قاي ەلدەردە ءالى كۇنگە دەيىن ءولىم جازاسى بار

جاپونيادا دا 36 ادامنىڭ ءومىرىن قيعان ءورتتى ۇيىمداستىرعان ەر ادام ءولىم جازاسىنا كەسىلدى، ول دارعا اسىلادى، دەپ جازادى BBC.

كوپتەگەن ەلدەرى ءولىم جازاسىن الىپ تاستاعانىمەن، بۇكىل الەمدە ءولىم جازاسىنا كەسۋدىڭ جالپى سانى ارتىپ كەلەدى.

ءولىم جازاسىن قانشا ەل قولدانادى؟

Amnesty International ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمى جيناقتاعان سوڭعى دەرەكتەرگە سايكەس، 2022 -جىلى 55 ەل ءولىم جازاسىن قولداندى، وسى ەلدەردىڭ توعىزى ءولىم جازاسىن تەك اسا اۋىر قىلمىستار ءۇشىن عانا قولداندى، 23 ەل ءولىم جازاسىنا رۇقسات بەردى، ءبىراق ونى 10 جىل بويى قولدانباعان.

جىل سايىن قانشا ادام ءولىم جازاسىنا كەسىلەدى؟

Amnesty International دەرەكتەرى رەسمي دەرەكتەر، ب ا ق حابارلامالارى جانە ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن سوتتالعاندار، ولاردىڭ وتباسىلارى مەن وكىلدەرىنەن الىنعان اقپاراتتان جيناقتالعان.

قىتاي ءولىم جازاسىن قولدانۋ ستاتيستيكاسىن جاريالاپ جۇرگەن جوق.

قىتايدى قوسپاعاندا، Amnesty International 2022 -جىلى الەم بويىنشا 883 ءولىم جازاسىن تىركەدى.

بۇل 2017 -جىلدان بەرى ءولىم جازاسىنا كەسۋدىڭ ەڭ كوپ سانى جانە ول 2021 -جىلعى كورسەتكىشتەن 53 پايىز (573 ادام) ارتىق.

دەگەنمەن، بۇل ءبىر جىلدا 1500 دەن استام ادام ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن 1988، 1989 نەمەسە 2015 -جىلدارمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا از.

Amnesty International مالىمەتىنشە، 2022 -جىلى 52 ەلدە كەمىندە 2016 ءولىم جازاسىنا كەسۋ ۇكىمى شىعارىلعان. 2021 -جىلى 56 ەلدە كەم دەگەندە 2052 ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن. كوپتەگەن تۇتقىندار جازا قولدانعانشا كامەرادا جىلدار، ءتىپتى ونداعان جىلدار بويى وتىرادى.

ءولىم جازاسى قاي ەلدەردە ءجيى قولدانىلادى؟

ءولىم جازاسىن 2021 -جىلى 18، 2022 -جىلى جيىرما ەل قولدانعان. Amnesty International پىكىرىنشە، قىتاي باسقا ەلدەرگە قاراعاندا ءولىم جازاسىن ءجيى قولدانادى.

ەلدە جىلىنا مىڭداعان ادام ءولىم جازاسىنا كەسىلەدى، ءبىراق بۇنى راستاۋ مۇمكىن ەمەس. قىتايدان بولەك يران، ساۋد ارابياسى، مىسىر جانە ا ق ش- تا كوپ ادام ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن.

بەلارۋس - ادامدار ءولىم جازاسىنا كەسىلەتىن ەۋروپاداعى جالعىز ەل

ەۋروپاداعى ءولىم جازاسىن ءالى كۇنگە دەيىن قولداناتىن جالعىز ەل - بەلارۋس (ك س ر و ىدىراعاننان كەيىن دە كەڭەستىك زاڭنامادا بولعان جازانىڭ بۇل ءتۇرىن ساقتاپ قالدى).

«ۆياسنا» قۇقىق قورعاۋ ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنشە، بەلارۋستە جىل سايىن ءبىر ادامنان بىرنەشە ادامعا دەيىن ءولىم جازاسىنا كەسىلەدى (2018 -جىلى 2 ادام، 2017 -جىلى 4 ادام).

ءارتۇرلى ەلدەردە ءولىم جازاسىنا كەسىلگەندەردىڭ سانى قالاي وزگەردى؟

Amnesty International حالىقارالىق ۇيىمى ءوز بايانداماسىندا ادامدار ءولىم جازاسىنا ەڭ ءجيى كەسىلەتىن 11 ەلدى اتادى. ولاردىڭ قاتارىندا قىتاي، مىسىر يران، يراك، ساۋد ارابياسى، اقش، ۆەتنام جانە يەمەن بار. ۇيىم سونىمەن قاتار سولتۇستىك كورەيا «ءولىم جازاسىن ۇنەمى قولدانادى» دەپ سانايدى، ءبىراق ونى تاۋەلسىز تۇردە راستاي المايدى.

قانشا مەملەكەت ءولىم جازاسىن الىپ تاستادى؟

112 ەل ءولىم جازاسىن مۇلدە قولدانبايدى، 1991 -جىلى بۇل كورسەتكىش 48 ەل بولعان. التى ەل 2022 -جىلى ءولىم جازاسىن تولىعىمەن نەمەسە ءىشىنارا الىپ تاستادى.

ءتورت ەل - قازاقستان، پاپۋا- جاڭا گۆينەيا، سەررا- لەونە جانە ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسى ودان تولىق باس تارتتى.

ەكۆاتورلىق گۆينەيا مەن زامبيا ءولىم جازاسى ەڭ اۋىر قىلمىستار ءۇشىن عانا قولدانىلاتىنىن ايتتى.

2023 -جىلدىڭ ساۋىرىندە مالايزيا پارلامەنتى 11 اۋىر قىلمىس، سونىڭ ىشىندە كىسى ءولتىرۋ مەن لاڭكەستىك ءۇشىن مىندەتتى ءولىم جازاسىن الىپ تاستاۋ ءۇشىن داۋىس بەردى.

گانا پارلامەنتى 2023 -جىلدىڭ شىلدەسىندە ءولىم جازاسىن تولىعىمەن الىپ تاستاۋعا داۋىس بەردى.

ءولىم جازاسى ءۇشىن قانداي ادىستەر قولدانىلادى؟

ساۋد ارابياسى 2022 -جىلى باس كەسۋدى ءولىم جازاسىنا كەسۋ ءادىسىن قوسقان جالعىز ەل بولدى. باسقا ادىستەر - دارعا اسۋ، ولىمگە اكەلەتىن ينەكتسيا سالۋ جانە اتۋ.

ا ق ش-تىڭ الاباما شتاتىندا كىسى ولتىرگەنى ءۇشىن سوتتالعان كەننەت سميت ازوتپەن تۇنشىقتىرۋ ءادىسىن پايدالانىپ ولتىرىلەدى.

ول الەمدە وسىلايشا ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن العاشقى ادام بولماق. سميتتىڭ زاڭگەرلەرى بۇل تەكسەرىلمەگەن ءادىستى «قاتىگەز جانە ادەتتەن تىس» جازا دەپ سانايدى.

اۆتور

زارينا تۋعانبايەۆا

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى