جۇمىسشى ماماندىقتار جىلىنا دايىنبىز با؟

وسى ورايدا ءKazinform تىلشىسى «وزگەرىستى نەدەن باستاۋ قاجەت؟»، «جۇمىسشى مامانداردىڭ ستاتۋسىن قالاي بەلگىلەيمىز؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەپ كوردى.

400 مىڭنان استام جۇمىسشى مامان كەرەك
ءسوزدى سۇرانىستان باستايىق. ەلدە جۇمىسشى مامان تاپشى، ساراپشىلار ءۇردىس كەيىن دە جالعاسادى دەپ وتىر. 2030 -جىلعا دەيىن سالادا 410,6 مىڭ ادام جەتىسپەۋى مۇمكىن. جەكەلەي جىكتەسەك:

كولىك، جۇك كولىگى مەن تاكسي جۇرگىزۋشىسى - 88,1 مىڭ؛
دانەكەرلەۋشى - 18 مىڭ؛
مونتاج قۇرىلىسشى، قۇرىلىسشى- ارلەۋشى مەن سۋرەتشى - 13,4 مىڭ؛
سانتەحنيكتەر - 13,2 مىڭ؛
فەرمەرلەر مەن ارالاس ونىمدەردى ءوندىرۋشى جۇمىسشى - 12,4 مىڭ؛
سىلاقشى - 11,2 مىڭ؛
تراكتورشى - 11 مىڭ؛
قۇرىلىسشى- مونتاجشى، سوعان بايلانىستى جۇمىسشىلار - 9,2 مىڭ؛
ونەركاسىپتىك جابدىقتاردىڭ سلەسارى سالاسى 8,2 مىڭ ماماندى قاجەت ەتەدى. دەموگرافيالىق كورسەتكىش پەن ەكونوميكا كولەمىنە قاراي ساندا وزگەرىس بولۋى ىقتيمال. الايدا بۇل ستاتيستيكا دەرەگى كەرى كەتەدى دەگەن ءسوز ەمەس، كەرىسىنشە، مامان تاپشىلىعى جىلداپ ۇدەي تۇسەدى.
سوندىقتان قازىردەن باعىت بەلگىلى. مەملەكەت باسشىسى جۇمىسشى مامانداردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن كاسىبي ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ، ەڭبەك نارىعىن جۇيەلەۋ قاجەتىن مەڭزەگەن بولاتىن. كەلەر جىلدىڭ جەمىستى بولۋىنا دا اتالعان فاكتورلار اسەر ەتپەي قويماس. اسىرەسە، قوعامدا ءبىرشاما داۋ تۋدىرعان كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە كوتەرىلەتىن سەكىلدى.

«كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا رەفورما جاساۋ - ايرىقشا وزەكتى ماسەلە. بۇل - ەكونوميكانىڭ ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن اسا قاجەت قادام. مەن 2025 -جىلدى جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى دەپ جاريالايمىن. وسى ۋاقىت ىشىندە تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ قاجەت. سونداي-اق ءبىز جۇمىسشى ماماندىقتارىن دارىپتەۋ ارقىلى قوعامدا ەڭبەكقور جانە ناعىز مامان بولۋ يدەياسىن ناسيحاتتايمىز، - دەدى پرەزيدەنت.

سونىمەن، ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى رەفورما قالاي جۇرگىزىلۋى قاجەت؟ ساراپشىلار الدىمەن وقۋعا قابىلداناتىن تۇلەكتەردىڭ ماقساتتى تۇردە كەلۋىن ءارى ولاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن نازارعا الۋدى ۇسىنۋدا. قازىر جۇمىسشى مامانداردىڭ دەنى كوللەدجدەردە دايارلانادى. ونداعى ءبىلىم الۋشىلار مەن تۇلەكتەردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋ دەڭگەيىندە الشاقتىق بار. سەبەبى ستۋدەنتتىڭ ءبىرى مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتى ءۇشىن عانا تۇسسە، كەيبىرى ج و و-عا وقۋعا تۇسۋگە ۇبت بالى جەتپەگەندىكتەن كەلگەن. ءوز ەركىمەن ەسىك اشقاندار از. سايكەسىنشە، كوللەدج تۇلەكتەرىنىڭ ماماندىق بويىنشا جۇمىس ىستەۋ كورسەتكىشىن العا باستىرا الماي وتىرمىز.

يران مودەلىن قالاي ەنگىزەمىز؟
وسى رەتتە ءماجىلىس دەپۋتاتى ەربولات ساۋرىقوۆ جۇمىسشى مامانداردى دايارلاۋ كەزىندە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ءۇش سەكتورعا ءبولۋدى دۇرىس سانايدى: تەوريالىق، پراكتيكالىق، وندىرىستىك. العاشقى ەكەۋى كوللەدجدەردىڭ وقىتۋ تاجىريبەسىندە قولدانىلعانىمەن، سوڭعىسى - وندىرىستىك ساتى ەسكەرىلمەي كەلەدى. ستۋدەنتتەر تاڭداعان ماماندىعىنىڭ وندىرىستىك بولىگىن كوزبەن كورىپ، كوللەدج قابىرعاسىندا ءجۇرىپ قوسىمشا تابىس تاپقاندا عانا ىنتا ارتادى دەگەن پىكىردە.

- 5-6 جىل بۇرىن يران مەملەكەتىندە بولدىم. سونشا جىل سانكتسيا قىسپاعىندا بولعانىنا قاراماستان ەل قاتتى دامىپ كەتكەن. ورتا جانە شاعىن بيزنەستىڭ ۇلەسى جوعارى، مامان تاپشىلىعى جوقتىڭ قاسى. ارينە، بۇل دەڭگەيگە قالاي جەتكەنى قىزىقتىردى. سوندىقتان تەگەرانداعى ەنەرگەتيكالىق كوللەدج جۇمىسىمەن تانىستىم. بايقاعانىم، ولاردىڭ كوللەدجى ءبىزدىڭ مودەلگە مۇلدە جات. قازاقستانداعىداي 3-4 قاباتتى وقۋ نىسانى ەمەس، ءوندىرىس ورنى الىپ جاتىر. ءبىلىم بەرۋ نىسانى 3 بولىككە بولىنەدى ەكەن. ورتاسىندا - تەوريا وقىتاتىن اۋديتوريا، ەكىنشىسىندە - ءوندىرىس قويماسى، ءۇشىنشى بولىگى - ءوندىرىس سەحى. ستۋدەنتتەر وسىندا وقىپ، جۇمىس ىستەيدى. ءتىپتى تابىسىنا وقۋ اقىسىن تولەيدى، قالعانى وزىنە پايدا.

وقۋ مەرزىمى دە بولىنگەن. مىسالى، 6 اي وقىعان ادام - جۇمىسشى مامان، 1 جىل وقىعان ستۋدەنت - كاسىبي مامان، 1 جىل 8 اي وقىعاندار كۇردەلى مىندەتتى اتقارا الاتىن جانە باسشىلىق لاۋازىمىندا جۇمىس ىستەيتىن تۇلەك بولادى. قىزىعى، ونداعى ستۋدەنتتەردىڭ جۇمىسى دايىن، وقۋ بىتىرگەسىن تەنتىرەپ جۇرمەيدى، - دەدى ول.

ەربولات ساۋرىقوۆ يراننىڭ ءبىلىم بەرۋ مودەلىن ەنگىزۋدى ۋاقىت تالاپ ەتەتىنىن جاسىرمادى. سول ءۇشىن الدىمەن پيلوتتىق جوبا رەتىندە بىرنەشە كوللەدجدە سىناپ كورۋدى ۇسىندى.

سونداي-اق كەيىنگى باستى قادام رەتىندە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ تالابىن جۇيەلەۋ قاجەتىن ايتىپ وتىر. دەپۋتات جۇمىسشى مامانداردى جۇمىسقا قابىلداۋ تۋرالى ارنايى كلاسسيفيكاتسيالىق تالاپ جاساۋ كەرەك دەگەن ويدا. ايتۋىنشا، جۇمىس بەرۋشىلەر مامان العان كەزدە ۋنيۆەرسيتەت تۇلەگىنە باسىمدىق بەرەدى. سالدارىنان كوللەدج بىتىرگەندەر ۋنيۆەرسيتەت وقۋعا ءماجبۇر. جۇمىسشى ماماندار تاپشىلىعىنىڭ ءبىر سەبەبىن وسى ماسەلەدەن تارقاتتى.

- كوللەدجدەر ۇسىناتىن تۇلەكتەر تۋرالى ستاتيستيكانى قاراساق، 90 پايىزعا جۋىعى جۇمىسقا ورنالاسقان بولىپ شىعادى. الايدا بۇل جەردە دەرەكتى جيناۋ، قالىپتاستىرۋداعى الگوريتم قاتە. ماسەلەن، كوللەدجدى بىتىرگەن 10 ستۋدەنتتىڭ التاۋى ج و و-عا ءتۇستى، ەكەۋى جۇمىسقا ورنالاستى دەلىك. ستاتيستيكادا كوللەدج باسشىلىعى 8 ادام جۇمىسپەن قامتىلدى دەپ بەرەدى. سوندىقتان دەرەك جيناۋ ءۇردىسىن ناقتىلىققا قۇرۋ ارتىق ەتپەيدى، - دەدى دەپۋتات.

ءبىلىم بەرۋ گرانتى كوبەيەدى
جاسىراتىنى جوق، ۇكىمەت تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋعا مۇددەلى بولىپ وتىر. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تامارا دۇيسەنوۆا باستاعان جۇمىس توبىنىڭ كوللەدجدەردى 3-4 دەڭگەيگە ءبولۋ، جۇمىسشى مامانداردى دايارلاۋعا ارنالعان وقۋ باعدارلاماسىن جاڭارتۋ باستاماسى وسى وزگەرىسكە باعىتتالعان. ءبىلىم بەرۋ گرانتى دا نازاردان تىس ەمەس. جاۋاپتى مينيسترلىك سۇرانىسى جوعارى سالاعا ءبىلىم گرانتىن كوپتەپ بولۋگە نيەتتى. ماسەلەن، بيىل ج و و-عا ءتۇسۋ ءۇشىن 112 مىڭ گرانت بەرىلسە، ونىڭ 60 پايىزى تەحنيكالىق ماماندىقتارعا تيەسىلى. ال كوللەدجدەردە ءبىلىم الۋ ءۇشىن 145 مىڭ گرانت بولىنگەن - جىلداعىدان 12 مىڭعا كوپ. باسىم دەنى ماشينا جاساۋ، كولىك، ەنەرگەتيكا، IT، قۇرىلىس جانە ينجەنەريا سەكىلدى تەحنيكالىق ماماندىقتارعا باعىتتالعان. وعان قوسا كاسىپورىنداردىڭ ءوتىنىمى نەگىزىندە ورتا كاسىپتىك وقۋعا 10 مىڭ تالاپكەرگە مۇمكىندىك بەرىلدى.

- تەحنيكالىق ماماندىقتاردىڭ ىشىندە اقپاراتتىق تەحنولوگيالىق كوممۋنيكاتسيا سالاسىندا 10900 گرانت ءبولىندى. جاراتىلىس تانۋ، ستاتيستيكا ماماندىقتارىنا 8288 مىڭ گرانت بەرىلدى. جالپى وسى تەحنيكالىق باعىتتارعا دەگەن قىزىعۋشىلىق جاستار اراسىندا وتە بەلسەندى بولىپ تۇر. تەحنيكالىق باعىتتارعا دەگەن قىزىعۋشىلىق سوڭعى 2 جىلدا ەداۋىر ءوستى، - دەدى ق ر عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ قوعاممەن بايلانىس دەپارتامەنتىنىڭ باسقارما باسشىسى قارلىعاش قالىبەك قىزى.

جالاقى جايى
قالاي دەسەك تە ماسەلەنى تۇپكىلىكتى شەشەتىن تەتىك - جالاقى مەن بوس جۇمىس ورنى. قوعامنىڭ كۇتەتىنى دە وسى. بۇل رەتتە جۇكتىڭ اۋىرى ق ر ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە تۇسەتىنى انىق. جاۋاپتى ورگاندارمەن بىرلەسىپ نارىقتى رەتتەۋ، ازاماتتاردىڭ ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابۋىنا سەپتەسۋ بۇگىننەن باستالىپ كەتكەن. جۇمىسشى ماماندىقتار جىلى قانداي جوبالار جۇزەگە اسۋى مۇمكىن ەكەنىن ءبىلۋ ءۇشىن مينيسترلىككە ارنايى ساۋال جولداعان بولاتىنبىز. بىلگەنىمىز، باسىم باعىت سيفرلاندىرۋ مەن ارنايى كۋرستار وتكىزۋگە نەگىزدەلگەن سەكىلدى.

«قازاقستاندا جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلىن وتكىزۋ ماقساتىندا ەڭبەكمينى تاراپىنان جوبالار ازىرلەنۋدە. ونىڭ ىشىندە ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسىنىڭ بازاسىندا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ تۇلەكتەرى ءۇشىن وندىرىستىك پراكتيكانى ۇيىمداستىرۋ، كاسىبي بىلىكتى تانۋ ورتالىقتارىن اشۋ، مەكتەپ وقۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەر ءۇشىن جەتەكشى كاسىپورىنداردا اشىق ەسىك كۇنىن وتكىزۋ، «مانساپ كومپاسى» پلاتفورماسىندا مەكتەپ وقۋشىلارى ءۇشىن كاسىپتىك باعدارلاۋدى ۇيىمداستىرۋ قاراستىرىلۋدا.

سونداي-اق «جۇمىسشى كاسىپتەر» بويىنشا بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ جارمەڭكەسىن وتكىزۋ، جۇمىسشى كاسىپتەر بويىنشا كاسىپتىك ستاندارت پەن وقۋ باعدارلاماسىن جاڭارتۋ، ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسىنىڭ بازاسىندا جۇمىسشى كاسىپتەر بويىنشا VR كۋرستار ازىرلەۋ مەن جۇمىسشى كاسىپتەر بويىنشا سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارىنىڭ سانىن ۇلعايتۋ ۇسىنىلدى»، - دەلىنگەن حات ماتىنىندە.

مامانداردىڭ ستاتۋسى مەن مارتەبەسىنە قاتىستى تا تارماق بار ەكەن. مينيسترلىكتىڭ ايتۋىنشا، جوسپار جوباسىنا قوسۋ ءۇشىن جۇمىسشى ماماندىق يەلەرىنىڭ ەڭبەك قۇقىن قورعاۋ بويىنشا ۇسىنىستار بەرىلگەن. ول بويىنشا زاڭداعى جۇمىسكەردىڭ ەڭبەك قۇقىعىن قورعاۋ بولىگىن وزگەرتۋ جانە لايىقتى ەڭبەك قاعيداتىن ىلگەرىلەتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلمەك. وعان قوسا ەڭبەك قاتىناسىن دەكلاراتسيالاۋ تەتىگىن ەندىرۋ، كەڭەس بەرۋ ورتالىقتارى اشىلۋى ىقتيمال.

ال ءماجىلىس دەپۋتاتى اسحات ايماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، جۇمىسشى ماماندىقتاردىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ ءۇشىن جالاقى مولشەرىن كوتەرۋ جەتكىلىكتى. تۇلەكتەردىڭ سالادان الىستاۋىنا اتالعان ماسەلە تۇرتكى.

- كەز كەلگەن ماماندىقتىڭ جاستار تاراپىنان قىزىعۋشىلىق تۋدىرۋى ءۇشىن، ەڭ الدىمەن، ونىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ كەرەك. بيىل جازدا وڭىرلەردە بولعانىمىزدا ەلىمىزدە دانەكەرلەۋشى، كران ءماشينيسى، سۋ جولى قىزمەتكەرى، سلەسار سەكىلدى قاجەت مامانداردىڭ جەتىسپەيتىنىن كوردىك. سەبەبى سول - جالاقىسى از. سوندىقتان ول ماماندىقتارعا ەشكىم بارعىسى كەلمەيدى. ءقازىر پارلامەنت تاراپىنان قابىلدانعان نورماتيۆتىك- قۇقىقتىق بازا بۇل باعىتتا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى. زاڭدار بار، ەندى اتقارۋشى ورگاندار ءبىز ايتىپ وتىرعان جالاقى ماسەلەسىن كوتەرۋ جاعىمەن شۇعىلدانۋى كەرەك، - دەيدى اسحات قانات ۇلى.

جۇمىسشى ماماندىقتار جىلىنا ارنالعان جوسپار بىرنەشە ايدان كەيىن-اق جۇزەگە اسادى. دەمەك مامان ستاتۋسى قالاي قۇبىلاتىنىن، سالاداعى رەفورمالار قانداي ناتيجە بەرەتىنىن كورەتىن كۇن الىس ەمەس. باستىسى، ەڭبەك ادامى ءۇشىن مۇمكىندىك ەسىگى اشىلماق.

اۆتور

ەرسىن شامشادين

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى