رەفورماتور، ديپلومات جانە سپورتسمەن: يوردانيا كورولى قانداي قىرلارىمەن تانىمال

وسىعان وراي، Kazinform يوردان كوشباسشىسى ءومىرىنىڭ قىزىقتى فاكتىلەرىن جيناقتاعان ەدى.

مۇحاممەد پايعامباردىڭ ۇرپاعى

ابداللا ІІ حاشيميت اۋلەتىنەن شىققان ءارى مۇحاممەد پايعامباردىڭ 41- تىكەلەي ۇرپاعى سانالادى. وسىناۋ تاريحي ءارى ءدىني مارتەبە يوردانيا حالقى مەن بارلىق مۇسىلمان الەمى الدىندا ونىڭ بيلىگىنە قوسىمشا وكىلەتتىك بەرەدى. ول 1999 -جىلى اكەسى كورول حۋسەين ومىردەن وزعاننان كەيىن تاققا وتىردى جانە سوڭعى 25 جىل بويى مەملەكەتكە بيلىگىن جۇرگىزىپ كەلەدى.

ابداللا ІІ ۇلى بريتانيانىڭ ساندحەرست قالاسىنداعى كورولدىك اسكەري اكادەميادا جانە ا ق ش- تىڭ دجوردجتاۋن ۋنيۆەرسيتەتىندە اسكەري جانە اكادەميالىق ءبىلىم العان. وسىناۋ حالىقارالىق تاجىريبە ونىڭ ەل باسقارۋ مانەرىنەن بايقالادى: ول ءداستۇر مەن جاڭعىرۋ قاجەتتىلىگى اراسىنداعى تەڭگەرىمگە ۇمتىلا وتىرىپ، باتىلدىقتى پراگماتيزممەن ۇيلەستىردى. كورول حالىقپەن اڭگىمەلەسۋدەگى اشىق مانەرىمەن جانە سىن-تەگەۋرىنگە دەن قويۋعا دايىندىعىمەن تانىمال.

2024 -جىلى يوردانيادا ونىڭ تاققا وتىرعانىنا 25 جىل تولۋى، ياعني كۇمىس مەرەيتوي كەڭىنەن اتالىپ ءوتتى. بۇل وقيعا يوردانيانىڭ وڭىردەگى تۇراقتى مەملەكەت رەتىندە نىعايا تۇسۋىنە سەپتىگىن تيگىزگەن كوشباسشىلىقتىڭ، رەفورمالار مەن حالىقارالىق ديپلوماتيانىڭ شيرەك عاسىرىن پاش ەتە وتىرىپ، ماڭىزدى مەجەگە اينالدى.

باسقارۋ مانەرى جانە نەگىزگى رەفورمالار

ابداللا ІІ ءوزىن ەلدى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان رەفورمالاردى قارقىندى ەنگىزۋشى مونارح رەتىندە كورسەتە ءبىلدى. ول 2011 -جىلى اراب الەمىندەگى قارسىلىق قوزعالىستارى اياسىندا كونستيتۋتسيالىق رەفورمالارعا باستاماشىلىق جاساپ، مونارح وكىلەتتىگىن شەكتەۋ ارقىلى بيلىگىنىڭ ءبىر بولىگىن پارلامەنتكە بەردى. بۇل وزگەرىستەر يوردانيانىڭ ساياسي جۇيەسىن دەموكراتيالاندىرۋداعى ماڭىزدى قادامعا اينالدى جانە ونىڭ ەلگە بيلىك جۇرگىزۋ مانەرىن وڭىردەگى ابسوليۋتتى مونارحيادان ەرەكشەلەي ءتۇستى.

كورول قاۋىپسىزدىككە جانە ەكسترەميزممەن كۇرەسكە ايرىقشا ءمان بەرەدى. ول لاڭكەستىك توپتاردىڭ تاراپىنان ارتا تۇسكەن قاتەرگە جاۋاپ رەتىندە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ جونىندەگى باعدارلاماعا باستاماشىلىق جاسادى. ءدال وسى جايت يوردانياعا توڭىرەگىندەگى گەوساياسي اۋمالى-توكپەلى جاعدايعا قاراماستان وڭىردەگى ەڭ تۇراقتى ەلدەردىڭ بىرىنە اينالۋعا مۇمكىندىك بەردى.

ابداللا Ⅱ ەكونوميكالىق سالادا دا رەفورمالاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزىپ كەلەدى. ول رەفورمالار شەتەل ينۆەستيتسياسىن تارتۋعا، يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا، شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا باعىتتالعان. ەلدە تابيعي رەسۋرستاردىڭ شەكتەۋلى بولۋىنا بايلانىستى مونارح اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى، جاڭاراتىن ەنەرگيا كوزدەرى مەن تۋريستىك سالانى دامىتۋ جونىندەگى باعدارلامالاردى ىلگەرىلەتىپ وتىر.

سىرتقى ساياسات جانە ديپلوماتيا

كورولدىڭ سىرتقى ساياسي ستراتەگياسى باتىس پەن اراب الەمى اراسىن تەڭدەستىرۋگە باعىتتالعان. يوردانيا وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىندە ماڭىزدى وداقتاس بولا وتىرىپ، ا ق ش، ەۋروپا جانە پارسى شىعاناعى ەلدەرىمەن تىعىز بايلانىس ورناتقان. مونارح پالەستينا-يزرايل جانجالىن بەيبىت رەتتەۋ مەن پالەستينالىق بوسقىندارعا قولداۋ كورسەتۋدى جاقتاي وتىرىپ، ب ۇ ۇ- مەن جانە حالىقارالىق گۋمانيتارلىق ۇيىمدارمەن تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىلدى جولعا قويعان.

كورول ابداللا Ⅱ ديپلوماتيادان بولەك سپورتتى جانە جاستار باستاماسىن قولداۋىمەن دە تانىمال. ول تاجىريبەلى اسكەري ۇشقىش جانە موتو سپورتپەن اۋەستەنەدى. سونىمەن قاتار كورول ءبىلىم بەرۋدەگى يننوۆاتسيالارعا جانە تەحنولوگيالىق سەكتوردى دامىتۋعا دا بەلسەندى قولداۋ كورسەتەدى.

يوردانيا ونىڭ باسشىلىعىمەن تاياۋشىعىستىق جانجالدى رەتتەۋدەگى ماڭىزدى ارا اعايىن بولىپ وتىر جانە قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى حالىقارالىق سەرىكتەستەرمەن ىنتىماقتاستىعىن جالعاستىرىپ وتىر. پالەستينالىق بوسقىنداردى قولداۋدى، جانجالدان زارداپ شەككەن ەلدەرگە كومەك كورسەتۋدى قوسا العانداعى گۋمانيتارلىق باستامالارعا دا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى.

رانيا پاتشايىم - ايەلدەر قۇقىعىن قورعاۋشى

كورول ابداللا Ⅱ جۇبايى - پاتشايىم رانيانىڭ ەسىمى ايەلدەردىڭ قۇقىعىن بەلسەندى قورعاۋشى رەتىندە يوردانيادان دا تىسقارى جەردە تانىمال. ول ءبىلىم بەرۋ مەن الەۋمەتتىك رەفورمالارعا قولداۋ كورسەتىپ وتىرادى. پاتشايىم كۋۆەيتتە، پالەستينالىق وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. كايردەگى امەريكا ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم العان.

رانيا پاتشايىم بولعاننان كەيىن قوعامدىق قىزمەتپەن بەلسەندى تۇردە اينالىسا باستادى. ول اراب الەمىندەگى ءبىلىم بەرۋ باستامالارىنا، سيفرلىق ءبىلىم باعدارلاماسىنا جانە ايەلدەر قۇقىعىنا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. پاتشايىم بەلسەندى جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىمال. ب ۇ ۇ جانە وزگە دە ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاسادى ءارى جاھاندىق ءىس-شارالاردا ءسوز سويلەيدى.

كوشباسشىلاردىڭ جاڭا بۋىنى

كورول ابداللا Ⅱ ۇلكەن ۇلى مۇراگەر حانزادا حۋسەين يبن ابداللا اراب الەمى كوشباسشىلارىنىڭ جاڭا بۋىنى رەتىندە قاراستىرىلادى. 1994 -جىلى دۇنيەگە كەلگەن ول اكەسى سياقتى دجوردجتاۋن ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الىپ، ساندحەرستتە اسكەري دايىندىقتان وتكەن.

حانزادا حالىقارالىق كەزدەسۋلەرگە يوردانيا اتىنان قاتىسىپ، مەملەكەتتىك ىستەرگە بەلسەندى تۇردە ارالاسادى. سونىمەن قاتار جاستار مەن تەحنولوگيالىق باستامالارعا جەتەكشىلىك ەتەدى. 2023 -جىلى ول تانىمال ساۋديالىق وتباسى وكىلى حانشايىم رادجۆا- سايفكە ۇيلەندى. بۇل نەكە يوردانيا مەن پارسى شىعاناعى ەلدەرى اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتا ءتۇستى.

كورول وتباسى جانە ونىڭ يوردانياداعى ءرولى

كورول، پاتشايىم جانە مۇراگەر حانزادادان بولەك وتباسىندا تاعى ءۇش بالا بار: يمان حانشايىم، سالما حانشايىم جانە حاشيم حانزادا. ولاردىڭ ءارقايسىسى دا ەلدىڭ بولاشاعى جانە قوعامدىق، گۋمانيتارلىق قىزمەتتەرگە بەلسەندى قاتىسادى.

يوردانيا كورولدىك وتباسى تەك ساياسي عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قوعام ءۇشىن بىرىكتىرۋ فاكتورى بولا وتىرىپ، ماڭىزدى نىشاندىق رولگە دە يە. ولاردىڭ قىزمەتى ءبىلىم بەرۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ، مادەنيەت پەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالالارىن قامتيدى.

كورول ابداللا Ⅱ جانە قازاقستان: مىعىم بايلانىس

مونارح قازاقستانعا بىرنەشە مارتە ساپارلادى. ال ەلدەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ەكونوميكا، ينۆەستيتسيا، ساۋدا جانە اسكەري سالالاردى قامتيدى.

يوردانيا قازاقستاننىڭ تاياۋ شىعىستاعى ماڭىزدى سەرىكتەسى سانالادى. ەكى ەل قاۋىپسىزدىك، دەنساۋلىق ساقتاۋ، اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ەنەرگەتيكا سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى قارقىندى دامىتىپ كەلەدى.

كورول ابداللا Ⅱ- ەل دامۋىندا ءداستۇر مەن زاماناۋي كوزقاراستى ۇيلەستىرىپ، يوردانيانى تۇراقتى دامۋ جولىنا باعىتتاعان تاجىريبەلى كوشباسشىسى. ونىڭ بيلىگى تۇراقتىلىق پەن رەفورمالار، بەلسەندى ديپلوماتيا مەن جاڭعىرۋعا ۇمتىلۋ اراسىنداعى تەڭگەرىمدى ىزدەۋمەن سۇيەمەلدەنىپ وتىرادى.

اۆتور

مارلان جيەمباي

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى