مۇشەل جاستا سۇيىكتى زاتىن سىيعا بەرۋ ءداستۇرى قايدان كەلگەن

-مۇشەل جاس قايدان شىقتى؟

مۇشەل جاس - ادام ومىرىندەگى بەلگىلى ءبىر كەزەڭدەردى بىلدىرەتىن تۇركى حالىقتارىندا كەڭ تاراعان تۇسىنىك. بۇل ۇعىم ەجەلگى تۇركى، موڭعول جانە شىعىس حالىقتارىنىڭ كۇنتىزبەلىك ەسەپتەۋ جۇيەسىمەن بايلانىستى پايدا بولعان. تۇركىلەر ون ەكى جىلدىق تسيكلمەن ءومىردى ولشەپ، ءار ون ەكى جىلدى ءبىر مۇشەل دەپ ەسەپتەگەن. بۇل جۇيەنىڭ نەگىزى ەجەلگى شىعىس استرونومياسىنا بارىپ تىرەلەدى. تۇركى حالىقتارى كۇن مەن اي قوزعالىسىنا نەگىزدەلگەن ەسەپتەۋ جۇيەسىن قولدانىپ، ادام ءومىرىنىڭ وزگەرىستەرىن تابيعي تسيكلدەرمەن بايلانىستىرعان. سوندىقتان مۇشەل جاستىڭ ءارقايسىسى بەلگىلى ءبىر ومىرلىك وزگەرىستەر مەن سىناقتاردى بىلدىرەدى.

- ءاربىر مۇشەل جاستىڭ ماڭىزى بار ما؟

- ادامنىڭ ءومىرى 12 جىلدىق كەزەڭگە بولىنەدى جانە ءار مۇشەلدە ادام ومىرىندە ەلەۋلى وزگەرىستەر بولادى دەپ ەسەپتەلەدى:

1-مۇشەل (13 جاس) - بالا شاقتان جاسوسپىرىمدىك كەزەڭگە ءوتۋ. دەنەدە فيزيولوگيالىق وزگەرىستەر ورىن الادى.

2-مۇشەل (25 جاس) - جاستاردىڭ ەرەسەك ومىرگە تولىق اياق باسۋى، ءوز ورنىن ىزدەۋى.

3-مۇشەل (37 جاس) - ورتا جاسقا جاقىنداۋ، ومىرلىك تاجىريبەنىڭ جينالۋى، كۇردەلى شەشىمدەر كەزەڭى.

4-مۇشەل (49 جاس) - دەنە قارتايۋعا بەت بۇرا باستايدى، ومىرلىك دانالىق قالىپتاسادى.

5-مۇشەل (61 جاس) - قارتتىقتىڭ العاشقى كەزەڭى، ءومىردىڭ ءمانى تۋرالى ويلار تەرەڭدەيدى.

6-مۇشەل (73 جاس) - ۇرپاققا امانات قالدىرۋ، ءومىردىڭ ساراپتاماسىن جاساۋ كەزەڭى.

7-مۇشەل (85 جاس) - كارىلىك شاعى، ومىرلىك تاجىريبەنىڭ ەڭ بيىك شىڭى.

ءار مۇشەل ادامنىڭ دەنساۋلىعى، مىنەز- قۇلقى، دۇنيەتانىمى مەن ومىرلىك باعىتىنا ايتارلىقتاي وزگەرىس اكەلەدى دەپ ەسەپتەلەدى.

-مۇشەلگە قاي كەزدە كىرەدى؟

- مۇشەل جاسقا ادام تۋعان كۇنىنەن باستاپ ەمەس، كەلەسى جىلدىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ كىرەدى. ياعني، ادام 25 جاسقا تولسا، ول مۇشەلگە تۋعان كۇنىنەن كەيىن ەمەس، كەلەسى جىلدىڭ باسىنان باستاپ كىرەدى دەپ ەسەپتەلگەن. بۇل مۇشەل ەسەبىنىڭ كوشپەلى حالىقتاردىڭ ءداستۇرلى كۇنتىزبەسىنە نەگىزدەلگەنىن كورسەتەدى.

-مۇشەل جاستى تويلاۋعا بولا ما؟

- ادامدار مۇشەل جاستى ەسكەرىپ، ەرەكشە كوڭىل بولەدى، ءبىراق ونى كەڭىنەن اتاپ وتپەيدى. قازاق حالقىندا مۇشەل جاستا ساقتىق شارالارىن جاساپ، ساداقا بەرۋ، جاقسى امالدار جاساۋ، باتا الۋ سياقتى داستۇرلەر بار. بۇل ادامنىڭ جاڭا ومىرلىك كەزەڭگە وتكەنىن ەسكەرىپ، قورعاۋشى رۋحاني امالدار جاساۋ دەگەن تۇسىنىكپەن بايلانىستى.

-مۇشەل جاس پەن عىلىمنىڭ بايلانىسى تۋرالى نەايتار ەدىڭىز…

- عىلىم تۇرعىسىنان العاندا، مۇشەل جاس پەن ادامنىڭ پسيحولوگيالىق جانە فيزيولوگيالىق دامۋ كەزەڭدەرى اراسىندا بايلانىس بار. مۇشەل جاس وزگەرىس كەزەڭدەرىمەن سايكەس كەلەدى. ماسەلەن، پسيحولوگتار ادامنىڭ 12-13، 24-25، 36-37، 48-49، 60-61 جاستا بەلگىلى ءبىر داعدارىستى كەزەڭدەردى باستان كەشەتىنىن دالەلدەگەن. گورموندىق جانە بيولوگيالىق وزگەرىستەر دە بولادى. اسىرەسە 12-13 جاستاعى جاس وسپىرىمدىك كەزەڭ، 24-25 جاستاعى جەكە تۇلعالىق قالىپتاسۋ، 48-49 جاستاعى كليماكستىق كەزەڭ سياقتى وزگەرىستەر عىلىمي تۇردە دالەلدەنگەن. بۇدان بولەك، پسيحولوگيالىق رەفلەكسيا بار. 36-37 جانە 60-61 جاس ارالىعى ادامنىڭ ومىرىنە قايتا قاراۋ، ءوز ماقساتىن قايتا باعالاۋ كەزەڭدەرىمەن سايكەس كەلەدى.

-سۇيىكتى زاتتارىن مۇشەل جاستا تاراتۋ قايدان كەلگەن ءداستۇر؟

- قازاقتا مۇشەل جاسقا تولعان ادام ءوزىنىڭ سۇيىكتى نەمەسە بۇرىننان پايدالانعان زاتتارىن تاراتادى. بۇل ءداستۇردىڭ بىرنەشە ماعىنالىق نەگىزدەرى بار. مۇنى جاڭا كەزەڭگە ءوتۋ سيمۆولى دەۋگە بولادى. ەسكى زاتتاردان باس تارتۋ - جاڭا ومىرگە قادام باسۋدىڭ بەلگىسى. جاڭا مۇشەلگە وتكەندە ادامنىڭ ومىرىندە وزگەرىستەر بولادى دەگەن سەنىم بار. جاقسىلىق جاساۋ جانە امانات قالدىرۋ ماڭىزدى. وزىنە جاقىن ادامدارعا سىيلىق بەرۋ ارقىلى رۋحاني تازارۋ جانە يگى تىلەك ءبىلدىرۋ. بۇل ءداستۇر ادامنىڭ وتكەن ءومىر كەزەڭىمەن قوشتاسىپ، جاڭا كەزەڭگە دايىندالۋىن اڭعارتادى.

-نەگە مۇشەل جاس قاۋىپتى دەپ سانايدى؟

- مۇشەل جاستا ادامعا قاۋىپ ءتونۋى مۇمكىن دەگەن تۇسىنىك كوشپەلى حالىقتاردا كەڭ تارالعان. مۇنىڭ سەبەبىن فيزيولوگيالىق وزگەرىستەرمەن بايلانىستىرعان. مىسالى، 12-13 جاستا جىنىستىق جەتىلۋ، 36-37 جاستا ەموتسيونالدى كۇيزەلىستەر پايدا بولۋى مۇمكىن. ومىرلىك وزگەرىستەر كەزەڭى: 24-25، 48-49 جاس ارالىعىندا ادام ومىرىندە ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلدايدى. وسى كەزەڭدەردە قيىندىقتار تۋىندايدى دەپ ەسەپتەلگەن. پسيحولوگيالىق اسەر: اتا-بابادان قالعان سەنىم بويىنشا، مۇشەل جاستا ساق بولۋ كەرەك دەگەن وي ادامعا جۇيكە قىسىمىن تۋدىرادى، بۇل دا بەلگىلى ءبىر قاۋىپكە اكەلۋى مۇمكىن.

-كەيبىرەۋلەر مۇشەل جاستا ءومىر تۋرالى ويلانا باستايدى. مۇنى قالاي تۇسىندىرۋگە بولادى؟

- مۇشەل جاستا ادامدار ءومىرىن ساراپتان وتكىزىپ، بولاشاعى تۋرالى تەرەڭ ويعا بەرىلەدى. بۇل قۇبىلىس پسيحولوگيادا «داعدارىس كەزەڭى» دەپ اتالادى. ادام ءوزىنىڭ وتكەن كەزەڭدەرىن تالداپ، بولاشاققا باعىتتارىن ايقىندايدى. 25، 37، 49 جاس ارالىعىندا ادامدار مانساپ، وتباسى، دەنساۋلىق، ومىرلىك قۇندىلىقتارىن قايتا قاراستىرادى. قازاق حالقى مۇشەل جاستا ساداقا بەرۋ، قايىرىمدىلىق جاساۋ، جاقسىلىق ىستەۋ سياقتى امالدار ادامنىڭ رۋحاني دامۋىنا كومەكتەسەدى دەپ سەنگەن.

مۇشەل جاس - تەك قازاق حالقىندا عانا ەمەس، بۇكىل تۇركى الەمىندە ەرەكشە مانگە يە. ونىڭ ءتۇپ-تامىرى ەجەلگى كۇنتىزبەلىك جۇيەلەرمەن، استرونوميامەن، ادامنىڭ بيولوگيالىق دامۋ زاڭدىلىقتارىمەن جانە پسيحولوگيالىق وزگەرىستەرمەن تىعىز بايلانىستى. عىلىم مەن ءداستۇردى ۇشتاستىرا قاراساق، مۇشەل جاس - ادامنىڭ ومىرلىك كەزەڭدەرىندەگى زاڭدى وزگەرىستەردىڭ كورىنىسى. سوندىقتان بۇل ۇعىمدى قورقىنىشپەن ەمەس، ءومىردىڭ جاڭا بەلەسىنە ءوتۋ مۇمكىندىگى رەتىندە قابىلداعان ءجون.

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى