حۋاڭحى جاعاسىنداعى مۇسىلمان موڭعولدار
قىتايداعى «كۇلتەگىن» سايتى ەلدىڭ ىشکى موڭعوليا وڭىرىندە تۇراتىن مۇسىلمان موڭعولدار تۋرالى ماقالا جاريالادى (2013-جىل). «كۇلتەگىن» سايتى قىتاي تىلىندەگى ماقالانى noorislam.org سايتىنان العانىن جازعان، ءبىراق ول سايتتا دا اۆتوردىڭ کىم ەکەنى کورسەتىلمەگەن.
ماقالادا قىتايدىڭ ىشکى موڭعوليا اۆتونوميالىق اۋدانىنىڭ الاشان حوشۋنىنان شىعىس-سولتۇستىککە قاراي 65 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان بايانمۇرىن اتتى سۇمىن بار ەکەنى ايتىلادى. وسى ولکەدە يسلام ءدىنىن ۇستاناتىن موڭعولدار تۇرادى.
مۇسىلمان مادەنيەتىنىڭ ءبىر شوق گۇلى
«وسى کۇنگە دەيىن کيىز ۇيدە وتىراتىن، موڭعولشا کيىنىپ، موڭعولشا سويلەيتىن، موڭعولدىڭ جازۋىن پايدالاناتىن، ءبىراق يسلام دىنىنە سەنەتىن ءبىر قاۋىم ەل تۇرادى» دەپ جازادى اۆتور.
ماقالادا جەرگىلىکتى تۇرعىندار ولاردى «موڭعول-تۇڭگەندەر» (دۇڭگەندەر - رەد.) نەمەسە «سالدەلى تۇڭگەندەر» دەپ اتايدى» دەگەن دەرەک جازىلعان.
«بۇل اراعا ەڭ العاش کەلگەن مۇسىلماندار نەشە مىڭ شاقىرىمعا سوزىلعان حۋاڭحى وزەنى بويىنا ىرگە کومىپ، ءوسىپ ونگەن. ولار نەشە ءجۇز جىلدىق تاريحىندا وزدەرىنىڭ ءدىني سەنىمىنە بەرىک بولىپ، جۇڭگو (قىتاي مەملەکەتى - رەد.) ۇلى قۇرلىعىنىڭ ىشىندەگى مۇسىلمان مادەنيەتىنىڭ ءبىر شوق گۇلىنە اينالدى» دەيدى ماقالا اۆتورى.
«باتىسى ۇلانبۋ مەن ۇلکەن شولگە تىرەلىپ، شىعىسى حۋاڭحى وزەنىمەن شەکارالاساتىن بايانمۇرىن سۇمىنىن دۇنيەدەن تىسقارى، ءبىر رايونعا اينالدىرىپ قويعان» دەگەن اۆتور بۇل جەردە قىس کەزىندە قار باسقان دالادان تۇيەدەن باسقا ەش نارسە کوزگە تۇسپەيتىنىن جازعان.
اۆتور ول وڭىرگە ساپارىن بىلاي سيپاتتايدى: «ءبىز الاشاننان تاڭ اتپاي شىعىپ، بايانمۇرىنعا کوز بايلانعاندا جەتتىک. حۋاڭحىداعى قالقىمالى کوپىر 2001 - جىلى سالىنعان. کوپىر اۋزىنداعى اقشا جينايتىن ادام بىزگە «کوپىر سالىنباي تۇرعاندا بايانمۇرىنداعى ادامدار اعاش قايىق ارقىلى وتىپ، قارسىداعى ەتوک حوشۋنىنان کەرەک-جاراقتارىن ساتىپ الاتىن. ال باسقا جاققا تۇيەنى کولىک ەتەتىندىکتەن سىرتپەن بايلانىس وتە از ەدى» دەدى.
ۇلتتىق قۇرامى انىقتالماعان جۇرت
ماقالا اۆتورىنىڭ ايتۋىنشا، «1936- جىلى بەلگىلى ءتىلشى پان شاڭ جياڭ قالدىرعان ەستەلىکتە «بۇل ادامدار حۋاڭحى وزەنىنىڭ بويىنا شينجياڭنىڭ (شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالىق اۋدانى - رەد.) قۇمىل ايماعىنان کەلگەن» دەگەن دەرەک جازىلعان.
قىتاي ءتىلشىسى بۇل حالىقتى «قوڭقيعان مۇرىندارى مەن سۇرعىلت کوزدەرى ادەتتەگى موڭعولدارعا مۇلدە ۇقسامايدى. ولاردىڭ تۇڭگەن موڭعولدار نە بولماسا موڭعول تۇڭگەندەرگە جاتاتىنىن بىلۋگە بولادى. ولار کيگىز ۇيدە وتىرادى، موڭعولشا کيىم کيەدى، موڭعولشا سويلەسەدى، موڭعول جازۋىن قولدانادى، موڭعولعا ۇقساس کوشپەندى تۇرمىس کەشىرەدى. ءبىراق تا ولار لاما دىنىنە سەنبەيدى، قايتا يسلام دىنىنە سەنەدى، الىستان شاقىرىپ اکەلگەن مولدا ولاردى وقىتادى» دەپ سۋرەتتەگەن ەکەن.
سايتتاعى ماقالا اۆتورى بايانمۇرىن سۇمىنىنىڭ قازىرگى چۋجيى (اۋىل اکىمدىگىنىڭ باسشىسى - رەد.) ماشىڭسىن ايتقان مالىمەتتەردى دە بەرگەن.
«سۇمىنعا قاراستى التى اکىمشىلىک قىستاق بار. ونداعى جان سانى - 2 مىڭ 800 ادام. نەگىزىنەن موڭعولدار تۇرادى. ءبىراق ولار موڭعول بولعانىمەن، تۇڭگەندەرگە ۇقساس، يسلام دىنىنە سەنەدى. بايانمۇرىننىڭ باتىس جاعى - موڭعول ۇلتى مەکەن ەتکەن ءشول رايون، سولتۇستىگى - حانزۋلار مەکەن ەتکەن حانزۋ جازىعى، شىعىسى - حۋاڭحىنىڭ قارسى جاعىندا ەتوک حوشۋنى، وڭتۇستىگىن ۋحاي قالاسى الىپ جاتىر. بۇل جەردەگى يسلام ءدىنى جەتىم ارالدا کۇن کەشکەندەي کۇيدە» دەيدى چۋجي.
جان سانى - 2 مىڭ 800 ادام. ولار موڭعول بولعانىمەن، تۇڭگەندەرگە ۇقساس، يسلام دىنىنە سەنەدى.
«كۇلتەگىن» سايتىنداعى ماقالادا: «بۇلاردى ۇلتتىق قۇرامى ناقتىلانباعاندىقتان، «موڭعول تۇڭگەندەرى» دەپ اتاعان. ۇکىمەت جامبىلىنىڭ (اکىمدىگىنىڭ - رەد.) تىزىمىندە دە ولاردى باسقا موڭعولداردان پارىقتى ەتىپ، «موڭعول تۇڭگەندەر» دەپ جازعان» دەيدى.
«حۋاڭحى جاعاسىنداعى مۇسىلمان موڭعولدار» اتتى بۇل ماقالا «وتکەن عاسىردىڭ 50-جىلدارى ۇلت تۇراقتاندىرۋ بولعاندا وسى يسلام دىنىنە سەنەتىن موڭعول تۇڭگەندەرىنە «ءبىرتۇتاس موڭعول» دەپ اتاۋ بەرىلگەن» دەپ اياقتالعان.
ەسکەرتۋ: «كۇلتەگىن» سايتىنداعى ماقالادان الىنعان ۇزىندىلەردىڭ ستيليستيکالىق ەرەکشەلىگى ساقتالدى.
نۇرتاي لاحان ۇلى
دەرەككوز: «ازاتتىق». 2013
