جىلان جىلى: 2025 -جىل قانداي بولادى؟
استانا. قازاقپارات - قازاق حالقىنىڭ داستۇرىندە جىل ساناۋدىڭ 12 جىلدىق تسيكلى ەرەكشە ورىن الادى. ءار جىل جانۋار اتىمەن اتالىپ، وزىندىك مىنەز بەن قاسيەتكە يە دەپ ەسەپتەلەدى. سولاردىڭ ءبىرى - جىلان جىلى، ول كۇردەلىلىگىمەن، جۇمباقتىلىعىمەن جانە وزگەرىستەرگە تولى كەزەڭدەرىمەن تانىمال، دەپ حابارلايدى Baq.kz.
جىل قايىرۋ
قازاقتا جىل قايىرۋ - ون ەكى جىلدان تۇرادى. ون ەكى جىلدى اتا-بابامىز ءبىر مۇشەل دەپ ساناعان. ءار مۇشەل ون ەكى ءتۇرلى اڭ مەن جانۋاردىڭ اتىمەن اتالعان.
ءبىرىنشى - تىشقان جىلى، ەكىنشى - سيىر، ءۇشىنشى - بارىس، ءتورتىنشى - قويان، بەسىنشى - ۇلۋ، التىنشى - جىلان، جەتىنشى - جىلقى، سەگىزىنشى - قوي، توعىزىنشى - مەشىن، ونىنشى - تاۋىق، ون ءبىرىنشى - ءيت، ون ەكىنشى - دوڭىز جىلى. ءاربىر جانۋاردىڭ جىلى ناۋرىزدا كىرەدى.
ءار مۇشەل اياقتالىپ، ەكىنشىسى باستالعاندا، ون ءۇشىنشى جىل تاعى دا تىشقاننان سانالىپ، ەسەپ قايتا اشىلادى. ءبىرىنشى مۇشەل - 13 جاس، سودان كەيىن ون ەكى جىلدان قوسىلا بەرەدى.
جىلان جىلىنىڭ سيپاتتاماسى
جىلان جىلى - قازاق داستۇرىندە اقىل- پاراساتتىڭ، ساقتىقتىڭ جانە تەرەڭ ويدىڭ سيمۆولى. بۇل جىلدى قازاقتار ەرەكشە قۇرمەتتەگەن، ويتكەنى جىلان تابيعاتتىڭ تەپە- تەڭدىگىن ساقتاۋشى رەتىندە تانىلعان.
- مىنەز- قۇلىق: جىلان - سۋىققاندى، ءبىراق اقىلدى، سابىرلى، كەيدە ءتىپتى قۋلىققا بەيىم. مۇنداي قاسيەتتەر جىلان جىلىندا تۋىلعان ادامدارعا دا جاتقىزىلعان.
- كەزەڭنىڭ سيپاتى: جىلان جىلى تىنىشتىق پەن ساقتىقتى قاجەت ەتەدى. بۇل جىلى باستالعان ىستەردە اسىعىستىققا جول بەرمەۋ ماڭىزدى.
جىلانعا قاتىستى قازاقتىڭ نانىمدارى
- كيەلى جانۋار: قازاقتار جىلاندى ەرەكشە كيەلى دەپ ساناعان. جىلانعا قۇرمەتپەن قاراۋ ونىڭ ىرىزدىق پەن تىنىشتىق اكەلەتىنىن بىلدىرەدى.
- جىلانعا زيان كەلتىرمەۋ: ەگەر جىلان ۇيگە كىرسە، ونى ولتىرمەي، شىعارىپ جىبەرۋ كەرەك دەپ سەنگەن. بۇل ىرىس پەن قۇت شاقىراتىن بەلگى رەتىندە قاراستىرىلعان.
- جىلاننىڭ كورەگەندىگى: جىلاندى دانالىق پەن كورەگەندىكتىڭ سيمۆولى رەتىندە قابىلداپ، قيىن كەزەڭدەردە ونىڭ اقىلى مەن ساقتىعى ادامعا ۇلگى بولادى دەپ ەسەپتەگەن.
جىلان جىلىنىڭ قازاق تاريحىنداعى ماڭىزى
جىلان جىلى قازاق تاريحىندا ماڭىزدى وقيعالارمەن ەستە قالعان. بۇل جىلدار ادەتتە ۇلكەن وزگەرىستەر مەن سىناقتارعا تولى بولعان. الايدا، قيىندىقتاردى ەڭسەرۋ ارقىلى جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلعان.
- بەيىمدەلۋ كەزەڭى: قازاقتار جىلان جىلى قيىنشىلىقتارعا قاراماستان، وسى كەزەڭدى بەيىمدەلۋدىڭ جانە جاڭارۋدىڭ ۋاقىتى دەپ ساناعان.
- تاريحي وقيعالار: بەلگىلى تاريحي جىلداردا جىلان جىلى ماڭىزدى بەتبۇرىستاردىڭ ۋاقىتى بولعان، بۇل ۇلت ءۇشىن ساباق الاتىن كەزەڭ رەتىندە قاراستىرىلعان.
جىلان جىلى دۇنيەگە كەلگەن ادامدار
جىلان جىلى دۇنيەگە كەلگەن ادامدار تۋرالى قازاقتار ەرەكشە ايتقان. ولار:
- اقىلدى جانە ينتۋيتسياسى جوعارى.
- سابىرلى، ءبىراق شەشىم قابىلداعاندا تاباندى.
- قۇپياشىل جانە ءوز ويلارىن ءاردايىم اشىق ايتپايدى.
جىلان جىلىن قالاي قارسى الۋ كەرەك؟
بۇگىنگى تاڭدا جىلان جىلى وزگەرىستەر مەن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە دايىن بولۋدى مەڭزەيدى. بۇل جىل ادامعا ءوز ءومىرىن قايتا قاراپ، جاڭا جوسپارلار قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جىلان جىلى قازاق حالقى ءۇشىن تەك جىل قايىرۋ جۇيەسىنىڭ ءبىر بولىگى عانا ەمەس، تەرەڭ ماعىنالى كەزەڭ. بۇل جىل سابىرلىق پەن اقىلمەن ارەكەت ەتۋگە شاقىرادى، ال قيىندىقتاردان ساباق الۋدىڭ جانە جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلۋدىڭ مۇمكىندىگى رەتىندە قاراستىرىلادى. جىلان جىلى كەلگەندە قازاق حالقى ۇمىتپەن، ساقتىقپەن جانە جاڭا باستامالارعا دايىندىقپەن قارسى العان.
