جىلان شاققانعا قارسى ءدارى قولدانىسقا بەرىلەدى

 الەمنىڭ ءبىراز ەلى جىلاندى قولدا ۇستاپ، ءارى بەرىدەن ونىڭ ەتىن دەليكاتەس ءونىم سانايدى. اسىرەسە وڭتۇستىك- شىعىس ازيا مەن افريكادا بۇل اس ءمازىرىنىڭ باستى تاعامى. ءتىپتى اۆستراليالىق عالىمداردىڭ كەيىنگى زەرتتەۋى جىلان ەتى اعزاعا وڭ اسەرى بارىن انىقتادى. ال ءدىني- نانىم سەنىمگە بەرىك ءۇندىستاندا جىلاندى قاسيەتتى جاندىك سانايدى. ونى ولتىرمەيدى، تۇتىنبايدى، ەتىن جەۋ كۇنا. ءسويتىپ جىلان تۋرالى ءبىز باسقا نە بىلەمىز؟

عالىمدار ۋ قايتارعىش پرەپارات ازىرلەپ جاتىر

تاقاۋدا اۆستراليا، كانادا، كوستا- ريكا جانە بريتان عالىمدارى تانزانيانىڭ قىزعىلت ءتۇستى الىپ كوبراسىنىڭ ۋىنان جىلان شاققانعا قارسى دارىلىك پرەپارات ازىرلەدى. The Hindu باسىلىمى وسىلاي دەپ حابارلايدى. ادەتتە كوبرانىڭ ۋى ادام جاسۋشاسىنا كەرى اسەر ەتىپ، جۇيكە جۇيەسىن زاقىمدايدى. مۇنىڭ سوڭى ولىمگە اكەلەدى. ال ءدال سول ۋدىڭ قوسپاسىنان ازىرلەنگەن پرەپارات كەرىسىنشە، جاسۋشانىڭ زاقىمدانۋىن ايتارلىقتاي تومەندەتەدى. تاجىريبەدە ۋلانعان تىشقاننىڭ تەرى زاقىمدانۋى ازايعان. افريكا مەن ازيانىڭ تروپيكالىق ايماقتارىندا جىل سايىن شامامەن 1,4 ميلليون ادام جىلان شاعىپ قايتىس بولادى.

جىلان شاققانعا قارسى ءدارى قولدانىسقا بەرىلەدى

كەنيا عالىمدارى دا العاش رەت جىلان ۋىنا قارسى پرەپارات ازىرلەپ جاتىر. جىل سايىن جىلان شاعۋىنان مۇندا 4 مىڭ ادام كوز جۇمىپ، تاعى 20 مىڭعا جۋىق كىسى زارداپ شەگەدى ەكەن. «جەرگىلىكتى عالىمداردىڭ بۇل تالپىنىسى ۋلى قوسمەكەندىلەردىڭ شاعۋىنان بولاتىن ءولىم- ءجىتىمدى ازايتىپ، ءتيىمدى ەمدەۋ ءادىسىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، - دەيدى ماماندار.

 دجوردج وموندي، كەنيا جىلان شاعۋعا قارسى كۇرەس ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى:

  - ءبىز جىلان شاعۋعا قارسى تەراپيانىڭ سوڭعى ءادىسىن ىزدەستىرۋدەمىز. قولدانىستاعى ۋ قايتارعىش دارىلەردەن ەش ناتيجە بولماي تۇر. مۇنىڭ سالدارى ءتۇرلى اۋرۋلارعا اكەپ سوعۋدا. سول سەبەپتى جىلان شاققان ناۋقاستاردى ەمدەۋدىڭ جاڭا ءادىسىن زەرتتەپ، ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇكىمەتتەن قوماقتى قاراجات ءبولىندى. ءبىز ازىرلەيتىن انتيدوت زارداپ شەككەن جانداردىڭ ەمىنە شيپا بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. عالىمدار: پيتون ەتى اعزاعا پايدالى ادەتتە كوزگە وعاش ءارى قورقىنىشتى كورىنەتىن جىلاندى جەۋ بىلاي تۇرسىن، ونى ۇستاۋعا تىكسىنەمىز. ال اۆستراليادا ماككۋوري ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى پيتونعا تاجىريبە جاساپ، ەتى ادام اعزاسىنا پايدالى ەكەنىن انىقتادى. ولار بۇل زەرتتەۋدى Scientific Reports جۋرنالىندا جاريالادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا پيتون ەتىنىڭ قۇرامى ورگانيزمگە قاجەتتى اقۋىز بەن پايدالى مايعا وتە باي. مۇنان بولەك ونىڭ كۇتىمى كوپ رەسۋرستى قاجەت ەتپەيدى. ويتكەنى بۇل باۋىرىمەن جورعالاۋشىلار ايلاپ، جىلداپ سۋسىز، ىشپەي- جەمەي ءومىر سۇرە الادى. سول سەبەپتى ماماندار جىلاندى اۋىل شارۋاشىلىعىندا دا كادەگە جاراتۋعا بولاتىنىن ايتادى.

دەنيەل ناتۋش، حالىقارالىق تابيعاتتى قورعاۋ ۇيىمى جىلانداردى زەرتتەۋ توبىنىڭ جەتەكشىسى:

- ءبىز سيىر ەتىن تۇتىنۋدى توقتاتىپ، راتسيونعا ءبىرجولاتا پيتون ەتىن قوسۋدى ۇگىتتەمەيمىز. ءبىراق ونى اگروسەكتوردا قولدانىپ، پايداعا جاراتۋعا بولاتىنىن دالەلدەگىمىز كەلدى. پيتون جىلانى سۋسىز ايلاپ، قورەكسىز جىلداپ ءومىر سۇرە الادى. تەرىسىنىڭ ۇستىندەگى سۋدىڭ ەسەبىنەن ۇزاق ۋاقىت تىرشىلىك ەتۋگە قاۋقارى جەتەدى. جىلان ەتىن ءسۇيىپ جەيتىن ەلدەر اۆستراليالىق عالىمدار جىلان ەتىن تۇتىنۋدىڭ پايداسى جايلى بەكەر زەرتتەۋ جۇرگىزبەپتى. ويتكەنى جاندىكتىڭ ەتى بۇل حالىقتىڭ داستارحانىنداعى ەكزوتيكالىق تاعام. ونىڭ ءونىمى تايلاند، ۆەتنام، كامبودجا سياقتى وڭتۇستىك- شىعىس ازيا ەلدەرىندە دە دەليكاتەس ءدام. بۇل ەلدەردىڭ اسحاناسىنان جىلان ەتىن كەزىكتىرمەۋ مۇمكىن ەمەس. ونى اسىرەسە مەيرامحانالار مەن كوشەدە ءجيى ۇسىنادى. جەرگىلىكتى حالىق جىلان سورپاسى، قۋىرىلعان جىلان ەتى، ءتىپتى جىلان شارابىن ازىرلەيدى. جىلاننىڭ ۋىنان دايىندالعان شاراپ يممۋنيتەتتى نىعايتىپ، ەر ادامنىڭ رەپرودۋكتيۆتى ساۋلىعىن جاقسارتادى دەپ سەنەدى. قىتاي حالقى ءۇشىن دە جىلان ەتى - جانعا داۋا. ول اسىرەسە ءداستۇرلى مەديتسينادا ءجيى قولدانىلادى. ال افريكالىقتار تۇزدالعان، كەپتىرىلگەن جىلان ەتىن قالاۋىنا قاراي تۇتىنادى. ا ق ش- تاعى وڭتۇستىك شتات تۇرعىندارى دا جىلان ەتىنە اۋەس. ونى قۋىرىپ، ءتۇرلى تاعامداردا ءجيى قولدانادى.

 جىلان ەتىن تۇتىناتىن ەلدەر: وڭتۇستىك- شىعىس ازيا: ۆەتنام، تايلاند، كامبودجا، قىتاي قىتاي ا ق ش اۆستراليا افريكا ەكزوتيكالىق كاسىپتىڭ كوزىن تاپقان كوزىن تاپقانعا كاسىپ كوپ. يراكتا بىرنەشە جىلدان بەرى جىلان ۇستايتىن وتباسى جانۋاردىڭ تەرىسىنەن سىعىپ الىنعان مايدى كادەگە جاراتىپ وتىر. ايتۋىنشا ونى شاش كۇتىمىنە قولدانۋعا بولادى. جىلان تەرىسىنىڭ مايى شاشتى دۇرىس ءوسىرىپ، ونى نىعايتۋعا كومەكتەسەدى. كاسىپتى وتباسى زاڭدى تۇردە، جانۋارعا ەش زاقىم كەلتىرمەستەن جۇرگىزىپ وتىر.

 ابدۋرراحمان نۋشيريەۆان، جەرگىلىكتى تۇرعىن:

- جىلانداردىڭ كوزدەرى اعارعان كەزدە ولاردىڭ تەرىسى تۇلەيتىن ۋاقىت كەلگەنىن تۇسىنەمىز. ال بۇل جۇمىستى ءبىز ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ مەكەمەسىنىڭ رۇقساتىمەن جۇرگىزىپ وتىرمىز. امەريكالىق كوللەكتسيونەر ۇيىندە جىلان وسىرەدى امەريكالىق وتباسى 200 دەن استام ەكزوتيكالىق جىلان وسىرەدى. بالا كەزىنەن جىلاندى كۇتىپ- باپتاۋشى سوكراتيس كريستوفەردىڭ اۋلاسى جىلانداردىڭ ۇياسىنا اينالعان. ونىڭ كوللەكتسياسىندا سيرەك كەزدەسەتىن جاسىل پيتون، امازونيالىق B وا مەن Boeleni پيتونى بار. سوكراتيس جىلانداردىڭ تىرشىلىك ەتۋ ورتاسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ولاردى تۇراقتى جىلۋ جانە سالقىنداتۋ ايماعىمەن قامتاماسىز ەتەدى. كۇندىز 22 گرادۋس تەمپەراتۋرادا ۇستاسا، تۇندە 20 گرادۋستا ساقتايدى. وتباسىلىق ءداستۇردى ءقازىر بالالارى جالعاستىرۋدا.

سوكراتيس كريستوفەر، جىلان كوللەكتسيونەرى:

- ءبىزدىڭ وتباسىمىز ءۇشىن بۇل تاڭسىق ەمەس. ال بالالار ولاردان مۇلدەم قورىقپايدى. وتباسىمىزبەن باۋىرىمەن جورعالاۋشىلارعا قىزىعۋشىلىعىمىز جوعارى. قازىر ءبىزدىڭ ۇيىمىزدە الەمدەگى ەڭ ەرەكشە جىلان ۇياسى بار. جىلان جىلى - جاڭارۋ جىلى جىلانعا قاتىستى الەم ەلدەرىندە نانىم- سەنىم دە كوپ. مىسالى قىتاي كۇنتىزبەسىندە جىلان جىلى ءارتۇرلى مادەني جانە فيلوسوفيالىق مانگە يە. 12 جىلدا ءبىر كەلەتىن بۇل جىلدى قىتايلار دانالىق، سابىرلىق پەن جاڭارۋ جىلى دەپ سانايدى. وسىنداي سەنىم ەلدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىندا وڭ وزگەرىستەردى، ەكونوميكالىق ءوسۋ مەن حالىقارالىق ىقپالدى ارتتىرۋعا كومەكتەسەدى ەكەن. جىلان باتىلدىقتى جاقسى كورەدى. الەم بولجاۋشىلارى كەلەر جىلدى جاسىل جانە قوڭىر رەڭكتەن بولەك اشىق ءتۇستى كيىممەن، ۋ- شۋدىڭ ورتاسىندا اتاپ وتۋگە كەڭەس بەرەدى. جىل سيمۆولى تابيعيلىقتى جاقسى كورەدى. پارفيۋمەريانىڭ وتكىر ءيىسىن قولدانۋدان اۋلاق بولعان ءجون. ال ءۇيدى بەزەندىرۋدە جىلتىر بۇيىمداردان ايانىپ قالماعان ابزال. بۇل جىلاننىڭ تابيعاتىنا لايىقتالىپ جاسالعان. سوندا «ساتتىلىك كەلەر جىلى سىزگە سەرىك بولادى»، - دەيدى ماماندار.

24.kz 

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى