مونشا دەنساۋلىقتى جاقسارتىپ، ادامدى باقىتتىراق ەتەدى - زەرتتەۋ
عالىمدار ۇزاق مەرزىمدى زەرتتەۋلەر مەن كلينيكالىق سىناقتار جۇرگىزۋ ارقىلى مونشانىڭ دەنساۋلىققا ناقتى اسەرىن دالەلدەگىسى كەلەدى.
تۇراقتى تۇردە مونشاعا باراتىن ادامدار دەنساۋلىعى جاقسىراق، ەنەرگياسى كوپ ەكەنىن جانە ءوزىن باقىتتىراق سەزىنەدى. سونداي-اق، ولاردا جوعارى قان قىسىمى سيرەك كەزدەسەدى جانە فيزيكالىق اۋىرسىنۋ دەڭگەيى تومەن بولادى. بۇل قورىتىندى International Journal of Circumpolar Health جۋرنالىندا جاريالانعان جاڭا زەرتتەۋ ناتيجەسىندە انىقتالدى.
بۇعان دەيىن مونشا مەن دەنساۋلىق اراسىنداعى بايلانىس نەگىزىنەن فينليانديا حالقى اراسىندا زەرتتەلگەن بولاتىن. الايدا، سولتۇستىك شۆەتسيادا دا مونشا مادەنيەتى تەرەڭ تامىر جايعانىمەن، ونىڭ دەنساۋلىققا اسەرى تۋرالى از مالىمەت بولعان. وسى زەرتتەۋدى جۇرگىزگەن عالىمدار مونشانىڭ فيزيكالىق جانە پسيحيكالىق دەنساۋلىققا تيگىزەتىن ىقپالىنىڭ فينليانديادان تىس جەرلەردە دە ورىن الاتىنىن انىقتاۋدى ماقسات ەتتى.
2022 -جىلى سولتۇستىك شۆەتسياداعى MONICA زەرتتەۋىنىڭ اياسىندا 25 پەن 74 جاس ارالىعىنداعى 1180 ەرەسەك ادام ساۋالناماعا شاقىرىلدى، ونىڭ 971 ى (%82) مونشاعا قاتىستى سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. مونشاعا ايىنا كەمىندە ءبىر رەت تۇسەتىن ادامدار «مونشا اۋەسقويلارى» رەتىندە بەلگىلەندى، ولار قاتىسۋشىلاردىڭ %66 ىن قۇرادى.
زەرتتەۋ ناتيجەلەرى تۇراقتى تۇردە مونشاعا تۇسەتىن ادامدار مەن ونى پايدالانبايتىندار اراسىندا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىق بار ەكەنىن كورسەتتى. مونشا اۋەسقويلارى، ادەتتە، جاسىراق، فيزيكالىق بەلسەندى، تەمەكى شەكپەيتىن، ءبىراق الكوگولدى جيىرەك تۇتىناتىن (اپتاسىنا 2-3 رەت) بولىپ شىقتى. سوعان قاراماستان، ولار جالپى دەنساۋلىق جاعدايىنىڭ جاقسى ەكەنىن حابارلادى.
مونشاعا باراتىن ادامداردىڭ اراسىندا:
جوعارى قان قىسىمى دياگنوزى قويىلعاندار سانى از بولدى.
فيزيكالىق اۋىرسىنۋ دەڭگەيى تومەن بولدى.
مازاسىزدىق پەن دەپرەسسيا بەلگىلەرى سيرەك كەزدەستى.
ەنەرگياسى جوعارى، ۇيقى ساپاسى جاقسى جانە باقىتتى سەزىنۋ دەڭگەيى جوعارى بولدى.
ايتا كەتەرلىگى، مونشانى ايىنا 1-4 رەت پايدالاناتىندار ەڭ جاقسى ناتيجەلەر كورسەتتى. مونشاعا جيىرەك تۇسەتىن ادامداردىڭ پسيحيكالىق دەنساۋلىعىندا قوسىمشا جاقسارۋ بايقالمادى، ءتىپتى 4 رەتتەن كوپ پايدالاناتىندار اراسىندا باقىت دەڭگەيى تومەن بولىپ شىقتى.
قاتىسۋشىلاردىڭ كوبىسى مونشادا 15-20 مينۋت بولعان، تەمپەراتۋراسى 60-80 گرادۋس ارالىعىندا بولعان. كوپشىلىگى ەلەكتر مونشالارىن قولدانعان جانە جەكە ەمەس، باسقالارمەن بىرگە مونشاعا تۇسكەن. سۋىق سۋعا ءتۇسۋ نەمەسە قىسقى شومىلۋ سياقتى ادىستەردى از قولدانعان.
زەرتتەۋ ناتيجەلەرى مونشا پايدالانۋشىلاردىڭ دەنساۋلىق جاعدايى قارجىلىق جاعدايعا نەمەسە ءومىر ءسۇرۋ ورتاسىنا تاۋەلدى ەمەس ەكەنىن كورسەتتى. دەگەنمەن، زەرتتەۋشىلەر بۇل زەرتتەۋدىڭ كەيبىر شەكتەۋلەرى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. زەرتتەۋ ءبىر ۋاقىتتاعى دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن، سوندىقتان مونشا دەنساۋلىقتى جاقسارتا ما، الدە دەنساۋلىعى جاقسى ادامدار مونشاعا ءجيى بارا ما - ونى ناقتى ايتۋ قيىن. سونداي- اق، زەرتتەۋگە جاس ادامدار مەن ەرلەر كوبىرەك قاتىسقان، بۇل ناتيجەلەرگە اسەر ەتۋى مۇمكىن.
لۋلەو تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى، زەرتتەۋ اۆتورى وسا ەنگسترەم: «ءبىز مونشاعا بايلانىستى دەنساۋلىق اسەرلەرىن تەرەڭىرەك زەرتتەۋ ءۇشىن جاڭا ساۋالناما ازىرلەدىك جانە قازىردىڭ وزىندە 400 گە جۋىق جاۋاپ الدىق. سونىمەن قاتار، ءبىز مونشا مەن سۋىق سۋعا ءتۇسۋ تاجىريبەسى تۋرالى ادامدارمەن سۇحبات جۇرگىزىپ جاتىرمىز.»
عالىمدار ۇزاق مەرزىمدى زەرتتەۋلەر مەن كلينيكالىق سىناقتار جۇرگىزۋ ارقىلى مونشانىڭ دەنساۋلىققا ناقتى اسەرىن دالەلدەگىسى كەلەدى.
