كورشى ەلدەگىلەر «قانداسىم» جوباسى اياسىندا ءتىل ۇيرەنەدى - تىلدەردى وقىتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى

- اقتوبەدەگى تىلدەردى وقىتۋ ورتالىعىنا كىمدەر كەلەدى؟ ولار قاي ءتىلدى مەڭگەرەدى؟

- قازاق ءتىلىن ۇيرەنەمىن، وقيمىن دەگەن كەز كەلگەن ىنتالى ازامات اقتوبە وبلىسىنىڭ تىلدەردى وقىتۋ ورتالىعىنا كەلىپ، تىركەلىپ، مەملەكەتتىك ءتىل جانە باسقا ءتىل كۋرستارىنا جازىلىپ، وقي الادى. تەك اقتوبە قالاسىندا ەمەس، وبلىستىڭ وزگە ۇلت وكىلدەرى كوپ شوعىرلانعان 3 اۋداندا دا (حرومتاۋ، مارتوك، قارعالى) تىلدىك تەگىن كۋرستاردى ۇيىمداستىرادى. سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ءتىل بەس دەڭگەي: قاراپايىم، بازالىق، ورتا، ورتادان جوعارى، جوعارى دەڭگەيلەرى بويىنشا وقىتىلادى. ءار دەڭگەي 100 ساعاتتان، ۇزاقتىعى - ءۇش اي. ورتالىقتا 9 بىلىكتى پەداگوگ ءدارىس بەرەدى. وقىتۋ فورماتى سان ءتۇرلى، تىڭداۋشىنىڭ جاعدايىنا قاراي ۇيىمداستىرىلادى. مىسالى، اسكەريلەر، دارىگەرلەر، قۇتقارۋشىلار، قۇقىق قورعاۋ سالاسى قىزمەتشىلەرى تەك جۇمىس ورىندارىندا بولۋى كەرەك، سوندىقتان ول مەكەمەلەرگە ءبىزدىڭ وقىتۋشىلار بارادى. ورتالىقتا قازاق ءتىلىن ونلاين رەجيمىندە دە جۇرگىزەمىز. تىلدىك قۇزىرەتتىڭ بارلىق ءتۇرى قامتىلىپ، ءتىلدى مەڭگەرۋ دەڭگەي بويىنشا وقىتۋعا نەگىزدەلگەن. وسىعان وراي كورشىلەس رەسەي فەدەراتسياسىنداعى ءبىرقاتار وڭىردەن قانداستارىمىزعا، ءتىل ۇيرەنۋگە نيەتتى ازاماتتارعا ونلاين رەجيمدە ساباق وتكىزەمىز. قورعان، ورىنبور، ورسك، ماگنيتوگورسك، چەليابى، ومسك، ماسكەۋ، سامارا، استراحان، ۆولگوگراد قالالارىنان 60 ادام ونلاين ءبىلىم الدى. العاشقى ساباعىمىزدان تىڭداۋشىلاردىڭ تىلگە دەگەن قۇرمەتى مەن ۇيرەنۋگە دەگەن ىنتاسىن بايقادىق. جىلدا الىس - جاقىن شەتەلدەردە مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋگە دەگەن قاجەتتىلىك كۇن سايىن ۇلعايىپ كەلەدى. «قانداسىم» وڭ باعاسىن العان، ناتيجەلى جوبا بولدى. جوبا ارقىلى ءتىل ۇيرەنۋشىلەر قاتارىندا ءتۇرلى ماماندىق يەلەرى بار.

- «قانداسىم» جوباسىن ولار قايدان ءبىلدى؟

- ورتالىقتىڭ اقپاراتتىق كەڭىستىكتى يگەرۋدەگى اشىقتىعى - مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋگە نيەتتى كەز كەلگەن ازاماتقا قولجەتىمدى بولۋى. دالىرەك ايتساق، الەۋمەتتىك جەلىلەرىمىزدەگى پاراقشالارىمىزدا «ديستانتسيوننوە وبۋچەنيە» بولىمىنە ەنگىزىلگەن ءتىل ساباقتارى قاشىقتان وقۋ ءادىسى ارقىلى تىلدەردى ءوز بەتىنشە ۇيرەنۋگە نيەتتى تۇلعا ءۇشىن وتە قولايلى. ءبىزدى til-aktobe.kz سايتى ارقىلى تاپتى. شەتەلدەگى قانداستارمەن، سونىڭ ىشىندە ورىنبور وبلىسىنداعى قازاق دياسپوراسى وكىلدەرىمەن مادەني- گۋمانيتارلىق بايلانىس جالعاسىپ كەلەدى. شەتەلدەگى قانداستارىمىزدىڭ انا ءتىلى مەن قانىندا بار ۇلتتىق قۇندىلىقتى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا قازاق تىلىنەن ساباقتار، قىزىقتى ترەنينگتەر وتكىزىپ، ادىستەمەلىك كومەك كورسەتىپ كەلەمىز.

- ءتىل وقىتۋ كۋرسىندا قانداي ءادىس قولدانىلادى؟

- تىڭداۋشىلار «قالاي وقىتاسىزدار؟» دەپ سۇراپ جاتادى. تىلدەردى ۇيرەتۋ ءۇشىن وقىتۋشىلار ساباق بارىسىندا ءتىل ۇيرەتۋدىڭ سان ءتۇرلى ءادىس- تاسىلدەردى، بەينە- اۋديو ماتەريالداردى، تىلدىك پلاتفورمالار مەن ينتەرنەت رەسۋرستاردى پايدالانىپ ساباق وتكىزەدى. مەكتەپتى، جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن ەرەسەكتەرگە ەرەجەنى جاتتاتىپ، جاتتىعۋ جازعىزىپ وقىتۋ مۇمكىن ەمەس. بەرەتىن ءبىلىم قولدانبالى بولۋى كەرەك، تىڭداۋشىلارعا تۇرمىستا، قىزمەتتە قاجەتتى، قولدانا الاتىن دۇنيەنى عانا بەرۋىمىز كەرەك.

- سالالىق پا سوندا؟

- ءيا، ادامنىڭ قىزمەتىنە، سالاسىنا، كاسىبىنە باعىتتاپ وقىتۋ. گرامماتيكانى ءۇيىپ- توگىپ، ەرەجەلەردى جاتتاتۋ پايدا بەرمەيدى. مىسالى، اسكەري قىزمەتكەرگە اسكەري تەرميندەردى، سوزدەر مەن كاسىبي ءسوز تىركەستەرىن، قىزمەتتە قولداناتىن ءسوز ورامدارىن عانا ۇيرەتۋ كەرەك، سوندا عانا قىسقا مەرزىمدى كۋرستار ناتيجەلى بولماق. بۇل - كاسىبي قازاق ءتىلى. ءوز جۇمىسىنا قاتىستى ءماتىندى وقىپ، تاپسىرمانى ورىنداعاندا، ادام ءتىل ۇيرەنۋگە قىزىعادى. ورتالىق پەداگوگتارى - - جاس ماماندار. زاماناۋي تەحنولوگيالاردى جاقسى بىلەتىن، جاڭالىققا قۇمار وقىتۋشىلار ساباقتارىن تۇرلەندىرىپ، قىزىقتى وتكىزۋگە تالپىنىپ ءجۇر.

- سوندا ءبىز قازاق ءتىلى كۋرستارىن اعىلشىن ءتىلى كۋرستارى سياقتى وتكىزەمىز بە؟

- ءيا، قازاق ءتىلىن ەكىنشى ءتىل ادىستەمەسى نەمەسە شەتەل ءتىلى ادىستەمەسىمەن وقىتامىز. ءبىزدىڭ كونتينگەنتىمىز ءارتۇرلى. ءبىر توپتا 18-دەگى جاس بالا مەن 50-دەگى كىسى وتىرۋى مۇمكىن. بۇدان 10 جىل بۇرىنعى «مەن قازاق ءتىلىن ۇيرەنەر ەدىم، ەگەر دۇرىس كىتاپ، باعدارلاما بولسا» دەگەن اڭگىمەلەر بۇگىندە وزەكتى ەمەس. قازىر ينتەرنەت رەسۋرستاردا نەشە ءتۇرلى قىزىقتى ساباقتار، ترەنينگتەر، بەينەفيلمدەر مەن مۋلتفيلمدەر بار.

- جەتكىلىكتى مە؟

- كونتەنت مول، سان ءتۇرلى بولۋى كەرەك. قازان ايىندا عانا 2023-2029 -جىلدارعا ارنالعان ق ر ءتىل ساياساتىن دامىتۋدىڭ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى. سول تۇجىرىمدامادا 2029 -جىلعا دەيىنگى كورسەتكىشتەر بار. وبلىسىمىزدا قازاق تىلىندە ورتاق تىلدىك ورتا بار. ادام ءتىلدى قاجەتتىلىك بولعان جاعدايدا مەڭگەرەدى. ال قاجەتتىلىكتى قىزمەتىڭىز، اينالاڭىزداعى ورتا تۋعىزسا، ساباقتا ۇيرەنگەن سوزدەرىڭىزدى تۇرمىستا قولدانساڭىز، ءتىل قولدانۋشىلارىمەن تىلدىك قارىم- قاتىناسقا تۇسسەڭىز، سوندا عانا سويلەيسىز. مەن پەداگوگ رەتىندە ايتارىم، كۇندەلىكتى تۇرمىستا قازاق تىلىندە كوپ سويلەۋگە، جازۋعا تىرىسىڭىز، تەلەفونداعى قوسىمشالاردى قازاق تىلىنە اۋدارىپ، جاڭالىقتاردى، الەۋمەتتىك جەلىدەگى دۇنيەلەردى قازاقشا قاراعان دۇرىس. تىلدىك ورتاعا ەنىپ، سويلەسۋ جانە اقپارات الماسۋ ارقىلى تىلدىك كەدەرگىلەردى جەڭۋگە بولادى.

- ءسىز ايتقان مارتوك، قارعالى، حرومتاۋ سەكىلدى شەكاراداعى اۋدانداردا سۇرانىس بار ما؟

- ورىس ءتىلى باسىم ءۇش اۋدان مەن اقتوبە قالاسىندا تىلدىك كۋرستار ۇيىمداستىرىلادى. بيىل 1680 ادام قازاق ءتىلى، 320 ادام اعىلشىن ءتىلى كۋرستارىمەن قامتىلدى. تىڭداۋشىلارىمىزدىڭ كوبى جاستار جانە ورتا جاستاعىلار. ولاردىڭ ماقساتى - ەڭبەك نارىعىندا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ، جانە ول ءۇشىن مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ مىندەتتى ەكەنىن تۇسىنەدى. ال ءۇش اۋدانعا كەلەر بولسام، كۋرستاردا جەرگىلىكتى ماماندار، قازاق ءتىلى ءپانى مۇعالىمدەرى، ءدارىس بەرەدى. كۋرسقا شاقىرۋ الدىن الا جىبەرىلەدى، حابارلاندىرۋ جاسالادى. اۋدان عانا ەمەس، اۋىل تۇرعىندارى دا وقۋعا ونلاين فورماتىندا قوسىلا الادى.

- ورتالىققا كوبىنە وزگە ۇلت وكىلدەرى كەلە مە الدە ءوزىمىزدىڭ قازاقتار ما؟

- ورتالىققا كەلەتىن تىڭداۋشىلاردىڭ % 43- ى وزگە ۇلت وكىلدەرى. كۋرسقا جازىلۋشىلاردىڭ بارلىعى دەرلىك كۇندەلىكتى تۇرمىستا قازاق تىلىندە ەركىن سويلەگىسى، رەسمي قۇجاتتاردى جازۋدى ۇيرەنگىسى كەلەدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن بىلۋگە قۇشتار ا ق ش ازاماتى دا ءتىل ۇيرەنىپ ءجۇر. بەس جىل بۇرىنعى اقتوبە مەن جانە بۇگىنگى اقتوبەنىڭ تىلدىك كەلبەتى ءارتۇرلى، ەندى 5 -جىلدان كەيىن مۇلدەم باسقاشا بولاتىنا سەنىمدىمىن.

- قانداي بولادى؟

- ارينە، قازاق ءتىلى باسىمدىقتا بولادى دەگەن ۇمىتتەمىن. كوپ ءتىلدى مەڭگەرىپ، ۇيرەنگەن دۇرىس، ءبىراق انا ءتىلىن ءبىلۋ - پارىز. ءقازىر مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىنداعى قۇجات اينالىمىنىڭ % 99- ى مەملەكەتتىك تىلدە، گەوگرافيالىق اتاۋلاردىڭ % 96- ى قازاق تىلىندە. ءبىر نارسە اقيقات - بارلىق سالادا قازاق ءتىلىن داۋ- دامايعا اينالدىرماي، تىلدىك كەمسىتۋشىلىككە جول بەرمەي، دامىتا بەرۋ كەرەك.

- سالادا قاندايدا ءبىر تۇيتكىلدى ماسەلە بار ما؟

- قازاق ءتىلىن ناشار بىلەتىن قىزمەتكەرلەرگە مەكەمە باسشىلارى جاعداي جاساسا دەيمىز. مەكەمەلەرىندە كۋرس اشۋعا ءوتىنىش بەرسە، مىندەتتى تۇردە ۇيىمداستىرىلادى، تەك ىنتا بولسا بولعانى. مەكەمەلەردەن كوپ سۇرانىس تۇسەدى. شەكارا بەكەتى، اۋەجاي، پوشتا، سۇلۋلىق سالونى ت. ب. حالىققا قىزمەت كورسەتۋ سالالارىن قامتۋعا تىرىسامىز، سەبەبى كەلگەن كليەنتتىڭ ءوتىنىشىن ءتۇسىنۋ، وعان ساپالى قىزمەت كورسەتۋ وتە ماڭىزدى. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا بيىل وسىنداي 100-دەن استام شارا ۇيىمداستىرىلدى. ولار: مۇعالىمدەرگە ارنالعان بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ شارالارى، تىلدىك شەبەرلىك ساعاتتارى، اشىق ديكتانتتار، لاتىن گرافيكاسىن ناسيحاتتاۋ جانە ت. ب. شارالار.

- اڭگىمەڭىزگە راقمەت!

اۆتور

التىناي ساعىندىقوۆا

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى