حالىق ءانى اتالىپ كەتكەن «ساۋلەم-اي» ءانىنىڭ اۆتورى بار

وسى حابار ەفيردە تالقىلانىپ، «ساۋلەم-اي» - فرانسۋز كومپوزيتورىنىڭ ءانى مە؟» دەگەن تاقىرىپپەن «ايقىن» گازەتىندە جاريالانعان سوڭ، ىلە-شالا ءان اۆتورى تابىلدى. «ساۋلەم-اي» - بىرەۋلەر ايتقانداي فرانسۋز بەرانجەنىڭ ەمەس، قازاق باقىبايدىڭ ءانى ەكەن.

رەداكسيامىزعا ارنايى كەلگەن باقىبايەۆا ءامينا ەسمان قىزىنىڭ ايتۋىنشا، «ساۋلەم-اي» ءانىنىڭ اۆتورى ءوزىنىڭ تۋعان اتاسى اۋلبايەۆ باقىباي ەكەن. ول كىسى شامامەن 1896-جىلى تۋىپ، 1978-جىلى ومىردەن ءوتىپتى. اتالمىش ءاندى تۇڭعىش قوساعى ۇمىتشاققا ارناپ شىعارىپتى.

- 1974 - جىلى بۇرىنعى بالقاش اۋدانىنا قاراستى بالاتوپار دەگەن جەرگە كەلىن بولىپ ءتۇستىم. سول كەزدە اتامنىڭ جاسى جەتپىستەن اسقان تۇعىن، - دەپ باستادى اڭگىمەسىن الماتىلىق ءامينا اپاي.

- اۋىل جۇرتى «ساۋلەم-اي» ءانىن مەنىڭ اتام شىعارعانىن سول كەزدە-اق ايتىپ بەرگەن، اتامنىڭ ءوز اۋزىنان دا بۇل جايىندا تالاي رەت ەستىگەنمىن. اتام سول كەزدە ون سەگىزدە، ۇمىتشاق ون توعىز جاستا بولىپتى. ول كەزدە قىز بەن جىگىت قايىمداسىپ ايتىساتىن بولعان. اتامنىڭ سۋىرىپ سالىپ ايتاتىن ونەرى بار. ۇمىتشاق بولسا، بايدىڭ قىزى. اتام كەدەيدىڭ بالاسى. ەكەۋى ايتىسىپ ءجۇرىپ، ءبىر-ءبىرىن ۇناتىسىپ، اقىرى ءسوز بايلاسادى. اتامنىڭ مىقتىلىعى سول، قىزدى باي اكەسىنىڭ جۇيرىك اق بوز اتىمەن الىپ قاشادى. ارتتارىنان مىلتىقتى قۋعىنشى تۇسكەن. ول كەزدە ىلە ءوزەنىنىڭ سۋى مول، بۋىرقانا تاسىپ جاتاتىن كورىنەدى. اتپەن «ىلە» وزەنىنەن ءجۇزىپ وتەردە «جاقسى بولساڭ وتەرسىڭ، سۋعا باتپاي ساۋلەم-اي. جامان بولساڭ قالارسىڭ، سۋعا باتىپ، ساۋلەم-اي» دەگەن ءان جولدارى تۋعان ەكەن. قۋىپ جەتە الماعان باي ىزالانىپ، اشۋمەن اتامنىڭ جەتى جاستاعى جالعىز قارىنداسى زاۋرەنى ايەلدىككە الىپ كەتكەن. اتامنىڭ وسى جالعىز قارىنداسىنان ساپاربەك، ساپارعازى دەگەن ەكى ۇل تۋعان. ولاردىڭ ۇرپاقتارى بۇگىندە ءوسىپ-ءونىپ جاتىر.

«ساۋلەم-اي» ءانىنىڭ شىعۋ تاريحىنا ارنالعان اتامنىڭ ءوز قولىمەن جازعان قولجازباسى ساقتالعان. اتام - ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ شتاتتان تىس قىزمەتكەرى بولعان ادام. كەنەن ازىربايەۆپەن دوس-جار بولعان. وتە قاراپايىم، تۇتىعىڭقىرىپ سويلەيتىن كىسى ەدى، جارىقتىق. سوعىستان برونمەن قالىپ، كولحوز ءتوراعاسى بولعان. سوعىس كەزىندە ءبىر تانكتىڭ اقشاسىن وكىمەتكە وتكىزىپ، ستالينننەن وردەن العان. وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارىنىڭ سوڭىندا جامبىل جابايەۆتىڭ ۇرپاعى ءالىمقۇل جامبىلوۆپەن دە ۇزىناعاشتا ايتىسىپ، ول كىسىنى جەڭگەن. بۇل تۋرالى سول كەزدە «مادەنيەت جانە تۇرمىس» جۋرنالىندا ماقالا بەرىلگەن. بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى بالتاعۇل ءىزباساروۆ اتامنىڭ وكىل بالاسى بولىپ كەلەدى.

وكىنىشكە قاراي، اتامنىڭ ءسۇيىپ قوسىلعان قوساعى ۇمىتشاق بالا تۋا سالا، ءوزى قايتىس بولىپ كەتەدى. ۇمىتشاقتان كەيىن اتام سۇلۋشاش دەگەن بايدىڭ قىزىن العان. ماڭگىلىك جۇرەگىندە قالىپ، ماڭدايىنا سىيماي كەتكەن ۇمىتشاقتى اتام ءومىر بويى ۇمىتا المادى. سۇيىكتى جارى ۇمىتشاقتان تۋعان كۇلەمباي دەگەن بالاسى 25 جاسىندا كىسى قولىنان قايتىس بولىپ كەتەدى. ول بالادان باسار دەگەن تۇياق قالعان، ياعني ول - اتام مەن ۇمىتشاقتىڭ نەمەرەسى.

اتام ءتىرى كەزىندە «ساۋلەم-اي» ءانىنىڭ شىعۋ تاريحىن، ۇمىتشاقپەن بولعان جاستىق حيكاياسىن ولەڭدەتىپ جازىپ، كىتاپ قىلىپ باسۋعا دايىنداپ قويعان. اتام قايتىس بولعان سوڭ ول قولجازبانى «شىعارۋعا كومەكتەسەمىن» دەگەن سوڭ بۇرىنعى بالقاش اۋداندىق گازەتىنىڭ باس رەداكتورى جولبولدى دەگەن كىسىنىڭ قولىنا تاپسىرعانبىز. ول ەكى ارادا مەنىڭ جولداسىم قايتىس بولىپ، زامان ءتۇرلى وزگەرىسكە ءتۇستى. جولبولدى قازىر سىرقات كورىنەدى. اتامنىڭ قولجازباسىن قايتارىپ الۋ قامىندا سابىلىپ جۇرگەن جايىم بار. «ساۋلەم-اي» ءانىنىڭ شىعۋ تاريحىن سۇراساڭىز، بۇرىنعى بالقاش اۋدانىنىڭ حالقى، باقاناس جۇرتى مەن بالاتوپارداعى كونەكوز كىسىلەردىڭ ءبارى دە «مەنىڭ اتام شىعارعان» دەپ شۋ ەتە قالادى. اتام - سەرى بولعان ادام. «55 كە كەلگەنشە باسىلمادى جەلىگىم، ءازتاي مەنىڭ ەلىگىم، سەكىرىپ جۇرگەن سەرىگىم» دەپ اندەتەتىن. ءازتايعا ۇيلەنگەندە ول 25 تەگى كەلىنشەك ەكەن، - دەيدى ءامينا باقىبايەۆا اپاي.

«حالىق ءانى» اتالىپ كەتكەن «ساۋلەم-اي» ءانىنىڭ اۆتورى اۋلبايەۆ باقىباي جازىپ قالدىرعان ءاننىڭ تولىق نۇسقاسى مىناداي:

كوگالا ۇيرەك كولدەگى

بايپاڭداعان، ساۋلەم-اي،

ءبىر ءسوزىم بار وزىڭە

ايتا الماعان، ساۋلەم-اي.

ساۋلەم، ساۋلەم، ساۋلەمسىڭ،

باسىمداعى داۋرەنسىڭ.

جاقسى بولساڭ ساۋلەمسىڭ،

جامان بولساڭ اۋرەمسىڭ.

جاقسى بولساڭ وتەرسىڭ

سۋعا باتپاي ساۋلەم-اي.

جامان بولساڭ قالارسىڭ

سۋعا باتىپ، ساۋلەم-اي.

اياعىما كيگەنىم

بىلعارى ەتىك، ساۋلەم-اي.

تابانىمنان بارادى

ىزعار ءوتىپ، ساۋلەم-اي.

ءبىر سوز ايتساڭ جامانعا،

قورس ەتەدى، ساۋلەم-اي.

قورعاسىنداي بالقىعان

قايران جاستىق، ساۋلەم-اي.

تاشەنوۆ تورەعالي

«ايقىن» گازەتى. 2013-جىل

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى