جاڭگىر حان قاي جىلى تۋعان؟
استانا. قازاقپارات - بوكەي ورداسىنىڭ تاريحى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن كوپ زەرتتەلە قويماعانى بەلگىلى.
استانا. قازاقپارات - بوكەي ورداسىنىڭ تاريحى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن كوپ زەرتتەلە قويماعانى بەلگىلى. وتاندىق تاريحتا يساتاي- ماحامبەت باستاعان ۇلت- ازاتتىق كوتەرىلىسىنە بايلانىستى زەرتتەۋلەردە عانا بولماسا، ولكەمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى دەرەكتەردى ءبىرلى- جارىم عالىمداردىڭ ەڭبەگىنەن كەزدەستىرەتىنبىز.
كەيىنگى كەزەڭدە وتكەنىمىزدەن سىر شەرتەتىن سان الۋان زەرتتەۋلەر باسىلىپ شىعىپ، حان-سۇلتاندار مەن بي-باتىرلارىمىزدى بىلە باستادىق. وسىنداي تۇلعالاردىڭ ءبىرى - ىشكى قازاق ورداسىنىڭ نەگىزىن قالاعان بوكەي حان مەن ونىڭ ءىسىن جالعاعان بالاسى جاڭگىر حان. جاڭگىر حان - رەسمي تاريحىمىزدا ءتۇرلى باعالانعان.
ونىڭ تۋعان جىلى ءالى كۇنگە دەيىن تالاس تۋدىرىپ كەلەدى. كوپتەگەن عالىمدار جاڭگىردىڭ اناسى اتان حانىمنىڭ 1815 -جىلى 8-ماۋسىمدا I الەكساندرگە جولداعان وتىنىشىندەگى: كۇيەۋىم بوكەي حان نۇرالى ۇلى وتكەن مامىر ايىنىڭ 21 ى كۇنى دۇنيەدەن ءوتتى. ومىردەن وتەر الدىندا ءسىزدىڭ يمپەراتورلىق راقىمىڭىزبەن رۇقسات ەتىلىپ، ءوزى باسقارعان قازاق حالقىنا بيلىك ەتۋگە مۇراگەرى ەتىپ مەنەن تۋعان ۇلى 14 جاستاعى جاڭگىردى تاعايىنداپ، وسيەت جازىپ قالدىردى، - دەگەن ءسوزىن نەگىزگە الىپ، حان جاڭگىر 1801 -جىلى تۋعان دەپ كورسەتەدى.
[رەسەي مەملەكەتتىك تاريح ارحيۆى، 1291-قور، 81- ءتىزىم، 5-ءىس، 95-پاراق].
بۇل اتان حانىمنىڭ ۇلى جاڭگىردى حان تاعىنا وتىرعىزۋ ماقساتىندا جازعان حاتى ەكەنى ءسوزسىز. سەبەبى، بوكەي حان ولگەننەن كەيىن پاتشا ۇكىمەتى جاڭگىر سۇلتاننىڭ جاسى كامەلەتكە جەتكەنشە دەپ حاندىق بيلىككە ءىنىسى شىعاي سۇلتاندى تاعايىندايدى. شىعاي سۇلتان حاندىق بيلىكتى ءوزى يەلەنبەكشى بولىپ، ەلدىڭ سۇلتاندارى مەن بەدەلدى بيلەرىنە ورىنبورعا ءوتىنىش جازدىرىپ، ءوزىن «حان» دەپ جاريالايدى.
جاڭگىرمەن كەزدەسكەن زەرتتەۋشىلەردىڭ پىكىرى دە ءارتۇرلى. ا. تەرەشەنكو «دەشتى قىپشاق ىزدەرى جانە ىشكى قىرعىز- قايساق ورداسى» اتتى ەڭبەگىندە: «ول (جاڭگىر) 1845 -جىلى ومىردەن ءوتتى، 45 جاسىندا بولسا كەرەك [كن. بوكەيەۆسكوي وردە 200 لەت. 4 كنيگا. «ولكە» باسپاسى، 2001. 172-ب. ) - دەسە، ىشكى قازاق ورداسىن باسقارۋ جونىندەگى ۋاقىتشا كەڭەس ءتوراعاسى ي. س. يۆانوۆتىڭ «استراحانسكي ليستوك» باسىلىمىنىڭ 1898 -جىلى №185 نومىرىندەگى «جاڭگىر، ىشكى قازاق ورداسىنىڭ حانى» («دجانگەر، حان ۆنۋترەننەي كيرگيزسكوي وردى») دەگەن ەڭبەگىندە: «بوكەي حاننىڭ ۇلى جاڭگىردىڭ جاسىن ناقتى انىقتاۋ قيىن. اناسى اتان حانىمنىڭ ايتۋىنشا 1815 -جىلى 14 جاستا بولعان.
وسىنى نەگىزگە الا وتىرىپ، بوكەي سۇلتان ىشكى تاراپقا 1801 -جىلى كوشتى دەسەك، جاڭگىر استراحان گۋبەرنياسىندا دۇنيەگە كەلگەن بولادى. قازان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى فۋكستىڭ ايتۋىنشا، 1826 -جىلدىڭ قازان ايىندا جاڭگىرمەن كەزدەسكەندە حاننىڭ جاسى 24 تە.
حان ستاۆكاسىنا 1834 -جىلى كەلگەن گەبەل، جاڭگىر 30 جاستا دەيدى.
ال ستاۆكادا 1837 -جىلى بولعان كازانسيەۆ حاننىڭ جاسىن 40 شاماسىندا دەپ كورسەتەدى. حانىكوۆ 1822 -جىلدىڭ اياعىندا اعاسى شىعايدىڭ جالاسىنان اقتالىپ، ءوزىنىڭ كامەلەتتىك جاسقا جەتۋىنە بايلانىستى وردانى باسقارۋعا تاعايىنداۋدى سۇراعانىن كورسەتەدى»
[حان ورداسى مۋزەي- قورىعى №374ۆ]
سونىمەن حاننىڭ زامانداستارى مەن اناسى اتان حانىمنىڭ ايتقاندارى سايكەس كەلمەيدى.
ەندى مۇراعات قۇجاتتارى بويىنشا 1837 -جىلى 3-ساۋىردە تولتىرىلعان حان جاڭگىردىڭ قىزمەتى مەن دارەجەلەرى تۋرالى فورمۋليارلىق تىزىمدە: «اتى، تەگى جانە جاسى: ىشكى قازاق ورداسىنىڭ حانى جاڭگىر، 1832 -جىلى جانە 1839 -جىلى يمپەراتور تاجىمەن بەزەندىرىلگەن اۋليە اننا وردەنىنىڭ I دارەجەسىمەن ماراپاتتالعان، 34 جاستا. نەنى باسقارادى، قاي جىل، اي، كۇننەن باستاپ: 1823 -جىلى ماۋسىمنىڭ 22 ءسى كۇنى حان سايلانعان، - دەپ جازىلعان [ق ر وما ف. ي-4-قورى، 1- ءتىزىم 1607- ءىس، 6-پاراق]
تاعى ءبىر قۇجات 1843 -جىلدىڭ 31-قاڭتارىندا تولتىرىلعان حاننىڭ قىزمەتى تۋرالى فورمۋليارلىق ءتىزىم. (شەنى، اتى، تەگى، قىزمەتى، العان ماراپاتتارى، جاسى: گەنەرال- مايور جاڭگىر بوكەيەۆ شىڭعىسحانوۆ؛ اكەسى بوكەي حان باسقارعان قازاقتاردىڭ حانى، گاۋھار تاستى يمپەراتور ءتاجدى اۋليە اننا وردەنىنىڭ ءى دارەجەسىمەن جانە وسىنداي I دارەجەلى گاۋھار تاستارمەن بەزەندىرىلگەن يمپەراتور ءتاجدى وردەنمەن ماراپاتتالعان؛ 39 جاستا. [ح و مۋزەي- قورىعى №4212/4ۆ] وسى اتالعان قۇجاتتار حاننىڭ كوزى تىرىسىندە ءوز ايتۋىمەن جازىلعانىن ەسكەرسەك، جاڭگىر 1803 -جىلى دۇنيەگە كەلگەندىگىن كورسەتەدى.
تورەلەر تاريحىن زەرتتەۋشى، تاريحشى ارمان قيات زەرتتەۋىندە: «سۇلتاندار شاريعات بويىنشا 15 جاسىندا كامەلەتكە تولىپ، ۇيلەنىپ، ءۇيدىڭ قوجايىنىنا اينالعانىمەن، ەلدىڭ قامىن موينىنا ارتىپ، تورە بولۋ ءۇشىن تاعى 5 جىل ەل باسقارۋ ىستەرىنە ۇيرەتىلىپ، تاجىريبەدەن وتەدى. مەنىڭشە، قازاق سۇلتاندارى ءۇشىن كامەلەت جاس وسى 20 جاستان باستالادى، - دەپ جازادى (قيات ا. «قازاق سۇلتاندارى» الماتى: «پوليگرافكومبينات» باسپاسى، 2017-276-ب) .
1823 -جىلدىڭ 26-قاڭتارىندا ستارشىندار مۇسىرەپ ايدابول ۇلى مەن ايتباي مامەتقازى ۇلى ورىنبور اسكەري گۋبەرناتورى پ. ك. ەسسەنگە وردالىق سۇلتانداردىڭ، ستارشىنداردىڭ، بيلەردىڭ جانە قاراپايىم حالىقتىڭ ءوتىنىشى بويىنشا بوكەيدىڭ مۇراگەرى جاڭگىر سۇلتاندى ىشكى قازاق ورداسىنىڭ حانى ەتىپ تاققا وتىرعىزۋ تۋرالى حات جولدايدى.
[حو مۋزەي- قورىعى 4139/14] سول جىلدىڭ 22-ماۋسىمىندا پاتشانىڭ جاڭگىردى حان تاعايىنداۋ تۋرالى گراموتاسى جازىلادى. حان كوتەرۋ ءراسىمى 1824 -جىلدىڭ ماۋسىم ايىنىڭ 26 سى كۇنى ورال قالاسىندا وتەدى (مۋكاتايەۆ گ. ك. «حان جانگير. ۆەليكي پرەوبرازوۆاتەل ستەپي» سانكت- پەتەربۋرگ، «يزداتەلستۆو م. ۆ. يرحينوي» 2001. 38-بەت]
حاننىڭ باسىنا قويىلعان قۇلپىتاسىنداعى جازۋ دا ايتقانىمىزدى راستاي تۇسەدى. قۇلپىتاستا:
(جەر بەتىندە) ءبارى دە ومىردەن وتەدى. ماڭگىلىك تەك ۇلى ءارى جومارت راببىڭنىڭ ءجۇزى عانا.
دەشتى قىپشاق حانى حان ءابىلقايىر ۇعلى
نۇر(ع) الي حاننىڭ نەمەرەسى
حان جاھانگير بوكەي حاننىڭ كوزىنىڭ قاراشىعىنداي پەرزەنتى
فانيدان باقيعا ساپار قىلدى.
ءبىز اللاعا ءتيىستىمىز جانە وعان قايتامىز
42 جاسىندا 1260 -جىل مۇحاماديەدە 1845 -جىل ماسيحيەدە سۇمبىلە ايىنىڭ 11-كۇنىندە
رۋحىنا فاتيحا.
ارتقى بەتىندە جوقتاۋ ولەڭ جازىلعان:
جيىرما ءسۇرىپ حاندىق جاھاندا
ءوتىپتى عۇمىرى ونىڭ بۇل ءاماندا
ءبارىنىڭ ولەتىنى حاق تاعالا
اشىندىق وعان ەشتەڭە قىلماس
بۇ دۇنيەدە ەش ادام قالماق ەمەس
حان دا، سۇلتان دا، ءدارۋىش.
جاڭگىر حان 1845 -جىلى 11-تامىزدا 42 جاسىندا تارعىن وزەنى ماڭىنداعى جازعى قونىسىندا ومىردەن ءوتتى.
ول تۋرالى فاتيما حانىمنىڭ اعاسى، گۆارديا پورۋچيگى ءا. گۋسەينوۆ: «ۆمەنيايۋ سەبە ۆ وبيازاننوست دونەستي ۆاشەمۋ ۆىسوكوپريەۆوسحوديتەلستۆۋ، چتو حان ۆنۋترەننەي كيرگيزسكوي وردى گەنەرال- مايور دجانگەر بۋكەيەۆ، پوسلە كراتكوۆرەمەننوي بولەزني، 11-گو چيسلا سەگو اۆگۋستا مەسياتسا ۆ 6½ چاسوۆ پوپولۋدني پومەر» دەپ راپورت جولدايدى. [مۋكاتايەۆ گ. ك. ، «سۋلتان گۋبايدۋللا چينگيسحان پولنىي گەنەرال وت كاۆالەري» سانكت-پەتەربۋرگ، «يزداتەلستۆو م. ۆ. يرحينوي» 2003. 18-بەت] مارقۇم حاندى كۇننىڭ ىستىعىنا جانە جەردىڭ شالعايلىعىنا بايلانىستى ءدىني راسىممەن تارعىنداعى قونىسىنا اماناتتاپ جەرلەيدى.
وسىلايشا، از عۇمىرىندا كوپ ءىس تىندىرعان، تالاس- تارتىستى ءومىر سۇرگەن «ۇلى دالانىڭ جاڭعىرتۋشىسى» اتانعان حان جاڭگىر باقيعا كوشەدى.
1848 -جىلى 7-قىركۇيەكتە وردالىق سۇلتاندار شۇكە نۇرالىحانوۆ، مەڭدىگەرەي بوكەيحانوۆ، كوشەكقالي شىعايەۆ، ءباتىرالى جانسۇلتانوۆ ورىنبور اسكەري گۋبەرناتورى ۆ. ا. وبرۋچيەۆكە حان جاڭگىردىڭ ءمايىتىن حان ستاۆكاسىنداعى ءوز اعايىن- تۋىستارى جەرلەنگەن قورىمعا قايتا جەرلەۋ تۋرالى ءوتىنىش جولدايدى [ر گ ي ا ر م ت ا، 6-قور، 10- ءتىزىم، 6092- ءىس، 1-پاراق]. الايدا حاننىڭ ءمايىتىن قايتا جەرلەۋ تۋرالى ماسەلە كەشىكتىرىلىپ، جاڭگىردىڭ ۇلى يبراحيم 1849 -جىلى 15-اقپاندا ورىنبور گۋبەرناتورىنا راپورت جولدايدى.
وندا: «جوعارى مارتەبەلى، مەنىڭ اكەم حان جاڭگىر 1845 -جىلدىڭ جازىندا تارعىن وزەنى بويىنداعى جازعى يمەنيەسىندە دۇنيە سالدى. اعايىن- تۋىستارىمىز سول كەزدە مارقۇمنىڭ دەنەسىن حان ستاۆكاسىنداعى قورىمعا اكەلۋدى ويلاعانمەن، قيىندىقتارعا بايلانىستى كەيىنگىگە قالدىرۋعا تۋرا كەلگەن ەدى. تۋىستارىمىزدىڭ مارقۇم حاننىڭ ءمايىتىن قايتا حان ستاۆكاسىنا جەرلەۋ تۋرالى تىلەگى ورىندالماعاندىقتان جانە مارقۇمنىڭ دەنەسىن قايتا جەرلەۋگە مۇسىلمان دىنىندە رۇقسات بەرىلگەندىكتەن، سىزدەن جوعارى مارتەبەلىم، اكەمنىڭ مۇردەسىن حان ستاۆكاسىنداعى قورىمعا اكەلىپ قويۋعا رۇقسات بەرۋىڭىزدى سۇرايمىن»، دەپ جازادى [بۇل دا سوندا، 4-پاراق]
ورىنبور اسكەري گۋبەرناتورى وبرۋچيەۆ 1849 -جىلى 22-اقپاندا سۇلتان يبراحيمنىڭ ءوتىنىشىن ىشكى ىستەر مينيسترىنە جەتكىزەدى [بۇل دا سوندا، 5-پاراق] گۋبەرناتوردىڭ بۇل حاتىنا ىشكى ىستەر ءمينيسترى سول جىلدىڭ 8-ناۋرىزىندا №1179 جاۋاپ حات جولداپ، حان جاڭگىردىڭ دەنەسىن قايتا جەرلەۋگە رۇقسات بەرىلگەنىن جازادى.
الايدا قازىلىپ الىنعاننان كەيىن حاننىڭ دەنەسىن بىردەن قورعاسىن نە بولماسا شايىرلى (زاسمولەننىي) تابىتقا سالۋدى تاپسىرادى.
ىشكى قازاق ورداسىن باسقارۋ جونىندەگى ۋاقىتشا كەڭەس ءتوراعاسى م. بوكەيحانوۆ ورىنبور اسكەري گۋبەرناتورىنا 1849 -جىلى 11-قاراشادا جازعان №428-راپورتىندا مارقۇم حان جاڭگىردىڭ دەنەسىن تارعىننان حان ستاۆكاسىنداعى قورىمعا كوشىرۋدى جاز مەزگىلىنىڭ ىستىعىنا بايلانىستى كۇزگە قالدىرعانىن، وتكەن قازان ايىندا حاننىڭ تۋىستارى ءمايىتتى كوشىرۋگە قاجەتتى زاتتاردىڭ دايىندىعىن حابارلايدى.
ۋاقىتشا كەڭەس سۇلتان مەڭدىگەرەي بوكەيحانوۆقا تارعىنداعى ستاۆكاعا تۋىستارىمەن بارىپ، حاننىڭ مۇردەسىن قازىپ الىپ قورعاسىن نەمەسە شايىرلى تابىتقا سالىپ نارىن قۇمىنداعى ستاۆكاعا اكەلىپ جەرلەۋدى تاپسىرادى. م. بوكەيحانوۆ ايتىلعانداردىڭ تولىقتاي ورىندالعانىن، قازىپ الىنعان كەزدە مۇردەنىڭ بۇلىنبەگەنىن، حاننىڭ دەنەسى سالىنعان تابىت 29-قازان كۇنى حان قورىمىنداعى تۋىستارىنىڭ قاسىنا قايتا جەرلەنگەنىن جەتكىزدى [بۇل دا سوندا، 14-پاراق 15].
حان جاڭگىردىڭ تارعىننان حان ستاۆكاسىنا قايتا جەرلەۋ راسىمدەرىن وتكىزگەن وسىنداعى ءجامي مەشىتىن احۋنى، قازي جابير حاماد ۇلى ورىنبور ءدىني باسقارماسىنا جولداعان حاتىندا: «سوۆەتنيك جاساۋىل سۇلتان مەڭدىگەرەي بوكەيحان ۇلىنىڭ 1849 -جىلى 24-قازانداعى №3932-بۇيرىعىمەن جاڭگىر حاننىڭ ءمايىتىن نارىن قۇمىنداعى تۋىستارىنىڭ جانىنا جەرلەۋ ءۇشىن 25-قازاندا شىعىپ، 27-قازاندا بورسىعا جەتتىك. حاننىڭ قابىرىنە قۇران شاريف حاتىم ەتتىك.
سول كۇنى حان قابىرىن قازىپ الدىق، تاڭ قالىپ تۇردىق، حان سۇيەگى بۇزىلماعان، سونى كورىپ شاتتانعانىمىزدان جىلادىق. سودان سوڭ جاڭا بوزگە وراپ، حاننىڭ سۇيەگىن ورداداعى حان ستاۆكاسىنا جەتكىزۋ ءۇشىن جولعا شىقتىق. وردا حالقى الدىمىزدان شىعىپ، حاننىڭ تابىتىن كوتەرىپ، قۇرمەت كورسەتتى. 29-قازاندا حان قابىرىن وردادا قاراعاي تابىتقا سالىپ، سۇلتان ءادىل بوكەيحان ۇلى تاراپىنان تۇزىلگەن قابىرىنە كەلتىردىك. رۋحىنا قۇران شاريف باعىشتادىق»، دەپ جازادى [«اسار» كىتابى. III- IV توم. قازان: رۋحيات، 76-ب. ].
جاڭگىر حان قۇلپىتاسىنىڭ زەرتتەلۋى تۋرالى بىرەر ءسوز جازا كەتەيىك. حان قۇلپىتاسىن وقىپ، باسىلىمعا جاريالاعان - وردا تاريحي مۇراجايىنىڭ (قازىرگى باتىس قازاقستان وبلىستىق حان ورداسى تاريحي- مادەني، ارحيتەكتۋرالىق ەتنوگرافيالىق مۋزەي- قورىعى) اعا عىلىمي قىزمەتكەرى تالعات شارىپقاليەۆ. ت. مەڭدىعالي ۇلىنىڭ «قۇلپىتاس بەتىندەگى كونە جازۋلار سىر شەرتەدى» ماقالاسىندا: «بۇگىندەرى جاڭگىر حاننىڭ مازارىن قايتادان قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسى اياقتالدى. وسى ورايدا ويلاندىرار جايت - حان قورىمىندا جەرلەنگەن حاننىڭ تۋما- تۋىس، ۇل- قىزدارىنىڭ ەسىمدەرى انىقتالماي، جۇمباق بولىپ جاتۋى.
ءبىزدىڭ قولىمىزدا قازىر ەكى قۇلپىتاس جازۋىنىڭ اۋدارماسى بار. ونىڭ بىرەۋى - حاننىڭ ءوز باسىنداعى قۇلپىتاس. الماتى قالاسىنداعى تۇرىك- قازاق ليتسەيىنىڭ مۇعالىمدەرى (اراب ءتىلىنىڭ ماماندارى) اۋدارىپ بەردى.
قۇلپىتاستاعى جازۋلار تومەندەگىدەي رەتپەن شىقتى: «قىپشاق حانى ءابىلحايىردىڭ وعىلى نۇرالى حاننىڭ ءناباراسى جيحانگەر حان بوكەي حاننىڭ بارزانداسى دارفانيدەن دارىباككايىر رەحلەت ەتكەن (بۇل دۇنيەدەن و دۇنيەگە كەتكەن). ايات: «حاللۋ ينناحي يللاحي ۆا يننيحي يللاحي رادجي ان». 44 جاسىندا 1845 -جىلىندا (مۇسىلمانشا 1265 -جىل) دۇعا وقىلعان. بۇل قۇلپىتاستىڭ الدىڭعى بەتىندەگى جازۋلار، ال ارتقى بەتى مەن ەكى جانىندا قۇران سۇرەلەرى ورنەكتەلگەن»، دەپ جازادى. [«وردا جۇلدىزى» گازەتى، 15.08.1997].
وردا اۋدانىنىڭ باس يمامى س. اشەنوۆتىڭ «قۇلپىتاستار قۇپياسى» ماقالاسىندا: «حان جاڭگىردىڭ قۇلپىتاسىنداعى جازۋدى وقىپ، 44 جاسىندا 11 سيمماحريدا 1845 مارحومدا دەپ، ارتىنا جازىلعانى جوقتاۋ ءبايىت ەكەنىن» جازادى [«ورال ءوڭىرى» گازەتى، 25.07.1998.] كەيىن ت. شارىپقاليەۆ جاڭگىر حان قۇلپىتاسىن قايتا زەرتتەپ، «حان جاڭگىر قاشان دۇنيەگە كەلگەن؟ ءدۇدامال پايىمداۋلار مەن قاراما-قايشى دەرەكتەر» اتتى ماقالاسىندا جاڭگىردى 42 جاسىندا 1845 -جىلى دۇنيەدەن ءوتتى دەپ كورسەتكەن [«ورال ءوڭىرى» گازەتى، 31.01.2002].
2004 -جىلى ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ماگيسترانتى ا. وماروۆا، 2014 جانە 2016 -جىلدارى ر. سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى شىعىس تانۋ ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى ءا. ءمۇمىنوۆ، ا. نۇرمانوۆا، د. مەدەروۆالار دا جاڭگىر حاننىڭ قۇلپىتاسىنداعى «1845 -جىلى 42 جاستا دۇنيەدەن ءوتتى» دەگەن دەرەكتى قۋاتتادى.
مۇراعات قۇجاتتارى مەن قۇلپىتاس جازۋلارىن ەسكەرە وتىرىپ، حان جاڭگىردىڭ تۋعان جىلى 1803 دەگەن پىكىردى قولداپ، عىلىمي ءبىرىزدى اينالىمعا ەنگىزگەن دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىز.
گۇلمارۋ مىرزاعاليەۆا، باتىس قازاقستان وبلىستىق حان ورداسى تاريحي-مادەني، ارحيتەكتۋرالىق- ەتنوگرافيالىق مۋزەي-قورىعى ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى
«ەگەمەن قازاقستان»
