانا ءسىڭىرىپ، مەملەكەتتىك ءرامىز، ۇلتتىق قۇندىلىقتار، ۇلتتىق ءدىل، بولمىس تۋرالى تۇسىنىكتى سىڭىرۋگە تىرىستىق.
- اۋدان تۇرعىندارى ءسىزدى اۋداندىق گازەتتەگى ماقالالارىڭىز ارقىلى دا جاقسى بىلەدى، بۇل حوببي مە؟
مەكتەپتە وقىعان كەزدەن باستاپ شىعارما، ماقالا جازۋدى ۇناتاتىنمىن. سويلەۋگە شەبەر ەمەسپىن، الايدا قولىما قاعاز-قالام العاندا شابىتىم ويانادى. «بىلەرىم - ءبىر توعىز، بىلمەيتىنىم - توقسان توعىز» دەمەكشى، بىلگەن سايىن بىلمەيتىنىڭ كوپ ەكەنىن ۇعا تۇسەسىڭ. سوندىقتان دا شىعار بەلەستەرىم ءالى الدا. ءبىلىمىمدى كەڭەيتىپ، تاجىريبە جيناۋ ۇستىندەمىن. ءبىلىم الامىن، ەڭبەك ەتەمىن دەگەن ادام ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان بارلىق جاعداي جاسالعان. وسىنداي كەلەشەگى كەمەل، حالقى باقىتتى ەگەمەن ەلدىڭ ازاماتى بولعانىمدى ماقتان تۇتامىن!
اۆتور
اقەركە داۋرەنبەك قىزى
