مەنىڭ اتىم - قازاقستان
استانا. قازاقپارات - «مەنىڭ اتىم... اتىمدى ايتا باستاسام، ءتىلىم تاڭدايىما جابىسىپ كالعانداي بولادى دا تۇرادى. ادامنىڭ اتىنىڭ سۇيكىمدى بولۋى دا زور باقىت پا دەيمىن».
قوجانىڭ وسى مونولوگى كوپتىڭ ەسىندە بولۋى كەرەك. بۇرىننان بالاعا ات قويۋعا ەرەكشە ءمان بەرگەن حالىقپىز عوي. قازىر ەلدەن ەرەك ەسىم قويعان جاندار كوپ. سولاردىڭ اراسىنان رەسپۋبليكا كۇنىنە وراي، ەلىمىزدە پاتريوتتىق سيپاتتاعى سوزدەرمەن اتالاتىن ازاماتتاردى ىزدەپ كوردىك.
دەربەس مەملەكەتتەردىڭ تاۋەلسىزدىگىن ايعاقتايتىن «شەكارا»، «ءرامىز»، «اتا زاڭ»، «تەڭگە»، «كونستيتۋتسيا» سياقتى بەلگىلەردىڭ بولۋى شارتتى. ءدال وسىنداي اتاۋمەن ەسىم العان ادامدار دا بار.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە، ەلدە قازاقستان ەسىمدى 7 ادام، ال كازاحستان ەسىمىن العان 24 ادام تۇرادى. ودان بولەك، ەسىمى وتان 136 ادام، ەل مەن اتازاڭ ەسىمدى 1 ادام، ءرامىز 3 ادام، اتامەكەن 17 ادام، تاۋەلسىز 2 ادام بولسا، تاۋەلسىزدىك ەسىمىن 1 ادام الىپتى. ول جەتىسۋ وبلىسى كوكتال اۋىلىندا تۇرادى. 8-سىنىپتا وقيتىن تاۋەلسىزدىكتىڭ ەسىمىن اكەسى باتىربەك قابانباي ۇلى ىرىمداپ قويعان ەكەن. ايتۋىنشا، ەگەمەندىكتىڭ قادىرىن ءبىلىپ ءجۇرسىن دەگەن نيەتپەن قويعان.
«ۇلىم 1-جەلتوقساندا تۋدى. بۇل سول كەزدەگى «تۇڭعىش پرەزيدەنت» كۇنىنە تۋرا كەلگەن ەدى. الدىمىزدا - تاۋەلسىزدىك كۇنى. ءارى جەلتوقساننىڭ ىزعارىندا ازاتتىق ءۇشىن كۇرەسكەن ءلاززات اسانوۆا كوكتالدا، ەربول سىپاتايەۆ پانفيلوۆتا تۋعان عوي. تاۋەلسىزدىك قۇرباندارىنىڭ ەسىمى ۇمىتىلماۋى ءۇشىن وسى ەسىمدى قويدىم. ودان كەيىن بالاما ات قويعاندا بولاشاعىنا دا اسەر ەتەتىنىن ۇمىتپادىم. ەشكىمنىڭ قولىنا قاراماسىن، ەركىن ءوسسىن دەگەن نيەتپەن ىرىمداپ «تاۋەلسىزدىك» دەپ قويدىم»، - دەيدى اكە.
ال 2006 -جىلى دۇنيەگە كەلگەن اقسۋ اۋدانىنىڭ تۋماسى وتان ورازبەكوۆ ءوز ەسىمىن «وتانشىل بولسىن» دەپ اتاسى ىرىمداپ قويعانىن ايتتى.
ۇلتتىق ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ رەسمي سايتىندا «ۆاتان» ەسىمدى 16 ادامنىڭ جانە 576 ادامنىڭ اتى «ماملاكات» ەكەنىن بايقادىق. ودان بولەك، قازاقستاندا «روسسيا» ەسىمدى 6 ادامنىڭ بار ەكەنى تۋرالى دەرەك بار. بۇدان وزگە ەتنوستاردىڭ دا ءوز ەلىنە دەگەن پاتريوتتىق سەزىمى بالاعا ات قويۋدا بايقالادى دەپ توپشىلايمىز.
بەلگىلى ءبىر ۋاقىت ارالىعىنداعى ەلەۋلى وقيعالارعا قاتىستى دا ەرەك ەسىمدەر قويىلاتىنىن مويىنداۋ كەرەك. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن 25 ادامعا «ەگەمەن» اتى قويىلسا، 12 ادام «تەڭگە» ەسىمىن يەلەنگەن. ەتنوگراف دوسىمبەك قاتراننىڭ ايتۋىنشا، ەلىمىزدە قانداي دا ءبىر وقيعا بولسا، سونىمەن بايلانىستى ەسىمدەر قويىلا باستايدى.
