مىڭ ايدان دا قايىرلى قادىر ءتۇنى

مۇسىلمان ۇمبەتىنە تۇسىرىلگەن قاسيەتتى وسى ءتۇن تۋرالى قۇران كارىمنىڭ قادىر سۇرەسىندە ايتىلادى. بەس اياتتان تۇراتىن سۇرەدە قۇراننىڭ قادىر تۇنىندە تۇسىرىلگەندىگى، ونىڭ مىڭ ايدان قايىرلى ەكەندىگى، بۇل تۇندە جابىرەيىل پەرىشتە اللانىڭ امىرىمەن جەر بەتىنە ءتۇسىپ، ادامدارعا قىزمەت ەتەتىندىگى جانە تاڭعا دەيىن تىنىشتىق بولاتىندىعى ايتىلادى. قادىر ءتۇنى پەرىشتەلەر مۇسىلماندارعا دۇعا وقىپ، تىلەۋلەس بولادى. بۇل كەشتە جاسالعان عيباداتتىڭ مىڭ ايعا، ياعني سەكسەن ءۇش جىلعا تەڭ ساۋابى بولاتىندىعىنا بايلانىستى مۇسىلماندار قادىر ءتۇنىن قۇلشىلىقپەن وتكىزۋگە تىرىسادى.

قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ ءتوراعاسى، باس ءمۇفتي ناۋرىزباي تاعان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، قادىر ءتۇنى - قاسيەتتى، تاعدىر، تارىلۋ دەگەن ماعىنالاردى بىلدىرەدى. قادىر ءتۇنى - اللا تاعالا پەرىشتەلەرگە ءامىر ەتۋىمەن قۇران كارىمدى لاۋحۋل ماحفۋزدان (بارلىق جاراتىلىستىڭ تاعدىرى جازىلعان كىتاپ) بايتۋل عيززاعا (دۇنيە اسپانى) تۇسىرگەن قاسيەتتى ءتۇن.

- «نەگىزىنەن قۇراندى ءقادىر تۇنىندە تۇسىردىك» («قادر» سۇرەسى، 1-ايات)، - دەپ ايتقان. كەيىن 23 جىل بويى ءتۇرلى سەبەپتەر مەن وقيعالارعا بايلانىستى پايعامبارىمىزعا (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) ۋاحي ەتىلىپ وتىرعان. بۇل ءتۇننىڭ ارتىقشىلىعى جونىندە اللا تاعالا قۇراندا بىلاي دەيدى: ء«قادىر ءتۇنى مىڭ ايدان دا قايىرلى» («قادر» سۇرەسى، 3-ايات). پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «كىم قادىر ءتۇنىن يمانمەن جانە ساۋاپ تىلەپ، (نامازدا) تۇرۋمەن وتكىزسە، وتكەن كۇنالارى كەشىرىلەدى»، - دەيدى. ءاناس يبن مالىك (اللا وعان رازى بولسىن) بىلاي دەپ ايتقان: «رامازان كەلگەندە اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «راسىندا، سەندەرگە بۇل اي كەلدى. وندا مىڭ ايدان دا قايىرلى ءبىر ءتۇن بار. سوندا كىم ول تۇنى بەيقامدىق تانىتسا، ونىڭ بارلىق يگىلىگىنەن قۇر قالادى. ال ونىڭ بارلىق يگىلىگىنەن تەك ناعىز ماقرۇم ادام عانا ايىرىلىپ قالادى، - دەيدى ناۋرىزباي تاعان ۇلى.

بۇكىل ادامزاتقا قۇران تۇسە باستاعان ەرەكشە جانە قاسيەتتى ءتۇننىڭ قادىر اتالۋىنىڭ دا سەبەبى بار ەكەن. بۇل اراب تىلىندەگى «قادر» ءسوزى «ءمان-ماڭىز» جانە «ولشەم»، سونداي-اق «قۇدىرەت» دەگەن ماعىنالارعا ءدوپ كەلەدى. ءتۇننىڭ «قادىر ءتۇنى» دەپ اتالۋىن يسلام عۇلامالارى بۇل تۇندە اللا تاعالا ادامداردىڭ كەلەسى جىلعى تاعدىرىن، ياعني ءومىرى مەن ءولىمىن، ريزىق- نەسىبەسىن، باقىتتى نەمەسە باقىتسىز بولۋىن سول سەكىلدى تاعى باسقا جاعدايلارىن جازاتىندىعىمەن بايلانىستىرادى. «قادىر» جانە «تاعدىر» سوزدەرىنىڭ تۇبىرلەستىگىنەن دە وسىنى اڭعارۋعا بولادى. ءاناس يبن ماليك بىلاي ايتقان: «رامازان كەلگەندە، اللانىڭ ەلشىسى (س. ع. س. ): «راسىندا، سەندەرگە بۇل اي كەلدى! وندا، مىڭ ايدان دا ارتىق ءبىر ءتۇن بار. سوندا كىم ول تۇننەن ماقرۇم قالسا، وندا ول ونىڭ بارلىق يگىلىگىنەن ماقرۇم قالادى. ال ونىڭ يگىلىگىنەن تەك ناعىز عانا ماقرۇم ادام ايىرىلىپ قالادى!»، - دەدى» (يبن مدجاھ 1/289. سەنىمدىلىگىن حافيز ءال-مۋنزيري جانە شەيح ءال-ءالباني راستاعان. «ءاس- ءسيلسيلا ءاس-ساحيحا» 1307).

قادىر تۇنىندە جابىرەيىل مەن بۇكىل پەرىشتەلەر جەر بەتىنە تۇسەدى. اللانىڭ ەلشىسى (س. ع. س): «شىن مانىندە، ءقادىر ءتۇنى جەر بەتىندە، پەرىشتەلەر ۇساق تاستاردان دا كوپ بولادى»، - دەگەن. سونىمەن قاتار، پايعامبارىمىز (س. ع. س): «باسقا ۋاقىتتاردا ءاربىر جاقسىلىقتىڭ ساۋابى ون ەسە بولسا، ەرەجەپ ايىندا جۇزدەن اسادى. شاعباندا ءۇش جۇزدەن اسىپ، رامازاندا مىڭ ەسەگە ارتادى، جۇما تۇندەرى مىڭ ەسەدەن اسىپ، ءقادىر تۇنىندە وتىز مىڭعا دەيىن جەتەدى»، - دەگەن ەكەن. تاعى ءبىر حاديستە: «رامازان ايى بويىنشا اقشام جانە تاڭ نامازىن جاماعاتپەن وقىعان ادام قادىر تۇنىنەن كوپ نەسىبە الادى»، - دەگەن. ەندەشە قادىر ءتۇنى پايعامبارىمىزدىڭ (س. ع. س) ۇمبەتىنە دەگەن تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىگىنەن تۋىنداعان دۇعاسىنىڭ قۇرمەتى ءۇشىن قابىل بولعان.

قادىر ءتۇنى رامازاننىڭ قاي تۇنىنە كەلەتىنى جايلى ەكى ريۋايات بار:

سوڭعى ون كۇننىڭ تاق تۇندەرى. ايشا (اللا وعان رازى بولسىن) انامىز: «قادىر ءتۇنىن رامازاننىڭ سوڭعى ون كۇننىڭ تاق تۇندەرىنەن ىزدەڭدەر»، - دەگەن حاديس جەتكىزگەن. جانە يبن ابباستان (اللا وعان رازى بولسىن) جەتكەن: «قادىر ءتۇنىن رامازاننىڭ سوڭعى ون كۇنىنەن، قالعان توعىزىنشى، جەتىنشى جانە بەسىنشى تۇندەردەن ىزدەڭدەر»، - دەگەن ريۋايات بار.

يبن وماردان جەتكەن حاديستە پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «قادىر ءتۇنىن جيىرما جەتىنشى تۇننەن ىزدەڭدەر»، - دەگەن.

ۋباي يبن كاعب قادىر ءتۇنى جايلى بىلاي دەيدى: «اللاعا سەرت! راسىندا مەن ول تۇننىڭ قاي ۋاقىت ەكەنىن بىلەمىن. بىلۋىمشە پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) ءتۇنىن قۇلشىلىقپەن وتكىزۋگە ءامىر ەتكەن ءتۇن - ول جيىرما جەتىنشى ءتۇن» دەگەن.

ابدۋللا بين ابباس (اللا وعان رازى بولسىن) ريۋايات ەتكەن تاعى ءبىر حاديستە بىلاي دەلىنەدى: «پايعامبارعا (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) ءبىر قارت كەلىپ: «ۋا، اللانىڭ ەلشىسى! مەن اۋرۋ قارتپىن، ماعان تۇندە قۇلشىلىق ەتۋ اۋىر تيەدى. ماعان ءبىر ءتۇندى كورسەتىپ بەرىڭىز، اللا تاعالا قادىر تۇنىنە ساي كەلۋىنە جار بولعاي»، - دەيدى. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «جەتىنشى (ياعني 27-) ءتۇنى تۇر»، - دەپ جاۋاپ بەرەدى».

- بۇل مۇباراك ءتۇننىڭ جاسىرىن بولۋىنىڭ سىرى اجالدىڭ، قيامەت كۇنىنىڭ جاسىرىن بولۋى سەكىلدى مۇسىلمان بالاسىنىڭ عيباداتتى كوبەيتە تۇسۋگە جانە دە عاپىل قالىپ، جالقاۋلىق تانىتپاۋ ءۇشىن قۇلشىلىققا ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا جاتسا كەرەك. ايشا انامىز (وعان اللا رازى بولسىن) ارداقتى پايعامبارىمىز مۇحاممەدتەن (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «ۋا، اللانىڭ ەلشىسى، قادىر تۇنىندە قانداي دۇعا تىلەيىن؟» دەپ سۇرايدى. سوندا پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «اللا، راسىندا، سەن كەشىرىمدىسىڭ جانە كەشىرگەندى جاقسى كورەسىڭ. مەنى كەشىرە كورشى» دەپ ايتاسىڭ» دەپ جاۋاپ بەرگەن. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) تاعى ءبىر حاديسىندە: «كىمدە-كىم قادىر ءتۇنى يمانمەن جانە ساۋابىن ءۇمىت ەتىپ قۇلشىلىق ەتسە، ونىڭ الدىڭعى كۇنالارى كەشىرىلەدى»، - دەگەن. ءيسى مۇسىلمان بالاسىنىڭ تاعدىر جازىلاتىن ءتۇندى تاعاتسىزدانا كۇتۋىنىڭ ءبىر حيكمەتى - جاراتقانعا جاقىنداي تۇسۋگە تالپىنۋى. سوندىقتان بۇل ءتۇندى ساۋاپتى ىستەرمەن وتكىزۋگە تىرىسايىق، - دەدى ق م د ب ءتوراعاسى.

يمام- مولدالار «اللانىڭ مەيىرىمىنەن ءۇمىت ەتكەن ءاربىر ادام قادىر ءتۇنى كىرمەستەن بۇرىن عۇسىل الىپ، تولىق جۋىنىپ، دارەت الىپ، تازا كيىم كيىپ، ۇستىنە حوش ءيىستى ءاتىر سەۋىپ، قاسيەتتى ءتۇندى كۇتۋگە دايىندىق جاساۋى ءتيىس» دەپ ەسەپتەيدى. ءدىن ۇستاۋشىلاردىڭ سوزىنە قاراعاندا، بۇل ءتۇندى جاماعاتپەن ءبىر ورتادا - مەشىتتە وتكىزگەن دە ابزالىراق. ويتكەنى مەشىتتە كوپشىلىك قۇلشىلىق جاساپ، يمامدار ۋاعىز ايتادى. سونىمەن قاتار، قادىر تۇنىندە ۇيدە ءدىني كىتاپ وقىپ، ءدىني فيلمدەر كورۋ دە عيبادات بولىپ سانالادى.

قادىر كەشىنىڭ ۋاقىتى كۇن باتقاننان سارەسىگە دەيىن جالعاسادى. بۇل ءتۇننىڭ عيباداتتارىن مۇسىلماندار مەشىتتەردە دە، ءوز ۇيلەرىندە دە اتقارا الادى. كەيبىر مۇسىلماندار قادىر تۇنىندە ءتۇنى بويى داستارحان جايىپ قويىپ، قولدارىن قۋسىرىپ وتىرۋمەن شەكتەلەدى. نە بولماسا، تەلەديدار قاراپ، اڭگىمە ايتۋمەن وتكىزەدى. ءتۇنى بويى كوز ىلمەي، ۇيىقتاماي شىقساق جەتكىلىكتى دەپ ەسەپتەيدى. ءدىن ادامدارى بۇنى دا قاتە دەپ سانايدى.

يمامداردىڭ ايتۋىنشا، قادىر ءتۇنىن وتكىزۋدە ءتۇنى بويى داستارحان جايىپ قويۋ شارت ەمەس. ەڭ باستىسى مۇميندەر بۇل ءتۇندى دايىندىقسىز وتكىزبەۋى ءتيىس. ويتكەنى، ءابۋ حۇرايرا (ر. ا.) ساحابامىز جەتكىزگەن حاديستە «كىمدە كىم قادىر ءتۇنىنىڭ ارتىقشىلىعىنا سەنىپ، ساۋابىن اللادان كۇتىپ، عيبادات، قۇلشىلىقپەن وتكىزسە، وتكەن-كەتكەن كۇنالارى كەشىرىلەدى» دەلىنگەن (بۇحاري، قادىر، 1).

اۆتور مارلان جيەمباي

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى