ماماندار نەگە بيشىمبايەۆ سوتىن قاراماۋ كەرەك دەيدى
بۇگىندە ۇيدە بالا تاربيەسىمەن وتىرعان اتا-انالار دا، كەڭسەدەگى قىزمەتكەرلەر دە، ءتىپتى مەكتەپتەگى وقۋشىلارعا دەيىن - ءبارى برازيليالىق سەريالدىڭ كەلەسى ءبولىمىن توسقانداي اپتا سايىنعى بيشىمبايەۆ سوتىن كۇتەدى.
تەك ماماندار «پروتسەستى مۇلدەم قاراماڭىزدار» دەپ ەسكەرتىپ جاتىر. ولاردىڭ ايتۋىنشا، ونىڭ پسيحولوگيالىق سالدارى كوپ. سوت پروتسەسى قوعامعا قالاي اسەر ەتەدى جانە ونى قاراۋدىڭ قانداي كەرى جاعى بار؟ Kazinform ءتىلشىسى ساراپشىلاردان سۇراپ كوردى.
الەمدى «اۋزىنا قاراتقان» پروتسەسس
تەك قازاقستاننىڭ ەمەس، بىرنەشە مەملەكەتتىڭ حالقىن ءدۇر سىلكىندىرگەن ەكس- مينيستر قۋاندىق بيشىمبايەۆ ءىسىنىڭ سوتى ءالى جالعاسىپ جاتىر. قازاقستاندىقتاردان بولەك بۇل پروتسەستى الەم ەلدەرى دە تىكەلەي ەفيردە قاراۋعا قىزىعىپ وتىر، قازاقستاننىڭ جوعارعى سوتىنا پروتسەستى قايتا ترانسلياتسيالاۋ تۋرالى شەتەلدىك ب ا ق- تان ۇسىنىستار تۇسكەن. ۆەدومستۆونىڭ مالىمەتىنشە، پروتسەسس 13 ەلدە: ا ق ش، گەرمانيا، ۇلى بريتانيا، ب ا ءا، تۇركيا، وڭتۇستىك كورەيا، رەسەي، گرۋزيا، مولدوۆا، بەلارۋس، ۋكراينا، وزبەكستان، قىرعىزستان جانە باسقا ەلدەردە كورسەتىلدى.
بۇگىندە سوت وتىرىسىن الەۋمەتتىك جەلىلەردە كورسەتەتىن «TengriNews» ينتەرنەت- رەسۋرسىنىڭ رەسمي اككاۋنتتارىندا قارالىم 20 ميلليوننان استى. سونداي- اق، ءبىزدىڭ YouTube اككاۋنتىمىزدا 1,5 ميلليون رەت قارالدى. بۇل اتىشۋلى ىسكە قوعامنىڭ جوعارى قىزىعۋشىلىعىنىڭ كورسەتكىشى دەپ بىلەمىن، - دەپ سيپاتتادى قوعامنىڭ قىزىعۋشىلىعىن قازاقستاننىڭ جوعارعى سوتى بايلانىس دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى پەريزات ءسادۋاقاس.
بۇل پروتسەسس - قازاقستاننىڭ سوت جۇيەسى ءۇشىن ۇلكەن سىناق
وسىنشا قىزىعۋشىلىق تۋدىرعان سوتتىڭ قوعامعا الەۋمەتتىك تۇرعىدان اسەرىن انىقتاۋ ءۇشىن الەۋمەتتانۋشى ەلميرا وتارعا جۇگىندىك. ساراپشى بۇل پروتسەسس ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسى ءۇشىن سىناق ەكەنىن جانە ونىڭ ەكى جاعى بارىن ايتتى.
بۇل سوت پروتسەسى - قازاقستاننىڭ سوت جۇيەسىنە ۇلكەن سىناق. الەۋمەتتىك تۇرعىدان الىپ قاراساق، بۇل حالىقتىڭ سوت جۇيەسىندە زاڭسىزدىق بارىن بىلەتىنىن، وعان دەگەن سەنىمسىزدىگىن كورسەتەدى. ال، ەكىنشى جاعىنان بۇل - سوت جۇيەسىنىڭ وزىنە ۇلكەن مۇمكىندىك. سوت جۇيەسى اشىق جانە تۇسىنىكتى ەكەنىن بيشىمبايەۆتىڭ سوتى ارقىلى كورسەتىپ جاتىر. بۇل رەتتە سوت جۇيەسى وسى پروتسەستى بەلگىلى ءبىر قۇرال رەتىندە پايدالانىپ وتىر، - دەدى ەلميرا وتار.
الەۋمەت تانۋشى قوعامنىڭ پىكىرىن، الەۋمەتتىڭ ءىس- ارەكەتىن زەرتتەي كەلە مىناداي قورىتىندىعا كەلگەن: بۇگىندە حالىق الەۋمەتتىك ماسەلەگە بەي- جاي قارامايدى، ءتىپتى پرەزيدەنتتىڭ ارالاسۋىن تالاپ ەتەدى.
بۇنىڭ ءبارى سوت جۇيەسىنەن باسقا، مەملەكەتتىك ورگاندارعا، ۇكىمەتكە دەگەن سىن بار ەكەنىن كورسەتەدى. الەۋمەتتىك جەلىگە قاراپ، حالىقتىڭ بۇل پروتسەستى قالاي قاداعالاپ وتىرعانىن بايقاۋعا بولادى. سونداي- اق، پرەزيدەنت «بۇل ءىستى ءوز قولىما الامىن» دەدى. ياعني، قازىر حالىق بەلگىلى ءبىر الەۋمەتتىك ماسەلە شەشىلمەي جاتسا، پرەزيدەنتكە جۇگىنەدى، - دەدى مامان.
الەۋمەتتىك جەلىدە ءتۇرلى مەم تاراپ، كەلەكە نەمەسە سىني ۆيدەولار قاپتادى. ءتىپتى سوت پروتسەسىنە قاتىسىپ جاتقان ازاماتتاردىڭ «مىنەز- قۇلقىن سيپاتتاپ بەرەتىن ساراپشىلار» دا كوبەيدى. ول ول ما، بيشىمبايەۆ ىسىنەن كەيىن ەلىمىزدىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىنەن ايەلدەر كۇيەۋىنەن زارداپ شەككەنىن، تەك وسى ۋاقىتقا دەيىن جاسىرىپ كەلگەنىن ايتىپ جاتىر. ياعني، بۇل پروتسەسس قوعامنىڭ «ويانۋىنا تۇرتكى» بولدى دەۋگە بولادى.
كۇيزەلىس تۋعىزاتىن سوت
قوعامدى «وياتقانىمەن»، پسيحولوگتار سوت پروتسەسى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە كۇيزەلىس تۋعىزاتىنىن اتاپ ءوتتى. سەبەبى كۇنى بويى نەگاتيۆ ۆيدەوعا ءۇڭىلىپ وتىرۋ پسيحولوگياعا اسەر ەتپەي قويمايدى. پسيحولوگ، پروفايلەر، «Sokolova center» ديرەكتورى يۋليا سوكولوۆا بۇرىن زورلىق- زومبىلىق كورگەن ادامدارعا بۇل پروتسەستى قاراماۋعا كەڭەس بەردى. سەبەبى، ماماننىڭ ايتۋىنشا، ولار باسىنان وتكەن قايعىلى وقيعانى ەسكە الىپ، قايتا ۇرەيلەنۋى مۇمكىن.
مەن ءتۇرلى دەڭگەيدە زورلىق- زومبىلىق كورگەن ايەلدەرمەن جۇمىس ىستەپ جاتقانىما 20 جىلدان استى. تاجىريبەلى مامان رەتىندە ايتارىم: پسيحولوگيالىق سوققى العاندار دەنە جاراقاتى كورسەتىلەتىن ۆيدەولاردى قاراماۋى كەرەك. مىسالى، سوت مەديتسينالىق ساراپشى مانەكەندە مارقۇمنىڭ جاراقاتىن كورسەتەتىن ۆيدەولاردى قاراماڭىز دەپ كەڭەس بەرەمىن. نەگە؟ سەبەبى زورلىق كورگەن ايەلدىڭ جادى جاڭعىرادى - اكەسى، كۇيەۋى، سەرىكتەسى نەمەسە بوتەن بىرەۋدىڭ زورلىق- زومبىلىق كورسەتكەن ساتتەرى قايتا ەسىنە تۇسەدى. كوپتەگەن ايەل ماعان «ول (بيشىمبايەۆ - رەد. ) مەنىڭ كۇيەۋىم سياقتى» دەپ جازدى. سونىمەن قاتار، كليەنتتەرىم «اپكەم، قۇربىم، انام زورلاۋشىمەن تۇرادى، ول مورالدىق جانە فيزيكالىق تۇرعىدان ازاپتايدى، قالاي كومەكتەسەمىن» دەپ سۇرايدى، - دەپ سيپاتتادى يۋليا سوكولوۆا.
18+: سوت پروتسەسىن قاراۋعا جاس شەكتەۋى كەرەك پە؟
يۋليا سوكولوۆا سوت پروتسەسىن قاراۋ نە قاراماۋ ازاماتتاردىڭ ءوز ەركىندە جانە جاسپەن شەكتەۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ وتىر.
قاراي ما، قاراماي ما - ادامدار وزدەرى شەشەدى. سوت پروتسەسىنىڭ بەينەجازباسى زورلىق- زومبىلىق قۇرباندارىنىڭ دا، اگرەسسورلاردىڭ دا كوڭىل- كۇيىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن. بيشىمبايەۆ جاساعان قىلمىسى ءۇشىن جازاسىن السا، قىسىم كورگەن ايەلدەردىڭ ءۇمىت وتى ويانادى - ولار ءبىزدى قورعايتىن زاڭ بار دەپ قورعانىش سەزىمى ارتۋى ابدەن مۇمكىن. ال اگرەسسورلار ادىلدىك ءبىر كۇنى ولارعا دا جەتەدى دەپ قورقۋعا ءماجبۇر بولادى. مەن پروتسەستى باقىلاپ ءجۇرمىن جانە ۆيدەوعا جاس شەكتەۋى ورىنسىز دەپ سانايمىن. كوپتەگەن بالا ۇرىپ- سوعۋدىڭ نە ەكەنىن بىلەدى. پروتسەسكە قاتىسۋشىلار وسىنداي جان تۇرشىگەرلىك قىلمىس تۋرالى ايتقان كەزىندە مۇمكىندىگىنشە اۋىزشا، مىنەز- قۇلىق جانە اقپاراتتىق تسەنزۋرانى ساقتايدى، - دەدى پسيحولوگ.
ال، نەيروپسيحولوگ كينەزيولوگ قايىر ءابدىراحمانوۆ «جاستار دا، ەگدە جاستاعىلار دا پروتسەستى قاراماسىن» دەيدى. ماماننىڭ ايتۋىنشا، سوت پروتسەسى ءتۇرلى جاستاعى ادامدارعا كەرى اسەر ەتەدى.
18 جاسقا دەيىنگى بالالاردى الىپ قارايىق. سوت پروتسەسىن قاراپ وتىرعان نە تىڭدايتىن كەيبىر ۇلدار «قىز ءوزى كىنالى» دەۋى مۇمكىن. ال، قىزداردا كەرىسىنشە، ەندى بولاشاق جارىن تاڭداعاندا بويىندا ۇرەي بولادى. بۇل - مىنە، پروبلەما. ءتىپتى مىنەزى تۇيىق قىزدار قورقىنىشقا بوي الدىرىپ، اياۋشىلىق سەزىنىپ، ىشتەي قاتتى قينالۋى مۇمكىن. ال، بۇعان جەڭىل قاراي الاتىن قىزدار مۇنداي پروتسەستى وڭاي وتكىزەدى. قارايدى دا، ءوتىپ كەتەدى. ءبىراق بارلىق قىز ونداي ەمەس قوي. سونداي- اق، وتباسىندا اكەسى اگرەسسور بولسا، وندا ۇلدار دا بۇل پروتسەستى كورگەندە سونداي ويمەن كەتەدى. جالپى، ەگرەگور جۇيەسى وسىلاي جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان بۇل سوت وتىرىسىن قاراۋدان بالاعا ەشقانداي پايدا جوق، كەرىسىنشە، تەك نەگاتيۆ اكەلەدى، - دەيدى قايىر ءابدىراحمانوۆ.
نەيروپسيحولوگتىڭ سوزىنشە، سوت پروتسەسى بۇكىل وتباسىنا اسەر ەتەدى. ءتىپتى، بالاباقشا جاسىنداعى بالالارعا دا. مامان پسيحوسوماتيكا تۇرعىسىنان اناسىنىڭ نەگاتيۆ اقپاراتتى ءسىڭىرۋى بالانىڭ سىرقاتتانۋىنا اكەلۋى مۇمكىن دەيدى.
بالاباقشاعا باراتىن بالالارعا قالاي اسەر ەتەدى؟ ول اناسى ارقىلى ىقپال ەتەدى. اناسى كۇنى بويى پروتسەستى كورەدى. اشۋلانىپ جۇرەدى، نەگاتيۆ ويلايدى، ءتىپتى، ەر ادامعا دەگەن جەككورۋشىلىك پايدا بولادى. ءسويتىپ ەموتسيالىق كۇيى ساۋ بولماعان سوڭ بار نەگاتيۆىن بالاسىنان شىعارادى، ال ونى بالاسى قابىلدايدى جانە اۋىرا باستايدى. ياعني، نەگاتيۆ تىزبەكتەلىپ كەتە بەرەدى، - دەپ ءتۇسىندىردى مامان.
«پسيحولوگيالىق شابۋىل - حالىق نەگاتيۆ جيناقتاپ جاتىر»
قايىر ءابدىراحمانوۆ تاعى ءبىر قىزىق دەرەك ايتتى. ول بيشىمبايەۆتىڭ سوتىن حالىقتىڭ نازارىن اۋدارۋ دەپ سانايدى. ال، پروتسەستى قاراعان ادامنىڭ كۇيزەلىسكە ءتۇسۋى - كەيبىر مامان ءۇشىن تابىس كوزى. سوندىقتان ولار دا بۇل تۋرالى ءجيى ايتىپ، باسقاشا ايتقاندا كونتەنت جاساپ، «پسيحولوگيالىق شابۋىلعا» كوشكەن.
جالپى بۇل پروتسەسس، مەنىڭشە، حالىقتى ءبىر پروبلەماعا نازارىن اۋدارتىپ، باسقا پروبلەمانى، ءومىردى ەلەمەي، «پروتسەسپەن ءومىر سۇرۋگە» اكەپ سوققان سياقتى. سەبەبى حالىق بار پروبلەماسىن قويىپ، كوڭىلىن سوتقا اۋداردى. شىندىعىندا، پروتسەستى تەز- تەز وتكىزىپ، سوت ۇكىم شىعاراتىن ۋاقىت بولدى. ءبىراق سوزىلىپ جاتىر. ءسويتىپ ايەلدەر ەرلەرگە اشۋلى. كۇنى بويى ۆيدەو قاراپ، سترەستى ۇزدىكسىز تاماق جەپ باسقىسى كەلەدى. ال، مۇنى پايدالاناتىن «پسيحولوگتار» اقىل ايتا باستايدى. مۇنى «پسيحولوگيالىق شابۋىل» دەپ ايتادى. قىسقاسى، بۇل پروتسەستى «شوۋ قىلماعاندا»، سوندا وتباسىندا ۇرىس تا بولمايتىن ەدى. قازىر مۇنى ءبارى كورەدى، تالقىلايدى، وتىرىستا، جۇمىستا - بارلىق جەردە «بيشىمبايەۆتىڭ سوتى». قازىر حالىق «نەگاتيۆتى» جيناقتاپ جاتىر. ول قازىر نەمەسە كەلەشەكتە دە كەرى اسەرمەن شىعادى، - دەپ اتاپ ءوتتى نەيروپسيحولوگ.
قوعامنىڭ ساناسى وزگەرەدى.. .
قانداي وقيعا بولسا دا، ونىڭ قوعامعا اسەرىن قارايمىز. الەۋمەت تانۋشى ەلميرا وتار بيشىمبايەۆ سوتى قوعامنىڭ ساناسىن وزگەرتتى دەيدى.
بۇل سوت پروتسەسى قوعامدا ۇلكەن ءىز قالدىرادى. حالىق اراسىندا «ەلدى توپان سۋ باسىپ جاتقاندا، سىزدەر بيشىمبايەۆتى قارايسىزدار» دەپ رەنجيتىندەر دە بار. نەگىزىندە كوروناۆيرۋس كەزىندە وتباسىنداعى زورلىق- زومبىلىق ماسەلەسىنىڭ باسى اشىلا باستاعان. ءسويتىپ وسى پروتسەسس اشىق بولىپ، جىلدار بويى قاتايىپ قالعان «قاجەتسىز قاعيداتتاردى قيراتىپ»، قوعامنىڭ ساناسىن 40 پايىزعا بولسا دا، وزگەرتەتىنى انىق. ءيا، بۇل پروتسەسس قوعامنىڭ ساناسىن وزگەرتەدى، - دەدى ەلميرا وتار.
سونىمەن قاتار، پسيحولوگ يۋليا سوكولوۆانىڭ ايتۋىنشا، سالتانات نۇكەنوۆانىڭ ولىمىنە قاتىستى ءسوز قوزعاعاندا ەلىمىزدەگى ايەلدەردىڭ قۇقىعى مەن بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان زاڭداردىڭ قابىلدانۋىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ كەرەك.
قازىر بۇكىل الەم سوت پروتسەسىن قاراپ وتىر. وتباسىنداعى زورلىق جانە اگرەسسورلاردىق جاۋاپقا تارتىلماۋى - بارىمىزگە تاڭسىق ەمەس. سوندىقتان بۇل رەزونانس تۋعىزىپ، نازار اۋدارتتى. ال، قازاقستان ايەل زورلىعىنا قارسى سوتتى اشىق ەتىپ، ت م د ەلدەرىنىڭ ىشىندە ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋعا دايىن العاشقى ەل ەكەنىن تانىتتى. سوتتىڭ اشىق بولۋى - قۇقىقتىق مەملەكەتتى قۇرۋدىڭ ماڭىزدى بولىگى، - دەدى مامان.
ايتا كەتەيىك، بيىل 15-ساۋىردە مەملەكەت باسشىسى قاسىم- جومارت توقايەۆ تۇرمىستىق زورلىق- زومبىلىق تۋرالى زاڭعا قول قويدى. قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەركىن تۇقىموۆ Kazinform اگەنتتىگىنىڭ تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا بۇل زاڭ قوعامنىڭ ساناسىن وزگەرتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«ادامنىڭ باقىت ەموتسياسىن باسادى»
بيشىمبايەۆ ءىسى قازاقستاندىق كەي وتباسىنىڭ قازىرگى كۇيىن سيپاتتايدى. ايەلدەر «تاياق جەۋدەن» شارشادى. شىدامنىڭ شەگىنە جەتتى. سەبەبى «مەنىڭ كۇيەۋىم دە سولاي ۇراتىن، سولاي ەموتسيالىق تۇردەن قينايتىن» دەيتىن ايەلدەر ەندى ءبارىن جاريا قىلا باستادى. ءمىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ «باقىتسىز جامال»، جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتىڭ «اقبىلەك» رومانى، بەيىمبەت مايليننىڭ «شۇعانىڭ بەلگىسى»، عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «ۇلپان»، مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «قورعانسىزدىڭ كۇنى» وتكەن عاسىرداعى ايەلدىڭ تەڭسىزدىگىن سيپاتتاسا، سالتاناتتىڭ ءولىمى - سونى جالعاستىردى. ءبىراق مۇنداي پروبلەمانى بۇرىن اقىن- جازۋشىلاردىڭ شىعارماسى ارقىلى بىلسەك، بۇگىندە حالىق ءوزى ايتادى. تەك.. .
تەك سوت پروتسەسىن قاراماڭىزدار دەگەن مامانداردىڭ كەڭەسىن دە ەستەن شىعارماۋ كەرەك سەكىلدى. ارينە، بۇل زورلىق تۋرالى ءۇنسىز قالۋ دەگەن ءسوز ەمەس. پروتسەسكە بارىنشا فوكۋس قويماي، كادىمگى ومىرگە ورالۋ كەرەك. سەبەبى نەيروپسيحولوگ قايىر ءابدىراحمانوۆ ايتپاقشى، بيشىمبايەۆتىڭ ءىسىن قاراۋ - ادامنىڭ باقىت ەموتسياسىن باسادى.
بيشىمبايەۆتىڭ سوتى ازاماتتاردىڭ قۋانىشى مەن باقىتىنا قاتىستى ەموتسيالارىن باسادى. ادام قۋانا الماي، بىرەۋدىڭ ءومىرىن سۇرەدى. سوڭىندا اۋىرادى، انتيدەپرەسسانتقا جۇگىنەدى، - دەپ تۇيىندەدى نەيروپسيحولوگ.
اۆتور
راحيلا تلەۋوۆا
