سالىقتىق تەكسەرىستى تەجەۋ: مۇمكىندىك پەن ماسەلە

ءۇش جىل: از با، كوپ پە؟

جاڭا سالىق كودەكسى كۇشىنە ەنەتىن كۇن جاقىنداعان سايىن كاسىپكەرلەردىڭ ءۇنى كوپ ەستىلە باستاعانى راس. ققس- نى كوتەرۋ، جەكەلەگەن سالىق رەجيمدەرىن الىپ تاستاۋعا قارسىلىق ۇلعايدى. سوندىقتان وزگەرىستى بىردەڭ قولدانىسقا قوسپاي، بيزنەسكە بىرتىندەپ بوي ۇيرەتۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. ول ءۇشىن الدىمەن شاعىن جانە ميكروبيزنەس وكىلدەرىنە قاتىستى الدىڭعى جىلدارداعى سالىق تەكسەرىستەرىنەن باس تارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. الداعى ۋاقىتتا دا ۋاقىتشا تەكسەرىس پەن كامەرالىق باقىلاۋ جاسالمايدى.

قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرجان ءبىرجانوۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل قادام كاسىپكەرلەرگە جاڭا ەرەجەلەرگە بەيىمدەلۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

- ءبىز 1-قاڭتاردان باستاپ جاڭا ءومىردى تازا پاراقتان باستايمىز. 2023، 2024 جانە 2025 -جىلدارعا تەكسەرىس جۇرگىزىلمەيدى. شاعىن بيزنەس ءۇشىن بۇل - ءۇش جىلدىق تالاپ قويۋ مەرزىمىنە تەڭ ۋاقىت. سونداي-اق كامەرالدىق تەكسەرىستەر، ەسەپتىلىكتەردى سالىستىرۋ نەمەسە باسقا دەرەككوزدەرمەن سايكەستەندىرۋ شارالارى دا جاسالمايدى. ءبىراق ءبىر ەرەكشەلىگى بار - رەزيدەنت ەمەستەردىڭ تابىستارى بۇل تارتىپكە كىرمەيدى، - دەدى ءبىرجانوۆ ءماجىلىس كۋلۋارىندا.

اتالعان جەڭىلدىكتىڭ يگىلىگىن قانشا كاسىپكەر كورەدى؟ ءقازىر قازاقستاندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ سانى 2,38 ميلليونعا جەتتى. ىشىندە ناقتى جۇمىس ىستەپ تۇرعانى - 2,18 ميلليون. بۇل - از كورسەتكىش ەمەس ءارى ەكونوميكانىڭ نەگىزگى تىرەگى. مىسالى، بيىل ش و ب- نىڭ جالپى ىشكى ونىمدەگى ۇلەسى پايىز39 دى قۇرادى: شاعىن بيزنەس - پايىز32، ال ورتا بيزنەس - پايىز7. دەمەك، بۇل سەگمەنتتىڭ دامۋى ەكونوميكالىق- الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتىڭ بىردەن- ءبىر كەپىلىنە اينالىپ وتىر.

ەكونوميست باۋىرجان ىسقاقوۆتىڭ سوزىنشە، بيزنەستى سالىقتىق تەكسەرىستەن بوساتۋ كاسىپكەرلەر اراسىنداعى باسەكەنى ارتىرىپ، وڭىرلەردىڭ دامۋ ديناميكاسىنا وڭ سەرپىن بەرمەك.

- تەكسەرىستى تەجەۋ - كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتى قولداۋعا جاسالعان ماڭىزدى قادام. باسى ارتىق تەكسەرىستەن ارىلعان ازاماتتار جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرىپ، جەرگىلىكتى دامۋدى جەدەلدەتەدى. وعان قوسا تەكسەرۋدىڭ ۋاقىتشا توقتاتىلۋى كاسىپكەرلەرگە اكىمشىلىك قىسىمنان قۇتىلۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تۇراقتى باقىلاۋ بولماعاننان كەيىن الاڭسىز ءوز ءىسىن دامىتۋىنا جول اشىلارى انىق، - دەيدى باۋىرجان ىسقاقوۆ.

ساراپشى كاسىپكەرلەر ءجيى كەزىگەتىن بىرنەشە ماسەلەنى دە اتاپ ءوتتى. ايتۋىنشا، بۇرىن ءجيى تەكسەرىس پەن ءارتۇرلى قاعازباستىلىقتار كاسىپكەرلەردىڭ ۋاقىتىن دا، قارجىسىن دا تەجەيتىن. ەندى ءۇش جىل ىشىندە ولار ءونىم ساپاسىن ارتتىرىپ، ءوندىرىستى جاڭارتۋعا جانە قىزمەت اياسىن كەڭەيتۋگە كۇش سالاتىن بولادى. بۇل بيزنەسكە تىنىس بەرىپ، جاڭا جوبالاردىڭ، ستارتاپتاردىڭ كوبەيۋىنە سەرپىن بەرمەك. باستىسى، بۇل مۇمكىندىكتى كاسىپكەرلەر دامۋعا، لوكاليزاتسيانى ارتتىرۋعا، باسقا كاسىپكەرلەرمەن باسەكەگە تۇسۋگە ارناۋى قاجەت.

3 جىلدا جاس كاسىپكەرلەر سانى 12 پايىزعا ارتتى

كەيىنگى 3 جىلدا ەلدەگى جاس كاسىپكەرلەر سانى 12 پايىزعا وسكەن. ياعني، جاستار كاسىپكە بەت بۇرۋدا. ەكونوميكا وسىمگە كوشىپ، سالىق دەيگەيى كوتەرىلدى. بيىلعى 9-ايداعى كورسەتكىشكە كوز تاستاساق:

سالىقتىق تۇسىمدەر - 9,95 تريلليون تەڭگە؛

كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى - 2,9 تريلليون تەڭگە؛

قوسىلعان قۇن سالىعى - 4,3 تريلليون تەڭگەنى قۇراعان.

جالپى قازاقستانداعى جەكە كاسىپكەرلەر سانى 1,9 ميلليونعا جەتتى دەگەن دەرەك بار، ولاردىڭ 95 پايىزى بەلسەندى. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ءوسىم 6,1 پايىزعا جۋىقتادى. ەكونوميكانىڭ ەڭ يكەمدى سەگمەنتى ەسەبىندە ولار ءتۇرلى سالانى دامىتىپ وتىر. باسىم دەنى ساۋدا (36,4 پايىز)، اۋىل شارۋاشىلىعى (13,4 پايىز)، وزگە قىزمەتتەردە (15,5 پايىز) ءجۇر. قىسقاشا ايتقاندا، جەكە كاسىپكەرلەردىڭ ۇشتەن ەكى بولىگى اتالعان سالاعا شوعىرلانعان.

مىنە، وسىنداي اۋقىمدا باعىتقا سالىقتىق جەڭىلدىكتەر ۇسىنۋ ورىندى. كەلەر جىلدان باستاپ باستاپ شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى كامەرالدىق باقىلاۋدان دا ارىلماق. بۇل - جاڭا سالىق كودەكسىندەگى جەڭىلدىكتىڭ ءبىرى.

- سالىق نىسانالارى 30 پايىزعا قىسقارادى. سالىق تۇرلەرى 20 پايىزعا قىسقارىپ وتىر. ودان كەيىن نىسانانى ۋاقىتىلى تاپسىرماسا دا ايىپپۇلداردان بوساتىپ جاتىرمىز. باقىلاۋ فۋنكتسيالارىن ازايتىپ، كوبىنە كومەك كورسەتۋ، كەڭەس بەرۋ فۋنكتسيالارى ۇلعايتىلادى، - دەدى قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرجان ءبىرجانوۆ.

ەرەجەدەگى ەرەكشەلىكتىڭ ءبىرى، ەندى كاسىپكەر كەلەر جىلدىڭ 1-ساۋىرىنە دەيىن نەگىزگى سالىق قارىزىن تولەسە، وعان سالىنعان ءوسىمپۇلدار مەن ايىپپۇلداردى تولەۋدەن بوساتىلادى. الايدا ەش باقىلاۋ بولمايدى دەگەن ورىنسىز. ماماندار قىلمىستىق ءىس قوزعالسا نەمەسە سالىق تولەۋشىنىڭ ءوز سۇراۋى بويىنشا تەكسەرۋ جۇرگىزۋگە قۇقىلى.

اڭعارعانىمىز، كاسىپكەردىڭ بۇرىنعى بەرەشەگى بولسا ءارى ونى قايتارسا، ايىپپۇل مەن ءوسىمپۇل الىنبايدى. ال سالىق بەرەشەگىن ءوندىرۋ بەرەشەك مولشەرىنە قاراي وزگەرەتىن بولادى:

· 20 ا ە ك-كە دەيىنگى بەرەشەك بولسا - تەك حابارلاما جىبەرىلەدى؛

· 45 ا ە ك-كە دەيىن - بەرەشەكتى وتەۋ تۋرالى ەسكەرتۋ بەرىلەدى؛

· 45 ا ە ك-تەن جوعارى بولسا - مۇلىكتى تاركىلەۋ جانە ساتۋ ءراسىمى باستالادى.

ەكونوميست باۋىرجان ىسقاقوۆ نارىقتاعى ەركىندىكتىڭ ەكونوميكاعا تەرىس اسەرى دە بولۋى مۇمكىن ەكەنىن جاسىرمادى.

- ارينە، كامەرالىق باقىلاۋ جاساماۋدىڭ تاۋەكەلدەرى بار. كەيبىر كاسىپكەر تابىسىن جاسىرىپ، كولەڭكەلى اينالىم ارتۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا سالىق تۇسىمدەرى ازايىپ، ءادىل باسەكە بۇزىلۋى ىقتيمال. باقىلاۋسىز نارىق ادال كاسىپكەرلەرگە كەدەرگى كەلتىرىپ، سالىق ءتارتىبىن بۇزۋى عاجاپ ەمەس.

دەگەنمەن باستى ماقسات - بيزنەستى قورعاپ، سەنىمگە نەگىزدەلگەن اشىق ەكونوميكالىق ورتا قالىپتاستىرۋ. سول سەبەپتى وزگەرىستەن قورىقپاي، ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ءارى ءادىل دامۋىنا جول اشۋىمىز كەرەك، - دەدى ساراپشى.

كەيىنگى جىلدارى مەملەكەت سالىق جۇيەسىن سيفرلاندىرۋعا كوشكەن. كاسىپكەرلەرگە سالىقتىق تەكسەرىس پەن كامەرالىق باقىلاۋ جاسالماعانىمەن، قاداعالاۋ قولدان كەتپەيدى. جاۋاپتى مينيسترلىكتىڭ سوزىنشە، ءقازىر سالىقتاعى سيفرلاندىرۋ پروفيلاكتيكالىق شارالار باعىتتالىپ وتىر. مىسالى، قازىناشىلىق كوميتەتىنە دۇرىس اۋدارىم جاسالماسا نەمەسە ءبىر قىزمەتكەرگە جوعارى جالاقى جىبەرىلسە، ونى ەلەكتروندى تۇردە قاراپ، تولەمدەر وتكىزىلمەۋگە قاۋقارى بار.

جەكە كابينەت - سيفرلاندىرۋ العىشارتى

رەتى كەلگەندە جاڭا سالىق كودەكسىنەن تاعى ءبىر ءتىندى تارقاتا كەتەيىك. جاڭا كودەكس قولدانىسقا ەنسە، كاسىپكەرلەردىڭ بانك شوتتارىن اۆتوماتتى تۇردە بۇعاتتاۋ بولمايدى. قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆتىڭ ايتۋىنشا، اۆتوماتتى بۇعاتتاۋدىڭ ورنىنا الدىن الا كامەرالدىق تەكسەرۋ فورماتى ەنگىزىلەدى. وسىلايشا، كاسىپكەرلەرگە كەدەرگى كەلتىرمەي كەمشىلىكتى ۋاقتىلى تۇزەتۋگە تاپتىرماس جول بولماق.

- دەگەنمەن ماسەلە تەكسەرۋدى توقتاتۋدا ەمەس، ونى جاڭا فورماتقا كوشىرۋدە. ءقازىر الەمدە سيفرلىق باقىلاۋ جۇيەلەرى دامىعان. كاسىپكەرلىك باعىتىندا كەڭ قولدانىلادى. ونلاين فيسكالدىق دەرەكتەر، اۆتوماتتى سالىق تالداۋى، تاۋەكەلدەردى بولجاۋعا ارنالعان Big Data-نى قولداۋ بەلەڭ الدى. مۇنى بىزدەگى سالىق جۇيەسىنە يكەمدەۋ وتە ماڭىزدى، - دەدى باۋىرجان ىسقاقوۆ.

سوندىقتان مەملەكەت سيفرلاندىرۋ رەفورماسى شەڭبەرىندە سالىق تولەۋشىلەرمەن ءوزارا ءىس- قيمىلدىڭ سەرۆيستىك مودەلىنە كوشىپ جاتىر. قۇجاتتاردى سۇراتۋ، تۇسىنىكتەمە مەن ەسەپتەردى تاپسىرۋ سەكىلدى راسىمدەر تولىق ونلاين جۇرگىزىلەدى. مۇنى سالىق تولەۋشى جەكە كابينەتى ارقىلى جاساۋىنا بولادى.

- قاراستىرىلعان وزگەرىستەر كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىسىن ەداۋىر جەڭىلدەتەدى. سالىق ەسەپتىلىگىن ازايتۋ جانە سالىقتى ازايتۋ بيزنەسكە قاعازباستىلىققا ەمەس، دامۋعا نازار اۋدارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. شوتتاردى اۆتوماتتى تۇردە بۇعاتتاۋدان باس تارتۋ - ءادىل جانە اشىق قارىم-قاتىناسقا قاراي جاسالعان ماڭىزدى قادام. مەملەكەت كومپانيالاردىڭ جۇمىسىن توقتاتۋدىڭ ورنىنا ماسەلەنى شەشۋگە كومەكتەسەدى. مۇنداي شارالار مەملەكەت پەن كاسىپكەر اراسىنداعى ديالوگتى نىعايتىپ، قولايلى ينۆەستيتسيالىق احۋال تۋعىزادى، - دەدى ءمادي تاكيەۆ.

رەفورما مۇنىمەن بىتپەيدى. ەندى جوسپارلى سالىق تەكسەرۋلەرى، كەنەت تەكسەرۋ بولمايدى. تەك اكت تاپسىرۋ كەزەڭىنەن باسقا بارلىق پروتسەسس ەلەكتروندى فورماتقا اۋىساتىن بولادى.

قورىتا ايتساق، ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكالىق شەشىمدەرى كاسىپكەرلەرگە ءبىرشاما قولداۋ بولعالى تۇر. ال جاڭا جىلدان باستاپ كۇشىنە ەنەتىن سالىق كودەكسى سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى ايتارلىقتاي جەڭىلدەتەدى. ناتيجەنىڭ قالاي قۇبىلارى بيزنەس وكىلدەرىنە تۇسىندىرمە جۇمىسىنىڭ قالاي ۇيىمداستىرىلاتىنىنا بايلانىستى ايقىندالماق.

اۆتور

ەرسىن شامشادين

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى