موڭعولياداعى قازاقتارعا قاۋىپ ءتوندى
موڭعوليانىڭ مەتەورولوگيا جانە قورشاعان ورتانى مونيتورينگتەۋ ۇلتتىق اگەنتتىگى قاردىڭ قالىڭدىعىنا قاتىستى جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرىنىڭ ۇرەيلى دەرەكتەرىن جاريا ەتتى.
اگەنتتىكتىڭ حابارلاۋىنشا، بيىل ەرتەرەك، 2024 -جىلعى 10-جەلتوقساندا ەل تەرريتورياسىنىڭ 50 پايىزدان استامىن قار جاۋىپ قالدى.
قاردىڭ قالىڭدىعى التاي، حانگاي، حەنتيي، حۋبسۋگۋل جانە تامساگ شاتقالى سياقتى تاۋلى اۋدانداردا ءقازىردىڭ وزىندە 11-دەن 22 سانتيمەترگە دەيىن جەتىپ قالدى.
سونىمەن قاتار گوبيدىڭ ءبىرقاتار سوموندارىندا (اكىمشىلىك- اۋماقتىق بىرلىكتەرىندە) ، سونداي-اق دالالىق اۋدانداردا 10 سانتيمەتر قالىڭدىقتاعى قار ءتۇسىپ ۇلگەرگەن.
اگەنتتىك ساراپشىلارى احۋالدى باعالاي كەلە، موڭعوليانىڭ 8 ايماعىنا، 20 سومونىنا «دزۋد» (قازاقشا جۇت) قاۋپى تونگەنىن ەسكەرتتى. قاۋىپ قازاق دياسپوراسى شوعىرلانا تۇراتىن بايان-ولگي (قازاقشا بالاما اتى - باي-ولكە، بايبەسىك) ايماعىنا دا ءتونىپ تۇرعان كورىنەدى.
بۇدان بولەك، تاۋەكەل ايماعىنا زاۆحان، بايانحونگور، ۋۆس، حوۆد، سەلەنگە، ءتوۆ، حەنتي جانە دورنود ايماقتارى كىردى.
«وتكەن جىلى موڭعوليادا سوڭعى جارتى عاسىرداعى ەڭ قاتال قىس ورناعان بولاتىن. اقىرعان اياز، اقتۇتەك بوران، قالىڭ قار سياقتى ەكسترەمالدى جاعداي كەسىرىنەن جىل باسىندا 4,7 ميلليون مال قىرىلىپ قالدى. «دزۋد» نەمەسە «زۋد» (جۇت) رەتىندە بەلگىلى قاتال كليماتتىق جاعدايلار تەمپەراتۋرانىڭ قاتتى تومەندەۋىمەن، دالادا تەرەڭ وپپا قاردىڭ قوردالانۋىمەن، كۇزدە مول ىلعال سىڭگەن جەردىڭ بىرنەشە مەترگە دەيىن توڭ بولىپ قاتۋىمەن قاتار جۇرەدى. مۇنىڭ ءبارى ءتورت تۇلىك مالدى ازىق-تۇلىگىنەن ايىرادى، جايىلىمداردى جارامسىز ەتەدى"، - دەپ جازادى «CentralAsia.media» پورتالى.
3,5 ميلليونداي حالقى عانا بار موڭعوليادا تۇرعىنداردىڭ ون پايىزعا دەيىنگىسى - شامامەن 300 مىڭ ادام ءداستۇرلى كوشپەلى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ، كۇن كورەدى.
ولار اسىرەسە، الدىنا سالىپ ايدايتىن سيىرلارىنا، قوي- ەشكىلەرىنە، جىلقىلارىنا تاۋەلدى: ولاردى تاماق رەتىندە تۇتىنادى، بازارعا ساتىپ، تاۋار ەتىپ، تابىس تابادى.
كەيىنگى كەزەڭدە، دۇنيەجۇزىلىك كليماتتىق كريزيس اياسىندا قايتالانا باستاعان جۇت موڭعوليانىڭ مال شارۋاشىلىعىنا جويقىن سوققى بەرىپ، الاپات ەكونوميكالىق زالال كەلتىرۋدە.
جەرگىلىكتى اقپارات قۇرالدارىنىڭ حابارلاۋىنشا، جۇت سونداي-اق تۋريزمنىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ، جولعا قويىلعان ساياحاتتاردا كىدىرىس پايدا بولعان. سونداي-اق ساۋدا سالاسىن شەكتەدى. جۇت سالدارىنان كوپتەگەن موڭعولداردىڭ، اسىرەسە، اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءال- اۋقاتى تومەندەپ، ولاردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ءبىلىم بەرۋگە قول جەتكىزۋى كۇردەلەنگەن ەكەن.
قالىڭ جاۋعان قار قازىردەن كوپتەگەن ەلدى مەكەندى الەمنەن وقشاۋلاپ تاستادى، ولارعا اپاراتىن جولداردى تازارتۋ قيىنداعان.
بۇل جاعدايعا ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى (ە ق د ب) ساراپشىلارى دا نازار اۋدارتتى. حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتى ءوزىنىڭ «وڭىرلىك ەكونوميكالىق پەرسپەكتيۆالار» اتتى سوڭعى ەسەبىندە موڭعوليانىڭ قىسقا مەرزىمدى ەكونوميكالىق دامۋ كەلەشەگىن جاقسى باعالادى. ءبىراق ونىڭ بۇدان دا قارقىندى دامۋىنا ەلدى اينالسوقتاپ كەتكەن جۇت بوگەسىن بولىپ جاتقانداي.
ەقدب بايلامىنشا، جاھاندىق نارىقتاردا، سونىڭ ىشىندە قىتايدا وسى ەلدىڭ ەكسپورتتىق ونىمدەرىنە، سونىڭ ىشىندە شيكىزاتتىق تاۋارلارى توبىنا دەگەن سۇرانىستىڭ ءوسۋى جانە الەمدىك باعالارىنىڭ قىمباتتاۋى، مەملەكەتتىڭ ينفراقۇرىلىمعا بەلسەندى تۇردە ينۆەستيتسيا سالۋى جانە جەكە ينۆەستورلاردى تارتۋى، نارىقتىق رەفورمالاردىڭ ارى قاراي ورىستەۋى ەسەبىنەن الداعى ۋاقىتتا دا موڭعوليا ەكونوميكاسى جانە تۇرعىنداردىڭ تابىسى جوعارى قارقىنمەن وسۋگە ءتيىس.
قارجىلىق ۇيىمنىڭ باعالاۋىنشا، ەكسترەمالدى اۋا رايى جاعدايىنا، سونىڭ ىشىندە موڭعوليادا مال شىعىنىنا سوقتىرعان بىلتىرعى- بيىلعى جۇتقا قاراماستان ەل ەكونوميكاسى قارقىندى وسۋدە.
اقشا اۋدارىمدارىنىڭ ورنىقتى اعىنى، جالاقىلاردىڭ جوعارىلاۋى، كوشپەلىلەر ومىرىنە قانىققىسى كەلەتىن شەتەلدىك تۋريستەردىڭ ۇلكەن قىزىعۋشىلىعى دا وسىمگە سەرپىن بەردى. سوڭعى فاكتور 2024 -جىلى قوناق ءۇي سەكتورىنىڭ جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنىڭ وركەندەۋىنىڭ درايۆەرىنە اينالدى.
ەسەپتە سونداي-اق بيلىكتىڭ كولىك، لوگيستيكا جانە ەنەرگەتيكا ينفراقۇرىلىمدارىن ودان ءارى دامىتۋ جوسپارلارى اتاپ وتىلگەن. ول جوبالار دا ءجىو كورسەتكىشتەرىنە وڭ اسەر ەتەدى.
«سۇراپىل، ەكسترەمالدى اۋا رايى جاعدايلارىنان موڭعوليادا وتكەن قىستا 8,1 ميلليون باس مال قىرىلىپ قالدى. سالدارىنان، بۇل 2024 -جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارى كورسەتكىشتەرىنىڭ قىسقارۋىنا سوقتىردى. بۇل ەكونوميكالىق ءوسىمدى باياۋلاتتى. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە ەلگە اعىلعان شەتەلدىك تۋريستەر سانىنىڭ كۇرت ارتۋى ءقوناقۇي، ازىق- تۇلىك، كولىك سالالارىنىڭ، سونداي- اق قوعامدىق تاماقتاندىرۋ جەلىلەرىنىڭ كەڭەيۋىنە ىقپال ەتتى»، - دەيدى ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ ساراپشىلارى.
ولاردىڭ تۇسىندىرۋىنشە، پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ جانە كارەرلەردى يگەرۋ سەكتورلارىنداعى، جالپى، ونەركاسىپ سالالارىنداعى جوعارى وندىرىستىك كورسەتكىشتەر دە موڭعوليا ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمىن قۋاتتى قولدادى.
ە ق د ب موڭعوليانىڭ ج ءى ءو- ءسى 2024 -جىلى كەم دەگەندە %5، ال، 2025 -جىلى %8 عا وسەدى دەپ كۇتۋدە.
مۇنى رەسمي ستاتيستيكا دا راستايدى: ەلدىڭ ۇلتتىق ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ حابارلاۋىنشا، 2024 -جىلعى 3- توقساننىڭ قورىتىندىسىندا موڭعوليانىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 5 پايىزعا ءوستى.
حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ ۇستانىمىنشا، بۇل ەلمەن ىنتىماقتاستىعى تىعىز ءارى جان-جاقتى قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋى دە موڭعول تاۋارلارىنا سىرتقى سۇرانىستى ىنتالاندىرادى.
دەگەنمەن، موڭعوليا ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋى سونداي-اق شيكىزات تاۋارلارى جانە ەنەرگيا كوزدەرى باعالارىنىڭ قۇبىلۋىنا دا تاۋەلدى بولادى.
دەرەككوزى inbusiness.kz