«اشىق دەرەككوزدەردە سامميت كەزىندە تۋعان سامميتحان، سامميتبەك سياقتى 20 عا تارتا ادام بار ەكەن. ازيادا ويىندارى ۋاقىتىندا دۇنيەگە كەلگەن ازيادا قىزدىڭ بار ەكەنىن بىلەمىز. سونىمەن قاتار ءىرى تۇلعالاردىڭ ەسىمىن بەرەدى. ول كەيدە بالاعا اۋىر بولىپ ەسەپتەلەدى دە، ونىڭ ەسىمىن وزگەرتىپ ايتادى. بۇرىنعى ءداستۇر بويىنشا بالاعا ىرىمداپ ات قويا بەرۋگە بولادى. ونىڭ استارىندا ءبىر گاپ بار دەگەن ءسوز. ويتكەنى ادامنىڭ اتى ءوزىنىڭ اتىنان حابار بەرەدى. ءوز اتىنا لايىق بولعان دۇرىس. ءبىراق قازىرگى زامانعى كوزقاراس وزگەرگەن شىعار. بالا وسكەندە ونى قالاي قابىلدايدى؟ وسى جاعىنان دا قاراعان دۇرىس. الەمنىڭ قانشاما ەلىندە ات قويۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى بار. ءبىزدىڭ ەلدەگى ەرەكشەلىك ەسىم قويعان كەزدە ءسوزدىڭ تۇپكى ماعىناسىن ەسكەرەدى. سوندىقتان ەسىم قويعان كەزدە بايقاپ، زەرتتەپ بارىپ تاڭداعان دۇرىس»، - دەدى ەتنوگراف.
ايتا كەتۋ كەرەك، كەزەڭدەردەگى اۋقىمدى وزگەرىستەرگە بايلانىستى ەسىم قويۋ تەك قازاقستاندا ەمەس، الەمنىڭ كەي ەلدەرىندە دە بولاتىن ءۇردىس. ماسەلەن، 2022 -جىلى ۋكراينادا «سيەۆەرۋس»، «فرەيا» «كنياز» ەسىمدەرى ءجيى قويىلدى. ويتكەنى «سيەۆەرۋس» - ءبىر كەزدەرى جەتىستىكتەرىمەن تانىمال بولعان اسكەري وپەراتسيالار، ال «فرەيا» جاۋىنگەرلىك جانە ماگيالىق كۇشكە يە سوعىستىڭ ناتيجەسىنە اسەر ەتە الاتىن قۇداي رەتىندە بەينەلەنسە، «كنياز» اسكەري كۇشتەردى باسقارعان.
«ءار ەلدىڭ سالتى باسقا» دەمەكشى، جاڭا تۋعان بالاعا ەسىم قويۋ ءداستۇرى الەم ەلدەرىندە تۇرلىشە. ءداستۇر مەن زاڭنىڭ ۇشتاسۋىنان قويىلعان ەسىم بالانىڭ بولاشاعىنا تىكەلەي قاتىستى دەپ جاتامىز. رەسەيدە بالاعا ەكزوتيكالىق ەسىم بەرۋ زاڭدى تۇردە شەكتەلگەن بولسا، ا ق ش-تا بالانى كەز كەلگەن قاراپايىم سوزبەن دە اتاۋعا بولادى. ال گەرمانيادا ۇلدارعا اتا-بابا ەسىمى قويىلسا، قىزدارعا سايكەسىنشە ايەلدەردىڭ ەسىمى قويىلادى. يسپانيادا ماقۇلدانعان ەسىمدەردىڭ ۇلتتىق ءتىزىمى بار. حالقىنىڭ بالاعا ات تاڭداۋ ەركىندىگى جوق، تەك رەسمي تىزىمنەن عانا تاڭداي الادى. ەگەر وسى تىزىمگە كىرمەيتىن ەسىممەن اتاعان جاعدايدا، ايىپپۇل تولەۋگە تۋرا كەلەدى-مىس.
حالقىمىزدا «بالانىڭ اتىن ۇلىق قوي، كوتەرە السا، ۇلىق بولسىن» دەگەن اتالى ءسوز بار. ىرىمعا سۇيەنىپ، ەگەمەندىگىمىزگە قاتىستى ەسىمدەردى ارقالاعان بالانىڭ ەرتەڭى تاۋەلسىزدىگىمىز سياقتى جارقىن بولاتىنىنا سەنەمىز.
سىمبات باۋىرجان قىزى
«ايقىن» گازەتى
