حوجالى قىرعىنىن تۇركى جۇرتى ۇمىتپاق ەمەس

ارميان قارۋلى توپتارى كادىمگىدەي گەنوسيد جاساعان-دى. ءبىراق، ول كۇندى گەنوسيد دەپ مويىنداعان ەلدەر سيرەك الەمدە. قازىرگى تاڭدا حوجالى وقيعاسىن گەنوسيد رەتىندە الەمدە ءتورت مەملەكەت قانا مويىندادى. ولار: ازەربايجان، مەكسيكا، پاكىستان جانە كولۋمبيا. وكىنىشتى.

1988 - جىلدىڭ باسىنان باستاپ-اق سول كەزدەگى ازەربايجان ك س ر-ىنە قاراستى تاۋلى قاراباق ايماعىندا سەپەراتيزم باستالىپ، سوڭى ءتىپتى سوعىسقا دا ۇلاسقان-دى. ازىربايجان مەن ارمەنيانىڭ اراسىنداعى اسكەري قاقتىعىستىڭ سالدارىنان ارمياندار باسىپ العان جەرلەردەن 1 ميلليوننان استام ازەربايجان باسساۋعالاپ، كوشۋگە ءماجبۇر بولسا، ازەربايجاننان ارمەنياعا قاراي 230 مىڭ ادام كوشكەن.

1992 - جىلدىڭ اقپان ايىنىڭ 25 ىنەن 26 سىنا قاراعان ءتۇنى قاراباقتاعى حوجالى ەلدىمەكەنىنە ارميان قارۋلى توپتارى مەن رەسمي تۇردە رەسەي قارۋلى كۇشتەرىنىڭ بولىمشەسى سانالاتىن 366-موتواتقىشتار پولكىنىڭ شابۋىلى سالدارىنان 613 ادام ءولتىرىلىپ، 1000 نان استام ادام جارالانعان. حوجالى گەنوسيدىندە ازەربايجاندارمەن قاتار مەسحەت تۇرىكتەرى دە ءولتىرىلدى. كەيبىر دەرەكتەردە حوجالىدا 1300 ادامنىڭ مەرت بولعاندىعى ايتىلادى.

نەگىزى تاۋلى قاراباق جانجالى باستالعان كەزدە بۇل ايماقتاعى جالعىز اۋەجاي حوجالى كەنتىندە ورنالاسقان ەدى. ونىڭ ۇستىنە نەگىزگى اۆتوجول دا وسى جەردەن وتەتىن. سوندىقتان دا ارمياندارعا وسى كەنتتى باسىپ الۋ ستراتەگيالىق جاعىنان ۇتىمدى بولسا، ساياسي جاعىنان تۇركىلەردىڭ ساعىن سىندىرۋ، رۋحىن باسىپ-جانشۋ، قورقىتۋ، تاپتاۋ، سەس كورسەتۋ بولدى. سول سەبەپتى ارمياندار قانىشەرلىك ارەكەتكە باردى. بالا-شاعاعا دا، قارتتار مەن ايەلدەرگە دە قاراعان جوق، ءبىر تۇندە بارىن قىرىپ سالدى.

كەيىن ارمەنيا پرەزيدەنتى بولعان سەرج سارگسيان دا سول قىرعىندا «قول باستاپتى». ول ءتىپتى كەزىندە «قاراباق» كىتابىنىڭ اۆتورى توماس دە ۆال دەگەن ادامعا بەرگەن سۇحباتىندا: «حوجالىعا دەيىن ازەربايجاندار بىزبەن ويناعىسى كەلدى، ولار ارمياندار قاراپايىم ازاماتتارعا قول كوتەرمەيدى دەپ ويلادى. ءبىز بۇل ستەرەوتيپتى بۇزدىق» دەپ ماقتانىپ قويادى.

راس، قىرعىن كەزىندە ناقتى قانشا ادامنىڭ مەرت بولعانىن اركىم ءارتۇرلى قىلىپ ايتادى. دەگەنمەن، رەسمي دەرەكتەر 613 بەيبىت تۇرعىن وققا ۇشىپ، 1000 عا جۋىق ادام جارالانعانىن ايتادى. قازا تاپقانداردىڭ ىشىندە 106 ايەل، 63 ءسابي، 70 قاريا بولعان. 8 اۋلەت تۇگەل ءولتىرىلدى. 25 بالا تۇل جەتىم بولدى. 130 بالانىڭ ءبىرى اكەدەن، ءبىرى انادان ايىرىلدى. تۇتقىنعا تۇسكەن 1275 ادامنىڭ 150 ءىنىڭ تاعدىرى ءالى كۇنگە بەلگىسىز.

2012 - جىلى اباي سايتىندا جارىق كورگەن «حوجالى قىرعىنى - تۇگەل تۇركىنىڭ قايتپاعان كەگى» دەگەن ماقالاسىندا جۋرناليست نۇرعالي ءجۇسىپباي سول قىرعىنعا قاتىسقان رەسەيلىك اسكەريلەردىڭ دە ەستەلىكتەرىن ۇسىنىپتى. اۆتور ۆ. ساۆەلەۆ دەگەن وفيسەردىڭ مىنا ءسوزىن كەلتىرەدى: «مەن بۇل تۋرالى جازباسىما بولمادى. دەنەلەرىن وق تەسكەن ادامداردى، بالالار مەن ايەلدەردى، جۇكتى كەلىنشەكتەر مەن قالىڭدىقتاردى ۇمىتا المايمىن. وسىناۋ جانتۇرشىگەرلىك، قاندى قىرعىنمەن اياقتالعان اياۋسىز وقيعالار كەزىندە ەشتەڭە جاساي الماعانىم ءۇشىن ازەربايجاندار مەنى كەشىرسىن. تەك قانا ءوزىم جازعان قۇپيا مالىمەتتەردى ك س ر و قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ بارلاۋ باس باسقارماسىناداعى گەنەرالدارعا، كرەملگە جولداپ وتىردىم. وقىڭدار دەدىم. قاراڭدار ورىس وفيسەرىنىڭ ابىرويى قالاي ايرانداي توگىلگەنىن» («سەكرەتنايا سپراۆكا» «قۇپيا انىقتاما» كىتابىنان.) بۇل بارلاۋشى وفيسەردىڭ ءسوزى ەكەن.

جالپى، حوجالى قىرعىنىن كوزىمەن كورگەندەر از ەمەس ت م د ەلدەرىندە. ءبىرقاتار ەستەلىكتەر دە جازىلعان. ءتىپتى، اسكەري ءتىلشى يۋري رومانوۆ دەگەن ازامات حوجالىدا ايەلدەردىڭ اياق-قولدارى بايلانىپ، باستارىنان اتىلعاندىعىن كورگەندەر دە بار. ال، رەسەيگە قارايتىن 366 پولك كەنتكە كىرەتىن جانە شىعاتىن جولداردى جاۋىپ تاستاعان. ءسويتىپ، ادامزات تاريحىندا فاشيستەردەن كەم تۇسپەيتىن گەنوسيد جاساپتى.

وكىنىشتىسى، حوجالى قىرعىنى كوپتەگەن حالىقارالىق نورمالار مەن تالاپتاردى بۇزسا دا، ارميان لوببيىنىڭ كۇشتىلىگى سونشا ونى «گەنوسيد» دەپ مويىنداعاندار از. ءتىپتى، ادەتتە تاۋلى قاراباق ماسەلەسىندە ارمەنيامەن بىتىسپەستەي ۇستانىمدا جۇرەتىن تۇركيا پارلامەنتى دە بۇل وقيعانى «گەنوسيد» دەپ ءالى تانىعان جوق. ال، وزگە تۇركى مەملەكەتتەرى تۋرالى تىپتەن ۇندەمەي-اق قويالىق. تەك بۇل وقيعالارعا قاتىستى اندا-ساندا ماقالالار عانا جارىق كورىپ تۇرادى ءبىزدىڭ ەلدە.

راس، كەدەندىك وداققا ارمەنيانىڭ قوسىلۋ-قوسىلماۋى تۋرالى ماسەلە كوتەرىلگەندە قازاق ەلىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ تاۋلى قاراباققا نازار اۋدارعانى بار. ناقتى تالاپ تا قويعان ماسكەۋدە. ءبىراق، ءبارىبىر تۇركى ەلدەرى حوجالى قىرعىنىن رەسمي تۇردە «گەنوسيد» دەپ تانىمادى. ويتكەنى، ازىرگە تۇركىنىڭ بىرلىگى ساياسي بىرلىككە ۇلاسا قويعان جوق.

«جەبە» گازەتى. 2014-جىل

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى