جوعارى ءبىلىم سالاسىنا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ بارىسى قالاي

- قازىرگى كەزدە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى قارجىلاندىراتىن 35 عىلىمي- زەرتتەۋ جوباسى مەن باعدارلامالارى جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن پايدالانۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل جوبالار Nazarbayev University, قازۇۋ، ە ۇ ۋ، قازاتۋ، س د ۋ، ق ب ت ۋ، ش ق ت ۋ، و ق ۋ، قارمۋ، ا ۋ ە س ۋنيۆەرسيتەت سياقتى جوعارى وقۋ ورىندارىندا قامتىلعان.

ءارى قاراي، مينيسترلىك تاراپىنان جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى كونسورتسيۋمدار نەگىزىندە عىلىمي- زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى، جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى، سونداي- اق جي سالاسىنداعى اۆتونومدى ۇيىمدارىنىڭ قاتىسۋىمەن 2024-2026 -جىلدارعا ارنالعان باعدارلامالىق- ماقساتتى قارجىلاندىرۋ (ب م ق) ءبولىندى، - دەلىنگەن عىلىم مينيسترلىگىنىڭ Kazinform اگەنتتىگىنە بەرگەن جاۋابىندا.

سونىمەن قاتار، Digital Bridge2023  - حالىقارالىق فورۋمىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اقىلدى جۇيەلەر جانە جاساندى ينتەللەكت ينستيتۋتىن تولىققاندى زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا اينالدىرۋ، جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن دامىتۋ ءۇشىن تۇتاس ەكوجۇيە قۇرۋ جۇمىستارى جۇزەگە اسىرىلدى. وسى باعىتتا ينستيتۋت جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا 42 جوعارى بىلىكتى عىلىمي قىزمەتكەردى تارتتى.

 ب م ق اياسىندا كونسورسيۋمدار نەگىزىندە Nazarbayev University «قازىرگى زامانعى ۇلكەن تىلدىك مودەلدى (KazLLM) جاساۋ» باعدارلاماسى بويىنشا بايقاۋعا قاتىسىپ، قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەتتىك ءتىل جانە مادەنيارالىق قاتىناس ءتىلى رەتىندە قازاق ءتىلىن قولداۋعا، تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا، جانە عىلىمي زەرتتەۋلەردى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى ۇسىندى.

سونىمەن بىرگە، ق ر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدى باستادى. بۇل زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى - جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى قۇقىقتىق رەتتەۋ تەتىگىن قالىپتاستىرۋ، ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ورگاندار، جەكە جانە زاڭدى تۇلعالار اراسىنداعى ءوزارا ارەكەتتەسۋدى رەتتەۋ، - دەپ اتالىپ وتكەن ۆەدومستۆو اقپاراتىندا.

زاڭ جوباسىندا جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىنىڭ كلاسسيفيكاتسياسىنا، Deepfake تەحنولوگيالارىن انىقتاۋ ماقساتىندا تاڭبالاۋ ەنگىزۋگە، اۆتورلىق قۇقىقتى بەلگىلەۋگە، تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا، جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىنىڭ تاۋەكەلدەرىن باسقارۋعا قاتىستى نورمالارى كوزدەلگەن.

زاڭ جوباسى قازاقستان اۋماعىندا مەملەكەتتىك ورگاندار، جەكە ءارى زاڭدى تۇلعالار اراسىنداعى جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەۋ، سونداي-اق جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا اشىقتىقتى، قاۋىپسىزدىك پەن مەملەكەتتىك قولداۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قۇقىقتىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق نەگىزدەردى ايقىنداۋ ماقساتىندا ازىرلەندى. قازىرگى كەزدە زاڭ جوباسى قازاقستان ۇكىمەتى اپپاراتىنىڭ قاراۋىندا.

بۇدان بولەك، قازاقستاندا جوعارى ءبىلىمدى جانە عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2023- 2029 -جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىندا ستۋدەنتتەرگە تەوريا مەن پراكتيكالىق باعىتتى تيىمدىرەك مەڭگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن وقۋ پروتسەسىنە جاساندى ينتەللەكتى (ج ي) ادىستەرىن پايدالانا وتىرىپ، ۆيرتۋالدى ءارى ينتەراكتيۆتى پلاتفورمالار مەن سيمۋلياتورلاردى ەنگىزۋ جونىندەگى شارالار ەسكەرىلگەن.

اتاپ ايتقاندا، مينيسترلىك جوعارى وقۋ ورنىندا ج ي سالاسىندا 2024 -جىلعا كادرلار دايارلاۋ جونىندەگى جول كارتاسىن ازىرلەپ، بەكىتتى. جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا 70 تەن استام جوعارى وقۋ ورىنى «جاساندى ينتەللەكتى جۇيەلەرى»، «جاساندى ينتەللەكتى تەحنولوگياسى»، «زياتكەرلىك اقپاراتتىق جۇيەلەر»، «ۇلكەن دەرەكتەردىڭ زياتكەرلىك جۇيەلەرى»، «تسيفرلىق تەحنولوگيالار جانە جاساندى ينتەللەكتى»، «ءبىلىم بەرۋدەگى جاساندى ينتەللەكتى» جانە جي سالاسىندا باسقا دا تاقىرىپتار مەن پاندەرىن قوسا وتىرىپ، ءبىلىم اعدارلاماسىن جاڭارتتى.

بيىل «جاساندى ينتەللەكت نەگىزدەرى» ءپانىنىڭ ۇسىنىلاتىن مازمۇنىن، سونداي- اق ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىندە جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋدىڭ جالپى قاعيداتتارىن ايقىندايتىن جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋدە ج ي- ءدى قولدانۋ بويىنشا ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىنداعى ستاندارت بەكىتىلدى. 17 جوعارى وقۋ ورنى جي سالاسىندا 17 ءبىلىم باعدارلاماسىن ازىرلەدى.

جاڭا باعدارلامالار اياسىندا ستۋدەنتتەر Python باعدارلامالاۋ، كىتاپحانالارمەن جانە فرەيمۆوركتارمەن جۇمىس (TensorFlow, Keras, PyTorch)، دەرەكتەردى تالداۋ جانە ۆيزۋاليزاتسيا (Pandas, NumPy, Matplotlib, Seaborn)، تابيعي ءتىلدى وڭدەۋ (NLP)، ۇلكەن دەرەكتەر مەن دەرەكقورلارمەن جۇمىس (SQL، NoSQL)، ج ي شەشىمدەرىن بيزنەس- پروتسەستەرگە ينتەگراتسيالاۋ، نەيروندىق جەلىلەردى ازىرلەۋ ءارى ەنگىزۋ، جي كومەگىمەن پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋ جانە باسقا دا باعىتتاردى مەڭگەرەدى.

سونىمەن قاتار ج و و- لار بازاسىندا جەتەكشى شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ فيليالدارى اشىلىپ، ولار ج ي سالاسىندا جۇمىستارىن باستاپ كەتتى.

1) قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا سەۋل ۇلتتىق عىلىم جانە تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (SeoulTech) ج ي جانە ينفورماتيكا مەكتەبى جۇمىس ىستەيدى. وسى جىلعى 1 - قىركۇيەكتەن باستاپ «اقپاراتتىق تەحنولوگيالار»، «كومپيۋتەرلىك باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ جانە باعدارلامالاۋ»، «اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرى» جانە «كومپيۋتەرلىك عىلىمدار» اتتى جاڭا بىرلەسكەن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى ەنگىزىلدى. 2024-2025 وقۋ جىلىنا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى اياسىندا اتالعان باعىتتارعا 100 گرانت ءبولىندى.

2) ق. ساتبايەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى City University of Hong Kong (CityU) فيليالىن قۇردى. قازۇتزۋ فيليالمەن بىرلەسىپ «جاساندى ينتەللەكتى» ءبىلىم باعدارلاماسى ازىرلەدى، وندا باكالاۆرياتتا - 63 ادام، ماگيستراتۋرادا - 10 ادام وقيدى.

3) د. سەرىكبايەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە 2024-2025 وقۋ جىلىنان باستاپ «ماشينا جاساۋداعى سمارت- تەحنولوگيالار جانە جاساندى ينتەللەكتى» يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. وندا 24 ادام ءبىلىم الىپ وتىر.

- حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتى (ح ا ت ۋ) كيەۆ ۇلتتىق قۇرىلىس جانە ساۋلەت ۋنيۆەرسيتەتىمەن (ۋكراينا) بىرلەسىپ، جوبالىق ءتاسىل مەن ج ي تەحنولوگياسىن پايدالانا وتىرىپ «جاساندى ينتەللەكتى» بىرلەسكەن جاڭا باعدارلامانى ازىرلەدى. 2024 -جىلعى 1 - قىركۇيەكتەن باستاپ وسى باعدارلاما بويىنشا كادرلار دايارلاۋ ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جوعارى وقۋ ورىندارىمەن جاساندى ينتەللەكتى سالاسىن قامتيتىن پاندەردى ەنگىزۋ، جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋ جانە شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورنىمەن ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى كەڭەيتۋ بويىنشا جۇمىستار جالعاسادى، - دەلىنگەن عىلىم مينيسترلىگى مالىمەتىندە.

رۋسلان عابباسوۆ

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى