ناۋرىز كوجەنىڭ قانداي ەرەكشە رەتسەپتىلەرى بار
ناۋرىز مەيرامىندا ادەتتە ناۋرىز كوجە پىسىرىلەدى. وڭىرلەردە عانا ەمەس، ءوڭىر ىشىندەگى اۋدان، اۋىلدا ونىڭ قۇرامى ءارتۇرلى. ءبىرى بيداي مەن ارپا قوسسا، ەندى ءبىرى كۇرىشى مەن ءسۇتىن كوپ قىلىپ ازىرلەيدى. Kazinform ءتىلشىسى ناۋرىز كوجەنىڭ ەرەكشە قۇرامىن اجەلەرىمىز بەن انالارىمىزدان سۇراپ ءبىلدى.
ءسۇت پەن كۇرىش قوسامىز - ۇستاز
اقتوبەنىڭ ىرعىز اۋدانىندا ناۋرىز كوجەگە ءسۇت پەن كۇرىش قوسادى. بۇل بۇرىننان قالعان ءمازىر.
- ءبىزدىڭ كوجە بارىنەن وزگە، ءدامدى. جەتى ءتۇرلى ءدام قوسامىز. ءسۇر ەتتى قازانعا سالىپ، ءپىسىرىپ الامىز. سوعىمنىڭ جامباسىن ناۋرىز كوجەگە دەپ ساقتاپ، سالامىز. ءپىسىرىپ الىپ، ءتۇسىرىپ، تۋرايدى. ال ەكىنشى قازانعا سۋعا كۇرىش قايناتادى. كۇرىش ءپىسىپ قالعان كەزدە ءسۇت قۇيادى. تاتىمىنا قاراي تۇز، قانت سالىپ، تارى دا قوسادى. ال پىسكەن ساتتە مەيىز سالادى. ءسۇتى مول بولۋى ءتيىس. جەتى ءدام قوسقاندا وتە ءدامدى بولادى. ءسۇت قوسىلعان كۇرىش دايىن بولعاندا ەتتى تۋراپ، قوسادى. ءوزىم ىرعىز اۋدانى ءتاۋىپ ەلدىمەكەنىندە تۇرامىن. ءبىزدىڭ بالا كۇنىمىزدە كوجەنى وسى ادىسپەن ءپىسىردى. وزگەلەر قۇرت، ايران قوساتىنىن كورىپ ءجۇرمىز، ءبىراق ءبىزدىڭ كوجە وسىنداي، - دەدى مەيرامگۇل ساتايەۆا.
ارداگەر ۇستازدىڭ ايتۋىنشا، اۋىلدا ناۋرىز مەيرامىن تويلاۋ 18-ناۋرىز كۇنى باستالدى.
بالاباقشا، مەكتەپتەردە تانىمدىق- مادەني شارا ۇيىمداستىرىلىپ، كوشەلەردە كيىز ءۇي تىگەدى. ءسويتىپ 18-21 كۇندەرى ارالاعىندا ۇلكەن توي بولادى.
ناۋرىز كوجە سۇيىق ءارى سالقىن بولۋى كەرەك - ءسانىم مەڭدىباي
ىرعىز وڭىرىنەن باتىس قازاقستان وبلىسى ءبورلى اۋدانى اقساي قالاسىنا كەلىن بوپ تۇسكەن ءسانىم مەڭدىباي بولسا كوجە سالقىن ءارى سۇيىق بولاتىنىن ايتادى.
— تۋعان جەردە ناۋرىز كوجەنى ىستىق ءارى قويۋ تاعام رەتىندە دايىنداپ، ىشكەن ەدىك. توي- دۋمان بولىپ، تۋما- تۋىستى، اعايىندى قوناققا شاقىرامىز. مارە- سارە كۇي كەشىپ، ۇلكەن دە، كىشى دە تويلادى. باتىس قازاقستانعا كەلىن بولىپ تۇسكەن كەزدە بالا كۇنگى كورىپ، بىلگەن ادىسپەن كوجە جاسادىم. ءبارى دە ۇناتپادى، ىشپەدى. مۇندا كوجەنىڭ قۇرامى كۇندەلىكتى سالقىن سۋسىن ىسپەتتى. ەت اسادى، كەيىن ونى ءتۇسىرىپ الىپ، بولەك ىدىسقا ارپا نەمەسە كۇرىش، سوك سالىپ قايناتادى. دايىن بولعاندا ايران قۇيىپ، مەيىز سالىپ، سالقىن كوجە رەتىندە ۇسىنادى. ىستىق كۇيىندە ەمەس، سالقىنداتىپ ىشەدى. كەيبىرى ەتتىڭ نانىن دا سالىپ جىبەرەدى. ايران قوسقان سوڭ قىشقىل، ءشول قاندىراتىن كوجە وسىلاي دايىندالادى، - دەيدى ءسانىم مەڭدىباي.
ونىڭ ايتۋىنشا، اقساي قالاسىندا ناۋرىز 14- كۇنى كورىسۋ كۇنىنەن باستالادى. بالالار ءۇي- ءۇيدى ارالاپ كورىسىپ، قولىنداعى دورباعا ءتاتتى- باۋىرساعىن تولتىرىپ الادى.
ناۋرىز كوجەگە كارتوپ پەن ءسابىز دە قوسىلادى - زەينەتكەر
ناۋرىز كوجەنى دايىنداۋ ءتاسىلى اقتوبەنىڭ شالقار اۋدانىندا وزگەشە. مۇندا كۇنى بۇرىن ارپانى شالا قايناتىپ، بۇقتىرىپ قويادى.
- قازانعا جىلقىنىڭ ءسۇر ەتىپ سالىپ، اسامىز. ەت پىسكەن كەزدە بۇقتىرىپ قويعان ارپانى سالىپ جىبەرەمىز. 7 ءتۇرلى ءدام دەگەنىمىز - سۋ، ەت، تۇز، ارپا، كارتوپ، ءسابىز جانە ورىك-مەيىز. كەيدە قۇرت سالىپ جىبەرەمىز. ورىك- مەيىزدى ءبىر سانايمىز، ورىك كولەمى ۇلكەن بولسا ونى ءتورت نەمەسە التىعا ءبولىپ ارالاستىرامىز. قاتتى قۇرتتىڭ بىرەر داناسىن سالسا، ءدامىن كەلتىرىپ تۇرادى. وزگە ەشتەڭە كەرەك ەمەس، - دەدى زەينەتكەر گۇلنار تالاسوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا، ارپا ورنىنا بيداي سالاتىن ادامدار بولادى. ءبىراق بيدايدى الدىن الا ءتۇيىپ، قاۋىزىن اشۋ كەرەك. جۇمىسى كوپ بولعان سوڭ كوبى دايىن داقىلدى پايدالانادى.
بيداي، ءسۇر ەت پەن مايلى جىلىك قوسىپ جاسايمىز - زەينەتكەر
اقتوبە قالاسىنىڭ تۇرعىنى، زەينەتكەر گۇلنار وبايدۋللينا ناۋرىز كوجەگە دەپ سوعىمنىڭ مايلى جىلىگىن ساقتايدى. ناۋرىزدىڭ 14ىنەن باستاپ قازانعا سول جىلىكتى جانە مايلى ءسۇر ەتتى قوسا اسادى. سول قازانعا بيداي سالىپ قايناتىپ، قوسپا سانىن 7 گە جەتكىزەدى.
- قىس بويى جىلىك جينايمىن. ورتان جىلىك، توپاتايدىڭ ءبارى كەرەك. جيناپ، مايىن شىعاتىنداي ەتىپ قايناتىپ، تاعى ەتى مايلى جىلىك سالامىن. تازا بيدايدى قوسا قايناتامىز. ودان سوڭ اق مول بولسىن دەپ ءسۇت، كىشكەنە قۇرت قوسامىز. استىق بول بولسىن دەگەن تىلەكپەن كىشكەنە تارى دا سالامىن. ال ەكىنشى قازانعا ەت اسامىن. ەتتى داستارحانعا تارتىپ، بولەك بەرەمىز. ال ونىڭ سورپاسىنا كوجەمىزدى ارالاستىرىپ ۇسىنامىز، - دەدى گۇلنار وبايدۋللينا.
ونىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى كەزدە كارتوپ، ءسابىز، ءتىپتى ۆەرميشەل سالىپ جىبەرەتىندەرى بار.
- ناعىز كوجەنىڭ نەگىزى ءسۇر ەت، بيداي جانە اعارعان. جىلىك نەعۇرلىم مايلى بولسا، كوجە سوعۇرلىم ءدامدى شىعادى. سوندىقتان جىلىكتى لاقتىرماي، جينايمىز، - دەدى زەينەتكەر.
بۇرىن كەلگەن اۋىل، كەيىن كەلگەن اۋىلعا ەرۋلىك بەرگەن - تاريحشى
تاريحشى باۋىرجان ءشامشىنىڭ ايتۋىنشا، ناۋرىز كوجەنىڭ بارىنە ورتاق ءمازىرى قاجەت ەمەس.
— بۇرىن كەلگەن اۋىل كەيىن كەلگەن اۋىلعا ەرۋلىك بەرگەن. ال قىستان شىققان اۋىلدا سەمىز مالدىڭ ەتى، اق بولمايدى. سوندىقتان ءسۇت ەت، بيدايدى قوسىپ، جاڭا تولدەگەن مالدىڭ ۋىزىن قوسىپ، ەرۋلىك بەرەدى. كوجە قازىر دەپ ءار جەردە ءارتۇرلى دايىندالادى. ماسەلەن اقتوبەنىڭ بايعانين اۋدانىندا، ماڭعىستاۋ جاقتا ەت پەن كوجەنى قوسىپ بەرەدى. ال ىرعىز، ايتەكە بي اۋداندارىندا اق پەن بيدايدىڭ باسىمدىعى بار، سورپا كۇيىندە ۇسىنادى. مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن وڭىرلەردە ەتكە باسىمدىق بەرەدى. 7 ءتۇرلى تاعام دەپ كەيىنگى كەزدە سيمۆولعا اينالدى. نەگىزگى ءمانى - قولدا بار تاعاممەن وزىڭنەن كەيىن كەلگەن اۋىلدى تاماقتاندىرۋ. ءبىز امان- ساۋمىز، قىستان امان- ەسەن شىقتىق دەپ ادەمى كيىنىپ، توسەنىشىن جايىپ، ادامداردى كۇتىپ العان. قوناقجايلىلىقتىڭ بەلگىسى بۇل. مەنىڭ پىكىرىم وسى، - دەيدى باۋىرجان ءشامشى.
ايتا كەتەيىك، ناۋرىز مەيرامىندا ءتۇرلى تاعام ۇسىنىلىپ، داستارحان مول بولادى. وسى تۇستا ەپيدەميولوگ ماماندار تاعامنان ۋلانۋدىڭ الدىن الۋ جولدارىن ايتتى.
