مۇسىلمانداردىڭ الەم مويىنداعان 10 جاڭالىعى
استانا. قازاقپارات - مۇسىلمان ونەرتاپقىشتارىنىڭ بۇل الەمگە قوسقان ۇلەسى از ەمەس. ولاردىڭ جاڭالىعى قوعامنىڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزىپ، ءالى كۇنگە دەيىن ادامزاتتىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتىپ كەلەدى.
مىنە وسىعان بايلانىستى الەم وركەنيەتىنە قوسقان يسلام الەمىنىڭ ەلەۋسىز تۇلعالارى جايلى بىرەر ءسوز ايتا كەتۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز.
شەشەك اۋرۋىنىڭ ەمىن ۇندى مۇسىلماندارى ويلاپ تاپقانىن بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلمەس. قازىرگى يراك اۋماعىندا ءومىر سۇرگەن مۇسىلماندار بولماعاندا، وسى كۇنى سابىننىڭ يگىلىگىن كورەر مە ەدىك.
ۇشاقتىڭ العاشقى كونسەپسياسىن، چەك، اۆتوقالام، ءدارى- دارمەك پەن مەديسينالىق قۇرال- جابدىقتار، ياعني الەمدى ولارسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس وسىنداي دۇنيەلەردى مۇسىلمانداردىڭ اشقان جاڭالىعى ەكەنىن ايتپاي كەتپەسكە بولماس.
1. مۇسىلمان شايىرى اۆياسيانىڭ اتاسى ەكەنىن بىلەتىندەر از. اعالى- ءىنىلى رايتتاردان بۇرىن يبن ابباس فيراس 852 - جىلى ۇشۋ اپپاراتىن ويلاپ تاپقان بولاتىن. 852 - جىلى ول اعاش رەيكامەن بەكىتىلگەن قانات ارقىلى كوردوۆاداعى ۇلكەن مەشىتتىڭ مۇناراسىنان سەكىرىپ، الەم جۇرتشىلىعىن قايران قالدىرعان ەدى.
875 - جىلى جەتپىسكە قاراعان شاعىندا جىبەك پەن بۇركىتتىڭ قاۋىرسىنىن پايدالانا وتىرىپ، اپپاراتتى جەتىلدىرگەن بولاتىن.
بۇل جولى ول تاۋدان سەكىرىپ، تاجىريبە جاساپ كورەدى. ول بەلگىلى بىر بيىكتىككە دەيىن ۇشىپ جەتىپ، ون مينۋتتاي ۋاقىت اۋادا قالىقتايدى. الايدا، قونار كەزدە جەرگە سوعىلادى. ويتكەنى، ۇشۋ اپپاراتىنىڭ قۇيرىعى جوق بولاتىن. باعدات شاهارىنداعى حالىقارالىق اۋەجاي مەن ايداعى كارتەر عالىمنىڭ قۇرمەتى ۇشىن ونىڭ ەسىمىمەن اتالادى.2
2. ءال- زاحراۋي ەسىمدى اراب وتانىڭ اتاسى اتانعان. وتا جاساۋعا ارنالعان وسى زامانعى مەديسينالىق قۇرال- جابدىقتاردىڭ كوبىسىن ءال- زاحراۋيدىڭ ويلاپ تاپقانى. ىشكى جىرتىقتاردى تىگۋ ۇشىن پايدالانىلاتىن كەتگۋتتىڭ (ەشكى نە قويدىڭ ىشەگىنەن جاسالعان جىپ) تابيعي جولمەن ەريتىنىن ول جاقسى بىلگەن. ول بۇعان مايمىلىنىڭ شەكتى اسپاپتىڭ شەگىن جەپ قويعان كەزىندە كوز جەتكىزگەن بولاتىن.
3. يسلام الەمى قايتالانباس كالليگرافياسىمەن بەلگىلى. سوندىقتان دا، اۆتوقالامدى ارابتاردىڭ ويلاپ تاپقانى ەشكىمدى تاڭداندىرماسا كەرەك- تى. مىسىر بيلەۋشىسى ءال- مۋيز لي- دين قولاستىنداعىلارعا سيا داعىن قالدىرمايتىن قالام ويلاپ تابۋعا ءامىر بەرەدى. الەمدە تۇڭعىش رەت بىزدىڭ ءداۋىرىمىزدىڭ 953 - جىلى اۆتوقالام قولدانىسقا ەندى.
4. وسى زامانعى چەك ارابتاردىڭ « ساكك» دەگەن سوزىنەن الىنعان. چەك اقشانى قاۋىپ- قاتەرى كوپ جەردەن الىپ جۇرمەس ۇشىن ويلاپ تابىلعان، تولەم قاعازىنىڭ كەڭىنەن قولدانىلاتىن تۇرى بولىپ تابىلادى. Ⅸعاسىردا مۇسىلمان بيزنەسمەنى باعداتتاعى بانك جازىپ بەرگەن چەكتى قىتايدا قولما- قول اقشاعا اينالدىرا الاتىن ەدى.
5. باسىندا ايتىپ كەتكەنىمىزدەي، سابىندى دا ارابتار ويلاپ تاپقان. ارابتار وسىمدىك مايىن ناتريدىڭ گيدروكسيدىمەن ارالاستىرىپ، تازالىققا باستايتىن جاڭالىقتىڭ جارشىسى بولا بىلدى. كرەست جورىقشىلارىنىڭ جۋىنبايتىنى ارابتاردىڭ جاعاسىن ۇستاتقانىن ايتا كەتۋ كەرەك. شامپۋندى دا ويلاپ تاۋىپ، انگلياعا اكەلگەن ارابتار بولاتىن. Mahomed's Indian Vapour Baths
1759 - جىلى برايتون جاعالاۋىندا اشىلىپ، گەورگ ءىۇ جانە ۆيلگەلم ءىۇ ەسىمدى كورولدەردىڭ باس سابىنشىسى بولىپ، قىزمەت اتقارعان.
6. شولدەگى اپتاپ ىستىقتان بولاتىن تۇرلى پارازيتتەردىڭ كوزىن قۇرتۋ ۇشىن ارابتار ۆاكسينانى ويلاپ تاپتى. ۇندى مۇسىلماندارى بىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى 1000 جىلدارى شەشەككە قارسى ەگۋ جۇمىستارىن ءساتتى جۇرگىزدى. بۇل تاجىريبەنى 1724 - جىلى تۇركياداعى بريتان ەلشىسى ەۋروپا ەنگىزەدى.
7. قىتايلار « سەليترا وق- دارىسىە ويلاپ تاپقان بىزبىز» دەپ جار سالعانىمەن، ارابتار سەليترا وق- دارىسىن كالي نيتراتىمەن تازالاۋعا بولاتىنىن بىلگەن. XV عاسىردا ارابتار « وزدىگىنەن جۇرەتىن جۇمىرتقا» دەپ اتاعان زىمىراندى ويلاپ تاپتى. ال تورپەدونى ولار « وزدىگىنەن جۇرەتىن المۇرت تەكتەس بومبا» دەپ اتاعان ەكەن.
8.يسلام ساۋلەتى سۇيىر اركا ۇلگىسىن العاشقى بولىپ قولدانىسقا ەنگىزگەنى ءمالىم. كەيىن كارى قۇرلىقتاعى گوتيكالىق ساۋلەت ونەرى يسلامنىڭ وسىناۋ ەلەمەنتىن پايدالانعان بولاتىن. سونداي- اق، ەۋروپالىقتار وزدەرىنىڭ ساۋلەت ونەرىندە ارابتاردىڭ ويلى- قىرلى كۇمبەز بەن دوڭگەلەك تەرەزە قۇرىلىسىن پايدالاندى. ەۋروپالىق قامالدار مۇسىلمانداردىڭ قورعانىنا ۇقسايتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. ماسەلەن، گەنريح V قامالىنىڭ ساۋلەتشىسى مۇسىلمان بولعان.
9. العاشقى جەل ديىرمەن ارابيادا بىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى 634 - جىلى پايدا بولعان. جەل ديىرمەنىن ارابيانىڭ شەتسىز دە شەكسىز شول دالاسىندا ءومىر سۇرگەن پارسى حاليفاسى جاساپ شىعارعان.
10. يبن ءال- حايسام « وپتيكانىڭ اكەسى» سانالادى. ويتكەنى، ول ساۋلەنىڭ ءوتۋ قاسيەتىن العاش زەرتتەپ، وسى زامانعى فوتواپپاراتقا نەگىز بولعان نىسانداردى وپتيكالىق تۇرعىدان بەينەلەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن قۇرىلعىنى ويلاپ تاپتى. ول « تابيعي جارىق پەن تۇرلى تۇستى ساۋلەلەر ادام كوزىنە اسەر ەتەدى» ، « كوزگە كورىنەتىن بەينە كورىنەتىن دەنەدەن ءبولىنىپ شىعىپ، ساۋلەنىڭ كومەگىمەن ادام جانارىندا كورىنىس تابادى» دەگەن ءوز تەورياسىن ۇسىندى.
muslim.kz
