قازاقستاندىقتار قاتەرلى ىسىكتىڭ قاي تۇرىنەن ءجيى كوز جۇمادى

قازىر ونكولوگ ماماندار قاتەرلى دەرتتى جەڭۋگە بولاتىنىن ايتىپ ءجۇر. دەسەك تە، ستاتيستيكا كوڭىل كونشىتپەيدى. قازاقستاندا قاتەرلى ىسىكپەن اۋىراتىندار سانى كۇننەن كۇنگە ءوسىپ كەلەدى. راكتى ەمدەۋدىڭ زاماناۋي ءادىس-تاسىلدەرى قانداي، نەندەي قيىنشىلىقتار بار، قاتەرلى ىسىكتەن قۇلانتازا ايىعىپ كەتۋگە بولا ما، اۋرۋ نەگە «جاسارىپ» كەتتى، قازاقستاندىقتار دەرتىنە شيپانى نەگە شەتەلدەن ىزدەيدى؟ بۇل ساۋالدارعا kazinform اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى جاۋاپ ىزدەپ كوردى.

ستاتيستيكا سويلەسىن

رەسمي دەرەككە سۇيەنەر بولساق، قازاقستاندا قاتەرلى ىسىككە شالدىققان 218213 ناۋقاس ەسەپتە تۇر. ەلدە 2023-جىلى ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ 41 مىڭنان استام جاڭا جاعدايى انىقتالدى.

ءبىرىنشى ورىندا - ءسۇت بەزى وبىرى (13,3 پايىز، 5507 جاعداي)،

ەكىنشى ورىندا - كولورەكتالدى قاتەرلى ىسىك (9,5 پايىز، 3939 جاعداي)،

ءۇشىنشى ورىندا - وكپەنىڭ قاتەرلى ىسىگى (9,3 پايىز، 3872 جاعداي)،

ءتورتىنشى ورىندا - اسقازان قاتەرلى ىسىگى (6,9 پايىز، 2 874 جاعداي)،

بەسىنشى ورىندا - جاتىر موينى وبىرى (4,9 پايىز، 2035 جاعداي) تۇر.

ايتا كەتەيىك، 2023-جىلى وكپە وبىرى كولورەكتالدى وبىرمەن ورىن اۋىستىرىپ، 3-ورىنعا ءتۇستى. ناۋقاستاردىڭ 55,6 پايىزى - 18 بەن 64 جاس ارالىعىنداعى ەڭبەككە قابىلەتتى ادامدار.

ءولىم بويىنشا:

- ءبىرىنشى ورىندا وكپەنىڭ قاتەرلى ىسىگى (15,7 پايىز، 2034 جاعداي)،

- ەكىنشى ورىندا اسقازان قاتەرلى ىسىگى (11,9 پايىز، 1536 جاعداي)،

- ءۇشىنشى ورىندا كولورەكتالدى قاتەرلى ىسىك (10,8 پايىز، 1389 جاعداي)

- ءتورتىنشى ورىندا ءسۇت بەزى وبىرى (8,2 پايىز، 1054 جاعداي)

- بەسىنشى ورىندا ۇيقى بەزىنىڭ قاتەرلى ىسىگى (6,2 پايىز، 805 جاعداي) تۇر.

قاتەرلى ىسىك اۋرۋىنىڭ پايدا بولۋ سەبەپتەرى:

- دۇرىس تاماقتانباۋ؛

- سىرتقى فاكتورلار - رادياتسيا، ونەركاسىپتىك شىعارىندىلاردىڭ اسەرى؛

- تۇقىم قۋالاۋ؛

- ۆيرۋس؛

- كۇيزەلىس؛

- يممۋنيتەتتىڭ السىرەۋى.

قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي- زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ستراتەگيالىق جانە ينۆەستيتسيالىق دامۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى الما جىلقايداروۆانىڭ ايتۋىنشا، راكتىڭ پايدا بولۋىنا اسەر ەتەتىن، كوپ زەرتتەۋلەرمەن دالەلدەنگەن فاكتورلار بار.

- ءبىز كۇندەلىكتى ومىردە تۇتىناتىن كوپتەگەن تاعام اۋرۋعا اكەلۋى مۇمكىن زاتتار بار. ولارعا، ەڭ الدىمەن، قاراپايىم كومىرسۋ مەن ترانسمايلار جاتادى. زەرتتەۋ ناتيجەسىنە سايكەس، شامادان تىس قۋىرىلعان تاعامدا كانتسەروگەننىڭ مولشەرى مول. ءبىزدىڭ ەلدە توق ىشەك قاتەرلى ىسىگى ەكىنشى ورىندا تۇر. ماسەلەن، فاست- فۋد، وڭدەلگەن، قۇرامى جاساندى، سونداي-اق قۋىرىلعان تاعامداردى كوپ تۇتىنعان ادامدا كولورەكتالدى قاتەرلى ىسىك پايدا بولۋى مۇمكىن. مۇنداي تاعام قورەكتىك زاتتار بەرمەيدى، كەرىسىنشە اعزا رەسۋرستارىنىڭ سارقىلۋىنا جانە ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ دامۋىنا اكەلەدى. سوندىقتان، تەز دايىندالاتىن تاعامدار مەن الكوگولدەن باس تارتقان ءجون. قاتەرلى ىسىك تەك بەيىمدىلىك قانا ەمەس، سونىمەن قاتار يممۋندىق، انتيوكسيدانتتىق جانە دەتوكس جۇيەسىنىڭ (باۋىردىڭ) جۇمىسى جانە دەفيتسيت سياقتى سىرتقى فاكتورلاردان دا تۋىندايدى، - دەيدى ول.

گينەكولوگيالىق وبىردىڭ دامۋىنا دا ەتيولوگيالىق ءارتۇرلى فاكتور بار. پروفەسسور حارالد تسۋر حاۋزەن ادامنىڭ پاپيللوما ۆيرۋسىنىڭ جاتىر موينى وبىرىن تۋدىراتىنىن دالەلدەپ، نوبەل سىيلىعىن العان.

ا پ ۆ- نىڭ 100 دەن استام ءتۇرى بار، ونىڭ 14 ءى ادام ءۇشىن قاۋىپتى ءارى تەك جاتىر موينىنىڭ قاتەرلى ىسىگى عانا ەمەس، تىك ىشەك، توق ىشەك، سىرتقى جىنىس مۇشەلەرىنىڭ قاتەرلى ىسىكتەرىنە الىپ كەلەدى.

ادام پاپيللوما ۆيرۋسى مەن جاتىر موينى وبىرىنىڭ اراسىنداعى بايلانىس جاتىر موينى قاتەرلى ىسىگىنە قارسى ەكپە جاساۋ قاجەتتىگىن انىقتادى. ا ق ش جانە اۆستراليا سياقتى ەلدەر ءجاسوسپىرىم قىزداردى يممۋنيزاتسيا باعدارلاماسىن 10 جىل بۇرىن ەنگىزگەن.

ەكپە جاساۋدىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىن كوپتەگەن زەرتتەۋلەر دالەلدەدى.

مامانداردىڭ سوزىنشە، 2022-جىلى ەلدە ەكى مىڭعا جۋىق ايەل وسى دەرتكە شالدىققان. 600 گە جۋىعى قايتىس بولدى. ۆيرۋس سيمپتومسىز دا تارايدى. ءتىپتى ادامعا اۋرۋ بەلگىسى بايقالعان كۇننىڭ وزىندە ول ەكىنشى نە تورتىنشى ستاديادا بولۋى مۇمكىن.

قازاقستاندا وقۋشى قىزداردى پاپيللوما ۆيرۋسىنا قارسى ۆاكتسينالاۋ 2013-جىلى بىرنەشە وڭىردە باستالعان ەدى. ول كەزدە پيلوتتىق جوبا بولعان. الايدا ناۋقان ۇزاققا سوزىلمادى. سەبەبى پاۆلوداردا ەكپە العان وقۋشى قىز ەسىنەن تانىپ قالعان. ودان كەيىن اتا-انالار ۇرەيلەنىپ، باس تارتقان. ۇكىمەت تە باعدارلامانى توقتاتتى.

ماماندار ول كەزدە ناقتى ۆاكتسينانىڭ اسەرى بولماعان، تەك وقۋشى قىز ەموتسياعا بەرىلۋى مۇمكىن دەيدى. سوندىقتان اراعا ون ءبىر جىل سالىپ ۆاكسيناتسيا قايتا باستالدى.

- جاتىر موينى وبىرىنىڭ ينفەكسياسى ادامنىڭ پاپيلوما ۆيرۋسىنان تۋىندايدى. ايەلدەر بۇرىن جىنىستىق قاتىناسقا ەسەيگەن شاعىندا تۇسسە، قازىر 16 -17 جاستارىندا تۇسەدى. سايكەسىنشە، ينفەكسيالار، جاتىر موينىنىڭ جاراقاتى كوبەيەدى. بۇل ادام پاپيلوما ۆيرۋسىنىڭ اۋرۋدى تەزىرەك تۋدىرۋىنا ىقپال ەتەدى. ياعني، بۇل ەندى تۋا بىتكەن نەمەسە گەنەتيكالىق اۋرۋ ەمەس، - دەيدى ونكولوگ.

ونكولوگيالىق اۋرۋ تۇقىم قۋالاي ما؟

- ونكولوگيا تۇقىم قۋالايدى. ەگەر وتباسىندا ءبىر ادام قاتەرلى ىسىكپەن اۋىرسا، وزگەلەرىندە دە سونداي قاۋىپ بولۋى مۇمكىن. ەگەر بىرەۋىنە بەرىلمەسە، ەكىنشىسىنە بەرىلەدى. مىسالى، انالىق بەز وبىرىنىڭ كەيبىر تۇرلەرى تۇقىم قۋالاۋشىلىق سيپاتقا يە ءارى BRCA1 جانە BRCA2 گەندەرىندەگى تۇقىم قۋالاۋشىلىق مۋتاتسيالارمەن بايلانىستى. سونداي-اق، گەندەگى مۋتاتسيالار ءسۇت بەزى وبىرىن تۋعىزۋى مۇمكىن. ويتكەنى، ول ادامنىڭ جاسۋشالارىنا عانا ەمەس، كەيىن گەنەتيكالىق اقپاراتتى تاسىمالدايتىن ىشكى يادرولارعا دا اسەر ەتەدى. قاتەرلى ىسىكتىڭ «جاسارىپ» كەتۋىنىڭ بىردەن ءبىر سەبەبى دە - وسى تۇقىمقۋالاۋشىلىق. سوندىقتان جىل سايىن مىندەتتى تۇردە قارالىپ تۇرۋ كەرەك. قازىر تەحنولوگيا دامىپ كەتتى. تۇقىم قۋالاۋ قاۋپى بار ما، جوق پا، انىقتاپ كورۋگە بولادى، - دەپ اتاپ ءوتتى سپيكەر.

ونىڭ ايتۋىنشا، ناۋقاسقا قاتەرلى ىسىك ديگنوزى 10 كۇندە قويىلادى.

- دياگنوزى ميكروسكوپيالىق زەرتتەۋلەر ارقىلى قويىلادى. دياگنوزدى ادامنىڭ اعزاسىنان ءتىن الىپ، ارنايى گەنەتيكالىق، مولەكۋلالىق تەكسەرىستەردى وتكىزگەننەن كەيىن عانا قويادى. سوڭعى جىلدارى ەمحانالاردا «جاسىل ءدالىز» دەگەن ۇعىم پايدا بولدى. قاتەرلى ىسىككە كۇدىكتى ادامدى تىركەپ، وعان قاجەتتى زەرتتەۋلەر جاسالادى. ادامي فاكتور دەگەن بولادى، كەيبىر اناليزدەر دۇرىس ناتيجە بەرمەۋى مۇمكىن. ستاندارت بويىنشا 10 جۇمىس كۇنى ىشىندە ناقتى اۋرۋدى انىقتاپ، دياگنوز قويۋمىز كەرەك. نەگىزىندە 2 اپتانىڭ ىشىندە وبىر اۋرۋى بولۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىكتى جويامىز. ءبىراق، ءارى قاراي تەكسەرۋ كەرەك بولسا، ياعني ءبىز كۇدىكتى تەرىسكە شىعارمايمىز، تەرەڭدەتىلگەن تەكسەرىستەردى جالعاستىرامىز بۇل ەكى ايعا دەيىن سوزىلۋى مۇمكىن، - دەدى ول.

الما جىلقايداروۆا اۋرۋدان تولىق ايىعىپ كەتۋگە بولاتىنىن ايتادى.

- 100 پايىز ايىعۋعا بولادى. ەگەر قاتەرلى ىسىك الدىنداعى نەمەسە ەرتە ساتىسىنداعى كەزەڭدە انىقتالسا، ەمدەلۋ مۇمكىندىگى جوعارى. ونكولوگيادا ەمدەۋدىڭ 3 نەگىزگى ادىستەرى بار: وتا جاساۋ، حيميوتەراپيا جانە ساۋلەمەن ەمدەۋ. ءبىز الەمدىك ستاندارتتارعا ساي ەمدەۋ ادىستەرىن قولدانامىز. ىسىكتىڭ تۇرىنە بايلانىستى ەمدەۋ جوسپارى قاراستىرىلادى. مۋلتيديستسيپلينارلىق توپ ءار ەمدەلۋشىنىڭ جاعدايىن جەكە قارايدى، ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەمدەۋ جولدارى بەلگىلەنەدى، - دەپ اتاپ ءوتتى مامان.

ءومىر ءۇشىن كۇرەستە ءار كۇن، ءار ساعات، ءار مينۋت ماڭىزدى

راك دياگنوزىن ەستىگەندە كىمنىڭ بولماسىن سالى سۋعا كەتىپ، شاراسىز كۇيگە تۇسەتىنى انىق. ال، مۇنداي دەرتكە جاقىن ادامىڭنىڭ شالدىعۋى ءتىپتى اۋىر.

استانا تۇرعىنى مارعۇلان اقاننىڭ اناسى قاتەرلى دەرتپەن التى جىلدان بەرى كۇرەسىپ كەلەدى.

- 2019-جىلدىڭ اقپانىنا دەيىن «ونكولوگيا» دەگەن تەرميننىڭ نە ەكەنىن ءبىلۋ تۇگىلى، ول جايلى تۇسىنىك، قىزىعۋشىلىق، ءتىپتى ول جايىندا ىزدەنىپ كورۋ دە بولعان ەمەس- ءتى. «راك» دەگەن ءسوزدى دە بىلايعى كۇندە ءجيى ەستىپ، جۇرەك شىمىرلاعانى بولماسا، ءوز باسىما، وتباسىما كەلەدى، كۇرەسكە تولى كۇندەر باستالادى دەگەن وي ءۇش ۇيىقتاسام تۇسىمە كىرگەن جوق. بولار ءىس بولدى، بوياۋى ءسىڭدى. سودان بەرى 5 -جىلدان اسا ۋاقىت ءوتتى، 50-دەن اسقان شەشەمدى جەتەكتەپ كەلەمىن. تۇركيا اسىپ تا كەلدىك حالىقتىڭ ارقاسىندا. الايدا قۇلانتازا دەرتىنەن ايىعىپ كەتە المادى، ءبىراق تىرشىلىك ءۇشىن تىستەنىپ، وتباسى ءۇشىن تىنىستاپ كەلەدى، - دەيدى ول.

ايتۋىنشا، اناسىنىڭ دەرتى ونى ەرتە ەسەيتكەن.

- 13 حيميوتەراپيا، 27 ساۋلەلى تەراپيا، 13 راديوتەراپيا، 1 وپەراتسيانى التى جىلعا جۋىق ۋاقىتتا ءوز دەنەسىنە رۇقسات بەرىپ كۇرەسكەن شەشەم ءقازىر تارگەت دەپ اتالاتىن تەراپياعا اۋىستى. اي سايىن ىشەتىن ءدارىسىنىڭ كۇشى حيميادان كەم ەمەس. قانشا جىل الماتىداعى ونكولوگيا ينستيتۋتىنىڭ الدىنا كەلىپ، ىشتەي «سىزدە ءبارى جاقسى» دەگەن جاۋاپتى ەستۋ ءۇشىن كىرەتىن شەشەمنىڭ دەرتى مەنى دە ەرتە ەسەيتتى. ءومىرى ءۇشىن كۇرەسىپ جاتقان ادامنىڭ «بەرىلمەيمىن» دەگەن ءسوزىن اندا-ساندا اۋزىنان ەستىمەسەك، تەگىندە جانارىنان-اق بايقايمىز. شاشتىڭ ءتۇسۋى، تىرناق پەن سۇيەكتىڭ بوساۋى، تەرىسىنە تۇسكەن اقتاڭداققا، بىردە كول، بىردە ءشول بولاتىن قۇبىلمالى كوڭىلىنە قاراپ وتىرىپ، «مىناعان قالاي شىداۋعا بولادى؟» دەپ سۇراق قويامىن وزىمە. ءبىراق قۇدىرەتى كۇشتى جاراتقاننىڭ ادامعا بەرگەن قاسيەتى سول شىعار، سابىر مەن ءتوزىم دەگەننىڭ ناق مايداندا سىنالاتىنى دا وسى جەردە، - دەدى مارعۇلان.

جاس جىگىت اۋىر دەرتپەن كۇرەسىپ جۇرگەن جاندارعا جانە ولاردىڭ جاقىندارىنا ارناپ «ءۇمىت. ءومىر ءۇشىن كۇرەس» اتتى كىتاپ جازعان.

- بيىل قاڭتاردا وبىر جايلى قازاق تىلىندە كىتاپ جازىپ، ەلگە تانىستىردىم. «ءۇمىت. ءومىر ءۇشىن كۇرەس» دەپ اتالاتىن كىتاپتا ءبارىن قامتۋعا تىرىستىم. اسىرەسە، اتى جامان دەرتپەن كۇرەسىپ جاتقان ادامنىڭ جان دۇنيەسىن جەتكىزگىم كەلدى. بۇل دەرتتى باسىنان كەشكەن، كەشىپ جاتقان، جاقىندارى سەزىنىپ جاتقان جاندار ءۇشىن ەندىگى ءبىر ماسەلە بار: ونكولوگيامەن اۋىراتىن ادامدار كوپ سەكىلدى كورىنەدى. وعان دەيىن مۇلدە جوق، مۇلدە تاڭسىق كورىنگەن دەرتتىڭ ءار ۇيدە بولۋى مۇمكىن ەكەنىن سەزىنەدى، بايقايدى. ماسەلەن، ءقازىر اپتاسىنا ءار ايماقتان 3-4 ادام حابارلاسىپ، شەشەسىن، اكەسىن، ءىنىسىن، اعاسىن، قارىنداسى مەن اپكەسىن، بالاسىن ايتادى… ءبارىنىڭ سۇرايتىنى - «نە ىستەيمىز؟»، «قايدا اپارامىز؟» قانداي جاعداي بولماسىن، قانداي دەرت، قانداي سىناق بولماسىن ادامدى الىپ شىعاتىن ءبىر-اق نارسە. ول - ءۇمىت. قالعان ويعا ۋاقىت تا بولمايدى. سەبەبى ءار كۇن، ساعات جانە مينۋت ماڭىزدى. ءار مينۋت ءۇشىن دە كۇرەسىپ ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ارامىزدا جاندار بار كەزدە ءبىزدىڭ دە كومەك- قولداۋىمىز توقتاماۋى ءتيىس، - دەدى ول.

تانىمال قازاقستاندىق اكتەر مۇرات بيسەنبين دە قاتەرلى ىسىكپەن كۇرەسىپ جاتىر. ونەر يەسىنىڭ دوسى، اكتەر سايات يسەمبايەۆ الەۋمەتتىك جەلىدە ونىڭ ەمدەلۋىنە قارجىلاي كومەك قاجەت ەكەنىن ايتتى.

اكتەردىڭ ءوزى دە اقپاراتتى راستاپ، ۇيقى بەزىنىڭ قاتەرلى ىسىگىنە شالدىققانىن جەتكىزدى. ول يۋتۋب ارنالاردىڭ بىرىنە بەرگەن سۇحباتىندا وبىر اۋرۋىنا زياندى سۋسىندار سەبەپ بولۋى مۇمكىن ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.

- 6 جىلدان بەرى اشىعۋ رەجيمىن ۇستاپ كەلەمىن. سپورتپەن شۇعىلدانامىن. الايدا، سالماعىمدا ەش وزگەرىس بولمادى. مۇنى ايەلىم بايقاپ، دابىل قاقتى. ەگەر اسقازاندا ەشقانداي پروبلەما بولماسا ءجيى اشىعىپ تۇرعان دۇرىس. ودان قورقۋدىڭ قاجەتى جوق. وعان قوسا مەن التى جىل بويى اشقارىنعا ەنەرگەتيك سۋسىن ءىشتىم. سوسىن قانتسىز كولانى تاڭەرتەڭنەن كەشكە دەيىن ءىشىپ ءجۇردىم. وسىلار مەنىڭ تابەتىمدى تەجەيدى دەپ ويلادىم. ويتكەنى قانشا تاماق ءىشىپ، سپورتپەن اينالىسسام دا، سالماق قوسپادىم. مەنىڭ دياگنوزىمنىڭ ەڭ ءبىرىنشى بەلگىسى - سالماق جيناي الماۋ ەكەن. ءبىراق سۋسىندار مەنىڭ دەنساۋلىعىما زيانىن تيگىزدى. قاتەرلى ىسىككە شالدىعۋىمنىڭ ءبىر سەبەبى وسى زياندى سۋسىندار بولۋى مۇمكىن، - دەيدى اكتەر.

قازىر مۇرات بيسەنبين باشقۇرستاندا. ول ءوزىنىڭ instagram پاراقشاسىندا ۋفا قالاسىندا تۇسكەن سۋرەتىن ءبولىستى. دەنساۋلىعىنا بايلانىستى اكتەر تۇسىرىلىمدەردەن باس تارتقان.

ايتا كەتەيىك، قازاقستاندىق اكتەر «رەكەتير»، «اعا»، «برات يلي براك» فيلمدەرىندە ويناعان.

راس، ءۇمىت سەنىمنەن تۋىندايدى. سول ارقىلى ادام كوپ نارسەگە قول جەتكىزەدى. بۇعان سىرقاتىمەن كۇرەسكە ءتۇسىپ، جەڭىپ، قۇلان-تازا ايىققان، ءۇمىتىن ۇزبەگەن ادامداردىڭ تاعدىرى دالەل. سونىڭ ءبىرى - 54 جاستاعى الماتىلىق التىن مۇحانوۆا.

ونىڭ ايتۋىنشا، دارىگەرگە عانا سەنىپ، قول قۋسىرىپ وتىرۋعا بولمايدى.

- 2013-جىلى دارىگەرلەر ماعان ءۇشىنشى دەڭگەيلى انالىق بەز وبىرى دەگەن دياگنوز قويدى. سودان باستاپ ءومىرىم كۇرت وزگەردى. ول كەزدە 43 جاستا ەدىم. باستاپقىدا مەن دە كۇيزەلىسكە ۇشىرادىم، بىرنەشە دارىگەرگە قارالدىم. سەنگىم كەلمەدى، مۇمكىن ەمەس دەدىم. الايدا، دياگنوزىمدى ءبىرقاتار دارىگەر راستادى. سودان وپەراتسيا جاسادى. كۇشتى دارىلەر مەن 6 حيميا تەراپياسىن قابىلدادىم. تەراپيادان كەيىن تەك قۇسامىن، ءدارىنىڭ ءتۇرىن كورگىم كەلمەيدى. ءتىپتى، ودان باس تارتقىم كەلگەن كەزدەر دە بولدى. ءبىراق، اللانىڭ قۇدىرەتى شىعار، بۇل سىناقتان ءوتتىم. مۇنداي قيىن ساتتە ادامعا ءۇمىت وتىن جاعاتىن، كۇش بەرەتىن ءبىر سەنىم بولۋى كەرەك، - دەيدى الماتى تۇرعىنى.

كەيىپكەرىمىز قينالعان ساتتەرىندە دە ءومىر سۇرۋگە دەگەن قۇلشىنىسىن جوعالتپاعان. ونىڭ سەنىمى اۋرۋىن جەڭۋىنە جەتەلەدى.

- ءار ادام ءوز ومىرىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ، سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋى كەرەك. مەن مۇنى سىرقاتتانعان سوڭ ءتۇسىندىم. دارىگەر تاعايىنداعان ديەتانى قاتاڭ ۇستاندىم، كوبىنە دارۋمەنگە باي كوكونىستەر تۇتىندىم. ساۋمال ءىشتىم، تازا اۋادا كوپ ءجۇردىم، كۇيزەلىسكە تۇسپەۋگە تىرىستىم، ەڭ باستىسى ومىرگە دەگەن قۇلشىنىسىمدى جوعالتپادىم. راك - ۇكىم ەمەس. مىنە، سودان بەرى 11 جىل ءوتتى. دەنساۋلىعىم جاقسى. قاتەرلى ىسىكتى جەڭدىم. وسى تۇستا ماعان وتا جاساعان، ۋاقىتىلى ەم تاعايىنداعان قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي- زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ونكوگينەكولوگيا ورتالىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ەرلان كۋكۋباسوۆقا جانە قيىن كەزدە ماعان دەمەۋ بولعان، قاس-قاباعىما قاراعان وتباسىما، تۋعاندارىما، ارىپتەستەرىمە راقمەت ايتقىم كەلەدى، - دەيدى ول.

شيپانى نەگە شەتەلدەن ىزدەيدى؟

- دۇنيەجۇزى بويىنشا اۋرۋلاردىڭ دياگنوستيكاسى مەن ەمدەۋ حاتتامالارى ءبىر. جوعارىدا ايتقانىمداي، الدىمەن وبىردىڭ ساتىسىن، ىسىكتىڭ كولەمىن انىقتاپ الۋىمىز كەرەك. تەك سودان كەيىن عانا ەم-دوم تاعايىندايمىز. كەيدە ناۋقاستار ءبىز ۇسىنعان تەراپياعا كەلىسپەيدى نەمەسە قويعان دياگنوزعا سەنبەي شەتەل اسىپ جاتادى. الايدا، كوپ جاعدايدا وتاندىق ونكولوگتار قويعان دياگنوزدى شەتەلدىك دارىگەرلەر راستايدى. ولار دا اۋرۋدىڭ ساتىسىنا، اعزانىڭ قابىلداۋىنا وراي ەم شارا جازىپ بەرەدى. قاتەرلى ىسىكتى ەمدەۋ شەتەلدە وتە قىمبات. ونى كەز كەلگەن ناۋقاستىڭ قالتاسى كوتەرە بەرمەيدى. ونىڭ ۇستىنە اتالعان دەرت ۇزاق ۋاقىت ەمدەلەدى. ەمىن شەت ەلدە باستاعان ناۋقاستاردىڭ باسىم بولىگى قازاقستاندا جالعاستىرادى. بىزدە ءبارى تەگىن. مەملەكەت تاراپىنان جىل سايىن ونكولوگيالىق اۋرۋلارعا قوماقتى قارجى ءبولىنىپ وتىرادى. وسى تۇستا ايتا كەتەتىن جايت، قازاقستان ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى اراسىندا ونكولوگيالىق ارۋلاردى ەمدەۋ جاعىنان، زاماناۋي تەحنولوگيا بويىنشا كوش باستاپ تۇر. ماسەلەن، كورشى وزبەكستان، قىرعىزستان مەن تاجىكستانان ءبىزدىڭ ەلگە كەلىپ ەمدەلۋشىلەر وتە كوپ، - دەيدى الما جىلقايداروۆا.

دارىگەردىڭ سوزىنشە، بىلتىر قازاقستاندا العاش رەت قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا ونكولوگيالىق ورتوپەديادا بىرەگەي رەكونسترۋكتيۆتىك-پلاستيكالىق ارالاسۋلار ياعني، 3-D پروتەزدەۋ جۇرگىزۋ باستالدى.

مەديتسينا ءبىر ورنىندا تۇرمايدى جانە عىلىمنىڭ باستى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى - ونكولوگيالىق اۋرۋلاردان بولاتىن ءولىم-ءجىتىمدى ەداۋىر تومەندەتۋگە ارنالعان يادرولىق مەديتسينانىڭ دامۋى دەۋگە بولادى. بۇل - قازاقستان ءۇشىن جاڭا باعىت.

اۆتور الما مۇقانوۆا

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى