ناۋرىزنامانىڭ تازارۋ كۇنىمەن اياقتالۋى بەكەر ەمەس - ساراپشى

سونىڭ سوڭعى كۇنى - تازارۋ كۇنى دەپ اتالۋى دا تەگىن ەمەس جانە بۇل كۇنى ەلىمىزدە ءتۇرلى شارا بولادى. تازارۋ كۇنى قانداي شارالار ۇيىمداستىرىلادى جانە قالاي اتاپ وتەدى؟ بۇل تۋرالى قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق ۇيىمدارى قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى يليا سۋحونوسەنكونىڭ پىكىرىن سۇرادىق.

ءيا، بيىل ناۋرىز ەرەكشە تويلانىپ جاتىر. جاڭا فورمات - بۇل تۇبەگەيلى پاراديگمانىڭ اۋىسۋى ەمەس، ونىڭ باستاپقى ماقساتىنا نەگىزدەلگەن ەجەلگى مەرەكەنىڭ جاڭعىرۋى دەۋگە بولادى. تابيعي پروتسەسس - ادامدارعا بىرلىك سەزىمىن، جاعىمدى ەموتسيالاردى، الەۋمەتتىك يگىلىكتەردى جانە ءوز ءومىرىن قايتا باستاۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ. سول جاڭا فورماتتاعى ناۋرىزنامانىڭ سوڭعى كۇنى - 23 ناۋرىز تازارۋ كۇنى بولىپ بەكىتىلگەن. ول تەگىننەن تەگىن ەمەس. سەبەبى قازاق حالقى قاشان دا تازالىققا، ادالدىققا اسا ءمان بەرگەن. بىزگە بار نىعمەتىن بەرگەن جەر اناعا قۇرمەت كورسەتۋگە مىندەتتىمىز. ول ءۇشىن حالىق اراسىندا قورشاعان ورتانى قورعاۋدىڭ ماڭىزىن تۇسىندىرۋگە باعىتتالعان اقپاراتتىق ناۋقاندار مەن ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋدىڭ ماڭىزى زور. ياعني، نەشە ءتۇرلى اكسيا، جارىس، ويىن، ساباق، ترەنينگ جانە باسقا شارالاردى وتكىزۋ. سوندىقتان ناۋرىزنامانىڭ سوڭعى كۇنى تازارۋ بولۋى بەكەر ەمەس، - دەدى ساراپشى.

ەكولوگتىڭ ايتۋىنشا، تازارۋ كۇنىنە وراي ۇيىمداستىرىلاتىن شارالار كوپ. سولاردىڭ ءبىرى – 23-ناۋرىزدا بولاتىن «جەر ساعاتى» حالىقارالىق ەكولوگيالىق اكتسياسى.

ول سول كۇنى جەرگىلىكتى ۋاقىتپەن ساعات 20.30 دان 21.30 عا دەيىن وتەدى. بۇل بيىل ەلدەگى ەكوتۋريزمدى دامىتۋ تاقىرىبىمەن ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر. جالپى «جەر ساعاتى» اكسياسى - جىل سايىنعى حالىقارالىق شارا، حالىقارالىق جابايى تابيعات قورىنىڭ (WWF) قولداۋىمەن ىسكە اسىرىلادى. قور جارىقتى جانە تۇرمىستىق تەحنيكالاردى ءبىر ساعاتقا ءسوندىرىپ، پلانەتامىزعا بەي-جاي قارامايتىنىمىزدى كورسەتۋگە شاقىرادى. بۇل ۋاقىتتا دۇنيە جۇزىندەگى تانىمال عيماراتتار مەن ەسكەرتكىشتەردىڭ جارىعى دا سونەدى. «جەر ساعاتى» الەمدەگى ەڭ ۇلكەن، كوپ ادام قاتىساتىن ەكولوگيالىق اكسيا ەكەنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك، - دەيدى يليا سۋحونوسەنكو.

وعان دۇنيە جۇزىنەن 2 ميللياردتان اسا ادام، 180 ەلدەگى 7 مىڭ قالانىڭ تۇرعىندارى قاتىسادى. 2024-جىلى «جەر ساعاتى» حالىقارالىق اكسياسى 17 رەت، ال قازاقستاندا 15 رەت وتەدى. اكسيانىڭ ماقساتى - تابيعاتقا جانە عالامشاردىڭ رەسۋرستارىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋدىڭ قاجەتتىلىگىن ءتۇسىندىرۋ، سوعان نازار اۋدارتۋ. سونداي-اق، اۋماقتى تازارتۋ، اعاش وتىرعىزۋ، تابيعي نىسانداردى اباتتاندىرۋعا اتسالىسۋ جانە باسقا بىرلەسكەن شارالار ۇيىمداستىرۋ. بۇل تۇرعىنداردى قورشاعان ورتانى قورعاۋعا بەلسەندى تۇردە تارتۋعا كومەكتەسەدى. سونىڭ جارقىن مىسالى - جىل سايىن وتەتىن «دۇنيەجۇزىلىك تازالىق كۇنى» (World Cleanup Day). شارا ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن وتەدى. ۇيىمداستىرۋشىلار - قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق ۇيىمدارىنىڭ قاۋىمداستىعى، «جاسىل» جانە G- Global دامۋ كواليتسياسى، «ءبىز تازا ەل ءۇشىن» ەكولوگيالىق قوزعالىسى، «Zhasyl Qalqan» ۇيىمى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، بۇل اكتسيانىڭ ماقساتى - اۋماقتاردى قوقىستان تازارتۋ ءۇشىن شارالار كەشەنىن ۇيىمداستىرۋعا تۇرعىنداردى جۇمىلدىرۋ.

5 جىل بويى بۇل اكسياعا قاتىساتىن بەلسەندى ازاماتتىق ۇستانىمى بار تۇرعىنداردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى، سوڭعى 3 جىلدا ەلىمىز قاتىسۋشىلار سانى بويىنشا الەمنىڭ توپ 10 ەلىنىڭ قاتارىنا ەندى، - دەيدى ەكولوگ.

ساراپشى جالپى قورشاعان ورتانى قورعاۋ، تابيعي رەسۋرستاردى ۇنەمدەۋدەگى ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ اراسىندا ىنتىماقتاستىق كەرەك دەيدى. ولاي بولماسا، كوزدەگەن ماقساتقا جەتۋ مۇمكىن ەمەس.

سوندىقتان بىرلەسكەن شارالار مەن تاجىريبە الماسۋ ءۇشىن بيلىك ورگاندارى، قوعامدىق ۇيىمدار، تابيعاتتى قورعاۋ جانە عىلىمي مەكەمەلەرمەن سەرىكتەستىك ورناتۋ وتە ماڭىزدى. مۇنداي شارالار قوعامنىڭ نازارىن ماڭىزدى ەكولوگيالىق پروبلەمالارعا اۋدارۋعا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ولاردى شەشۋ ءۇشىن ىنتالاندىرۋعا كومەكتەسەدى. ءسويتىپ ول قورشاعان ورتا مەن تابيعي رەسۋرستاردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدى، - دەدى ول.

ايتا كەتەيىك، ناۋرىزمانىڭ ونىنشى كۇنى ۇلتتىق ەكولوگيالىق ناۋقانعا ارنالعان. «تازارۋ» كۇنى - مەملەكەتتىڭ ەكولوگيالىق تۇيتكىلدەردى شەشۋگە باعىتتالعان ءىس-شارالارىنا ازاماتتاردىڭ قولداۋ ءبىلدىرۋى. بۇل كۇن ازاماتتارعا قورشاعان ورتانى قورعاۋ تۋرالى تۇسىنىكتى كەڭ تاراتىپ، قوعامدا ەكولوگيالىق مادەنيەتتى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ناۋرىز مەرەكەسى ەرتەدەن تابيعات تازالىعى مەن ادامنىڭ ىشكى جان-دۇنيەسىنىڭ تازالىعىن ساقتاپ، ۇيلەسىمدە بولۋىن ۇندەيدى. مەرەكەنىڭ ءمانى - قىستان كوكتەمگە كوشۋ، تابيعاتتىڭ (دەمەك، ادامداردىڭ دا) جاڭا ءومىر باستاۋى وسىنىڭ نىشانى. بۇل كەزەڭ سيمۆولدىق ماعىنالارعا تولى، ونىڭ باستى ءۇردىسى - تازارۋ ارقىلى جاڭارۋ.

تازارۋ ءراسىمى - ءۇي-جايدى، اۋلالاردى تازالاپ، بۇلاقتار مەن ارىقتاردى ارشۋ، تابيعاتتى قورعاۋ ءارى وتكەننىڭ سارقىنشاعىنان قۇتىلۋدى بىلدىرەدى. بۇل - تابيعاتپەن ۇندەس بولۋ قاجەتتىگى مەن ادامنىڭ اينالاسىنداعى الەمنىڭ ءبىر بولشەگى ەكەنىن ەسكە سالاتىن كۇن. باق-بەرەكە تازالىق پەن شىنايىلىق ورناعان جەرگە قونادى. ۇلتتىق مەرەكەگە ەكولوگيالىق ناۋقانداردى ەنگىزۋ - مەملەكەت باسشىسى كوتەرگەن پروبلەمالار (سۋ رەسۋرستارىنىڭ تاپشىلىعى جانە ت. ب.) اياسىندا قورشاعان ورتا مەن تابيعي رەسۋرستاردى قورعاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ايشىقتاۋ.

اينالانى تازارتۋ ارتىق نارسەلەردەن ارىلۋعا، كەڭىستىكتى مۇمكىندىگىنشە پايدالى ەتىپ قايتا قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ونىڭ ءمانى وتە تەرەڭ: «تازارۋ» - ۇلتتىڭ جاڭا جىلدى جاڭا ءۇمىت، تىڭ سەرپىن، نىق سەنىممەن باستاۋىنىڭ باستى نىشانى.

بۇل «جاسىل كۇن» تابيعات پەن ادامنىڭ قارىم-قاتىناسىندا كوپىر بولىپ، دەنى ساۋ ۇرپاق وسىرۋگە، ەلدىڭ گۇلدەنۋىنە نەگىز بولادى.

مۇنداي اۋقىمدى ەكولوگيالىق باستامالار ناۋرىزناما ونكۇندىگىن قورىتىندىلاۋ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار تازا قورشاعان ورتادا جاڭا جىلدى جاقسىلىقپەن قارسى الۋعا نەگىز بولادى.

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى