ەلىمىزدە مال باعاتىن ادام تابۋ قيىنداپ بارادى

الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنەمىز بە؟

وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، بيىلعى 1-قىركۇيەككە دەيىن سىر وڭىرىندە 419,9 مىڭ سيىر، 869,9 مىڭ قوي مەن ەشكى، 253,9 مىڭ جىلقى، 65,3 مىڭ تۇيە جانە 130,4 مىڭ تىركەلگەن.

كەيبىر شارۋا قوجالىقتارىندا مال باسى 2-3 وتارعا دەيىن جەتتى. سانى ودان كوبى دە كەزدەسەدى. دەسە دە، ونى باعاتىن ادام قولىنىڭ تاپشىلىعى بايقالادى.

«توقسانىنشى جىلدارعا دەيىن مال شارۋاشىلىعى مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىندا بولدى. ءاربىر اۋىلدا 60-70 مىڭعا دەيىن قوي مەن ەشكى كۇتىمگە الىنعانىن جاقسى بىلەمىز. ونىڭ جەمشوپ ماسەلەسى مەملەكەت تاراپىنان شەشىلەتىن. شوپاندارعا ەرەكشە قامقورلىق كورسەتىلدى. جالاقىسىنان بولەك كۇزدە سىياقى بەرىلىپ جاتاتىن ەدى. سونداي-اق ءتول الۋدا الدىڭعى قاتاردان كورىنگەن شوپاندارعا مال باسىمەن سىياقى بەرىلىپ جاتاتىن. سوندىقتان ولاردىڭ جاعدايى جامان بولعان جوق. ەلىمىز ەگەمەندىك العاننان كەيىن بۇل بويىنشا كوپتەگەن قيىندىق تۋىندادى. مال شارۋاشىلىعى نەگىزىنەن جەكەنىڭ قولىنا ءوتتى. ەندىگى كەزەكتە شارۋالار جەمشوپ ماسەلەسىن ءوزى شەشۋگە تۋرا كەلدى. سول ءبىر كەزەڭدە مال باسىنىڭ كەمىپ كەتكەنىن دە جاسىرا المايمىز. ەكىنشىدەن، ەلدىڭ بۇل كاسىپكە دەگەن قىزىعۋشىلىعى تومەندەدى. جىل ون ەكى اي ءتورت تۇلىكتىڭ بابىن جاساۋدىڭ ازابى از ەمەس. قازىر شوپان بولۋعا ەشكىمنىڭ ىقىلاسى جوق. ەندىگى كەزەكتە بۇل ماسەلەگە باسقاشا قاراۋىمىز قاجەت. بۇعان بايلانىستى الەمنىڭ مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن مەملەكەتتەرىنىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. قازىرگىدەي ايدالادا مال باعۋعا ەشكىمنىڭ قۇلقى جوق. ونى كووپەراتيۆتىك جۇيەدە دامىتۋعا بولادى. ولاي بولماعان جاعدايدا قانشا جالاقى تولەسەڭ دە، ەشكىم شوپان بولۋعا قىزىعا قويمايدى»، - دەيدى ق ر فەرمەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ وبلىستىق فيليال ءتوراعاسى ومارحان پاشكەنوۆ.

بۇل ماسەلەنى ويلانۋعا بولاتىن سەكىلدى. دۇنيە جۇزىندە مال شارۋاشىلىعىمەن اتى شىققان كەيبىر مەملەكەتتەردە مۇنداي ادىستەر بۇرىننان بەرى بار.

مالدىڭ جايىن بىلگەنى دۇرىس…

ءبىراز جىلدان بەرى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ كەلە جاتقان «نۇر بەرەكە م» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ماقسات اقمىرزايەۆ ۆاحتالىق ءادىستى ءتيىمدى دەپ سانايدى. ول قىزىلوردا قالاسىنا قاراستى ماحانبەتوۆ اۋىلىندا شارۋا قوجالىعىندا سيىر، جىلقى، قوي شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا كوڭىل بولگەن.

شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىلارى 200-300 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جالاقى ۇسىناتىنىن ايتادى. سوعان قاراماستان وعان نيەت بىلدىرگەن تۇرعىندار سانى كەمىپ بارادى.

«جەردىڭ جۇتاڭ بولۋىنا بايلانىستى قىر بەتكەيگە كوشىپ كەلدىك. سوڭعى ءۇش-ءتورت جىلدان بەرى قۇرعاقشىلىق بايقالادى. وسىعان بايلانىستى مالدىڭ جاعدايىن جاساپ، جەر اۋىستىرىپ تۇرامىز. ارينە، قاي كەزدە دە قول كۇشى ارتىقتىق ەتپەيدى عوي. سول ءبىر ساتتە وزىمىزبەن بىرگە ەڭبەك ەتەتىن ادامدار تابىلا بەرمەيدى. جەردىڭ جاعدايىنا بايلانىستى اۋىلدان قاشىققا كەتۋگە تۋرا كەلەدى. ارينە، ەشكىمدى كىنالاۋعا بولماس. دەسە دە، قازىر ەلدىڭ شوپان بولۋعا قۇلقى جوق. ءتىپتى ەلدىڭ سوزىنەن قاشىپ، وعان كەلمەيتىن ازاماتتار بار. الدىمىزدا قىس كەلە جاتىر. شامامىز كەلگەنشە ءشوپ جيناپ جاتىرمىز. وسىنداي تىرلىكتىڭ بارىنە جۇمىس قولى قاجەت. الايدا مۇنداي جۇمىسقا كوپ ادام ىقىلاس تانىتا بەرمەيتىنى تاعى بار»، - دەيدى ماقسات اقمىرزايەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، ءتورت تۇلىكتى وسىرۋگە كەز كەلگەن ادامدى تاعى المايسىڭ. مەيلىنشە مالدىڭ بابىن بىلەتىن، جاناشىر بولعانى - باستى شارتتىڭ ءبىرى. قىسقاسى، شوپان بولۋعا كەلگەن ادامنىڭ وزىنە قويىلاتىن تالاپ از ەمەس.

«كەزىندە مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا تاجىريبەلى شوپاندار بولدى. ولار مالدىڭ قوڭىنا قاراپ، ءتولدىڭ تەز جەتىلۋىن قاداعالايتىن ەدى. مۇنداي بەينەتكەش ازاماتتاردىڭ اراسىنان سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتانعان ازاماتتار شىقتى. نەگىزىندە شوپان بولعان ادام جەردىڭ جاعدايىن، جايىلىم- ءورىستى بىلگەنى قۇبا-قۇپ»، - دەيدى م. اقمىرزايەۆ.

ەڭبەگىنە قاراي اقىسى

ەلدىڭ ىشىندە سان ءتۇرلى ادامدار بار. ايلار بويى مالىن باقتىرىپ، جارىتىمدى جالاقى تولەمەيتىن شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىلارى دا كەزدەسەدى. ادال اقى، ماڭداي تەرىنىڭ وتەۋى قايتپاعان قاراپايىم ەڭبەك ادامدارى سودان كەيىن شوپاندىق كاسىپكە اتتاپ باسقىسى كەلمەيدى.

«اۋىلدىق جەر بولعاننان كەيىن كوبىسى كەلىسىمگە اۋىزشا كەلىپ جاتادى. ەشقانداي قۇجاتقا قول قويمايدى. مۇنداي جاعدايدا ەش نارسەنى دالەلدەي المايسىڭ. سوندىقتان ەلدەگىلەر دە قۇجات ماسەلەسىنە دۇرىس كوڭىل ءبولۋى قاجەت دەپ سانايمىن. جالاقىنىڭ تومەن بولۋى، دۇرىس بەرىلمەۋى شوپاندىق كاسىپتىڭ قادىرىن كەتىردى. مەن ءبىر-ەكى مارتە ءدال وسىنداي جاعدايدى باسىمنان وتكىزدىم. سول سەبەپتى باسقا جۇمىس ىزدەۋگە تۋرا كەلدى. قازىر جالاقىنى تۇراقتى الامىن. جۇمىسىم دا اۋىر ەمەس. جالپى، جاستار شوپان بولۋعا نەگە ۇمتىلمايدى دەگەننەن گورى ونىڭ سەبەپ- سالدارىنا دا ءۇڭىلۋ قاجەت. ايتپەسە، ەشكىم بۇرىنعىداي اۋىر جۇمىس جاساعىسى كەلمەيدى. اقىسى دا ەڭبەككە ساي بولۋى كەرەك دەپ سانايمىن»، - دەيدى بۇرىنعى مالشى نۇرلان بەكتەمىسوۆ.

بوس جۇمىس ورنىنا مامان ىزدەيتىن ينتەرنەت پلاتفورمادا شوپاندارعا 130 مىڭ مەن 200 مىڭ اراسىندا جالاقى ۇسىنىپتى.

راسىندا، مالدى يگەرۋگە ءبىر ادام ازدىق ەتەدى. تۇياقتى مال اۋىرماي تۇرمايدى. جىل سايىن ءتۇرلى اۋرۋعا ءدارى ەكتىرۋىڭ كەرەك. مۇنىڭ بارلىعى شارۋا قوجالىعىنىڭ يەسىنىڭ قالتاسىنا وڭاي سوقپايدى.

كەيبىر جاعدايدا مال يەسى مەن شوپاننىڭ اراسىندا سوعان بايلانىستى داۋ تۋىنداپ جاتادى. بۇل جاعدايدى دا قاپەرگە العان ارتىق ەمەس.

وكىنىشتىسى، قازىرگى ۋاقىتتا قازاقتىڭ مال باعۋعا قىرى جوق. ءتىپتى اتقا وتىرا الاتىن ازاماتتار قاتارى سيرەپ بارادى. حالقىمىزدا «بالىقشى داۋىلدا، ەگىنشى جاۋىندا، مالشى ولگەندە تىنادى» دەگەن ماقال بار. مانىنە ۇڭىلسەك، شوپان ەڭبەگىنىڭ قيىندىعىن مەڭزەپ تۇر.

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى