قازاقتىڭ جەرىن بەرمەگەن: تاشەنوۆتىڭ ەرلىكتەرى

تاريحشى راديك تەمىرعاليەۆ تاشەنوۆتىڭ تۇلعاسى تۋرالى:

«تاشەنوۆ ۇلتتىق ينتەلليگەنتسيا اراسىندا ايتارلىقتاي بەدەلگە يە ەدى. بىرىنشىدەن، ول قازاق تىلىندە جەتىك سويلەگەن. بارلىق جيىن، جينالىستاردى قازاق تىلىندە وتكىزەتىن. كوپتەگەن ۇلتتىق ينتەلليگەنتسيا وكىلدەرىمەن تىعىز ارالاساتىن. ونىڭ بىرەۋلەرگە پاتەر بەرگەنى، جۇمىسپەن كومەكتەسكەنى، ۇلتتىق ينتەلليگەنتسياعا قورعان بولعانى جايلى ەستەلىكتەر كوپ»، - دەپ ايتادى.

سولتۇستىك وبلىستاردى تىڭ ولكەسىنە قوسۋعا قارسى شىققان

جۇمابەك تاشەنوۆتىڭ ۇلى سايان تاشەنوۆ اكەسىنىڭ باستان وتكەرگەن وقيعاسىن:

«حرۋشيەۆ، قونايەۆ پەن وبلىستىق كوميتەت حاتشىلارىمەن اقىلداسىپ، اكەمە وسى بەس وبلىستىڭ قازاق س س ر-نەن ءبولىنىپ، تىڭ ولكەسىنە قوسۋعا بارلىعى كەلىسكەنىن ايتقان. اكەم بۇل شەشىمگە ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى ەكەنىن ايتقان. بىرىنشىدەن، اتا-باباسىنىڭ ول جەردە جەرلەنگەنىنەن بولەك، جەردى وندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقانداردىڭ كەلىسىمىنسىز بەرۋگە بولمايدى. ەكىنشىدەن، بۇل كەڭەس وداعى كونستيتۋتسياسىنا قايشى، وندا «وداقتاعى رەسپۋبليكالار شەكاراسىن بۇزۋعا ەشكىمنىڭ قۇقىعى جوق» دەلىنگەن. حرۋشيەۆ اشۋعا ءمىنىپ، ايعايلاپ، اكەمدى «ۇلتشىل» دەپ ايىپتاعان. اكەمە كوزىن قۇرتاتىنىن ايتىپ قورقىتادى»، - دەپ، ول ءسات تۋرالى ەستەلىگىن بولىسەدى.

وسىدان سوڭ تاشەنوۆ قىزمەتىنەن بوساپ، بارىنەن ايىرىلادى.

ماڭعىستاۋدىڭ تۇرىكمەنستانعا بەرىلۋىنە قارسى شىققان

1961 -جىلى حرۋشيەۆ جاڭا اكىمشىلىك- تەرريتوريالدىق ۇيىمداستىرىپ، ونىڭ جوسپارى بويىنشا وڭتۇستىك وڭىرلەردەن بولەك ماڭعىستاۋ وبلىسى تۇرىكمەنستانعا بەرەلەتىن ەدى. وسىلايشا قازاقستاننان ەشتەڭە قالمايتىنداي بولدى. تاشەنوۆ وسى شەشىمدەردىڭ بارلىعىنا اشىق قارسى شىقتى. ول ك س ر و-نىڭ كونستيتۋتسياسىنا شاعىمدانادى. وسىلايشا حرۋشيەۆ پەن وداقتىڭ شەشىمدەرىنىڭ دۇرىس ەمەستىگىن دالەلدەدى. بۇل قازاقستاننىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن ساقتاپ قالۋعا كومەكتەستى. مۇنداي ارەكەت تاشەنوۆكە وتە قىمباتقا ءتۇسىپ، ونى شىمكەنتكە جۇمىسقا جىبەرەدى. وندا ول زەينەتكە شىققانشا جۇمىس ىستەدى.

تاشەنوۆ قازاقستان جەرىندە يادرولىق جارىلىستار جاساۋعا دا قارسىلىق ءبىلدىردى. ول شىعارماشىلىق وداقتار وكىلدەرىنە پاتەر بەرگەندىگى ءۇشىن الماتىنىڭ ورتاسىندا «قازاق اۋىلىن» قۇردى دەپ ايىپتالدى. «قازاق ادەبيەتى» گازەتىن جابۋدان، «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىن «كازپراۆدانىڭ» اۋدارماسى ەتىپ شىعارىلۋ قاۋپىنەن قورعاپ قالدى. «ۇلتشىل» دەپ ايىپتالىپ، نيكيتا حرۋشيەۆتىڭ نۇسقاۋىمەن قىزمەتىنەن بوساتىلدى.

باسشىلىقتا بولعان 6 جىلىندا قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى مەن مادەنيەتىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسقان

ەكونوميست، پروفەسسور عاراي ساعىمبايەۆتىڭ جۇمابەك تاشەنوۆ رەسپۋبليكا باسشىلىعىندا بولعان 6 جىلدا قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى مەن مادەنيەتى قارىشتاپ العا باسقانىن تومەندەگىدەي دەرەكتەرمەن كورسەتەدى:

ەلەكتر ەنەرگياسى قۋاتىن ءوندىرۋ - 2 ەسە، مۇناي ءوندىرۋ - 1,6 ەسە، كومىر ءوندىرۋ - 2 ەسە، سەمەنت شىعارۋ - 15 ەسە، ماقتادان ماتا توقۋ - 5 ەسە، توقىما سىرت كيىم شىعارۋ - 3 ەسە، مينەرالدى تىڭايتقىش ءوندىرۋ - 2 ەسە، اياق كيىم تىگۋ - 4 ەسە، ەت ءوندىرۋ - 2 ەسە، قانت ءوندىرۋ - 1,5 ەسە، مال مايىن شىعارۋ - 1,4 ەسە، وسىمدىك مايىن شىعارۋ - 2 ەسە وسكەن.

ەگىس كولەمى - 6 ميلليوننان 22 ميلليون گەكتارعا، ءىرى قارا مال سانى - 5,5 ميلليون، قوي مەن ەشكى - 28,5 ميلليون باسقا دەيىن ءوستى. حالىق شارۋاشىلىعىندا 125 مىڭ جوعارى ءبىلىمدى، 215 مىڭ ورتا ءبىلىمدى ماماندار قىزمەت ەتتى.

بەس جىلدا 690 مىڭ پاتەر سالىنىپ، 2,4 مىڭ كاسىپورىندار مەن مەكەمەلەر ىسكە قوسىلادى. 6140 كىتاپحانا، 5140 كلۋب، 4777 كينوقوندىرعىلار، 25 مۋزەي، 19 وبلىستىق تەاترلار جۇمىس ىستەپ تۇردى. ءسويتىپ، حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى، تۇرمىس مادەنيەتى ايتارلىقتاي جاقساردى.

Bugin.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى