شەكارا اسپاي «شەتەلدە» وقۋ: وڭىرلەردە ۋنيۆەرسيتەت فيليالدارى كوبەيەدى

14 فيليال جۇمىس ىستەيدى
الدىمەن ەلدەگى شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەت وكىلدىكتەرىن سانامالايىق. قازىرگىدەي بەلسەندى جۇرگىزىلمەسە دە ءۇردىس بۇرىننان بار-تىن. 2021 -جىلعا دەيىن مينيسترلىك قازاقستانعا 4 ۋنيۆەرسيتەتتى اكەلگەنىن بىلەمىز. ولاردىڭ قاتارىندا ماسكەۋ اۆياتسيا ينستيتۋتى، چەليابى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى، م. لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جانە «سوربوننا - قازاقستان» ينستيتۋتى بولدى.

كەيىن مەملەكەت باسشىسى 2025 -جىلعا دەيىن شەتەلدىك جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ كەمىندە بەس فيليالىن اشۋ كەرەك دەگەن بولاتىن. مينيسترلىك تاپسىرمانى ارتىعىمەن ورىنداپ، بۇگىندە 20 دان استام جوبانى جۇزەگە اسىردى. جوو وكىلدىگىنەن بولەك قوس ديپلوم باعدارلاماسىن قوسا اتقارعان.

2021 -جىلدان بەرى اشىلعان فيليالداردى جىكتەسەك، ءتىزىم تومەندەگىدەي ءوربيدى.

استانادا - بەيجىڭ ءتىل جانە مادەنيەت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى؛ الماتىدا - «ميفي» ۇلتتىق يادرولىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى، سولتۇستىك- باتىس پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى، لوتارينگيا ۋنيۆەرسيتەتى، انحالت ۋنيۆەرسيتەتى جانە گونكونگ قالاسى ۋنيۆەرسيتەتى مەن تاشكەنت يرريگاتسيا جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن مەحانيزاتسيالاۋ ينجەنەرلەرى ينستيتۋتى فيليالدارى؛
اتىراۋدا - ي. گۋبكين اتىنداعى رەسەي مۇناي جانە گاز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى؛
اقتوبەدە - حەريوت-ۋوتت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى؛
تارازدا - د. مەندەلەيەۆ اتىنداعى رەسەي حيميا- تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى؛
اقتاۋدا - بەرلين تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى؛
De Montfort ۋنيۆەرسيتى (الماتى)؛
كوۆەنتري ۋنيۆەرسيتەتى (استانا).
الەمدىك جوعارى ءبىلىم پراكتيكاسىندا قولدانىلاتىن قوس ديپلوم باعدارلاماسىن دا جەتىلدىرۋ جۇرگىزىلىپتى. قازاقستاندىق ج و و-لاردىڭ كۆينس ۋنيۆەرسيتەتى (الماتى)، ماركە پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى (جەتىسۋ)، ميننەسوتا ۋنيۆەرسيتەتى (قوستاناي)، اريزونا ۋنيۆەرسيتەتى (سولتۇستىك قازاقستان) جانە بىدگوش ەكونوميكا ۋنيۆەرسيتەتىمەن (سەمەي) ەكىجاقتى كەلىسىمى بار.

اتوم، بيوتەحنولوگيا، لوگيستيكا: باسىم باعىت قايسى؟
وسى ورايدا، شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر قازاقستاندىقتارعا قاي باعىت بويىنشا ءبىلىم بەرەتىنىن ءبىلۋ ماڭىزدى. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ قوعاممەن بايلانىس دەپارتامەنتىنىڭ باسقارما باسشىسى قارلىعاش قالىبەك قىزىنىڭ ايتۋىنشا، شەتەلدىك ج و و-لار سۋ سالاسى، جاساندى زەيىن، اتوم سالاسى ماماندارىن دايارلاماق.

- حالىقارالىق كەلىسىمدەر ەلدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەردى ترانسفورماتسيالاۋعا، ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋگە باعىتتالعان. فيليالداردىڭ باسىم كوپشىلىگى قازاقستاندىق ج و و بازاسىندا اشىلۋدا، ياعني شاقىرۋشى - وتاندىق ۋنيۆەرسيتەت. ولار ءوزارا بايلانىس جاساپ، تاجىريبە الماسىپ، لابوراتوريالىق رەسۋرستارىن بىرلەسە قولدانادى. ءار وڭىردەگى ەرەكشەلىك ەسكەرىلەدى. مىسالى، م. دۋلاتي اتىنداعى تاراز وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىنداعى د. مەندەلەيەۆ اتىنداعى رەسەي حيميا- تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى سۋ سالاسىنداعى زەرتتەۋمەن اينالىسۋدا. ال مۇناي- گاز تەحنولوگيالارىن يگەرۋ ماقساتىندا ق. جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىنداعى حەريوت-ۋوتت ۋنيۆەرسيتەتى جۇمىس ىستەپ تۇر. سونداي-اق بيوتەحنولوگيا، ەلەكتروتەحنيكا، ەنەرگەتيكا، مەحاترونيكا، لوگيستيكا، حيميالىق تەحنولوگيالار، روبوتوتەحنيكا ماماندىقتارىنا نازار اۋدارىلادى، - دەدى مينيسترلىك وكىلى.

قارلىعاش قالىبەك قىزى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ باسىم دەنى وڭىرلەردە اشىلاتىنىن العا تارتتى. بۇل سول ايماقتاعى كادر تاپشىلىعىن ازايتۋعا سەپتەسىپ، وڭىرلىك دامۋعا كومەك بەرەدى دەگەن ويدا. العاشىندا پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس باتىس وڭىردە 2 شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەت فيليالى اشىلسا، كەيىن سولتۇستىكتە اريزونا ۋنيۆەرسيتەتى جۇمىسىن باستادى. شىمكەنت، تالدىقورعان، اقتاۋ قالالارىندا دا تەحنيكالىق ماماندىقتار بويىنشا كادر دايارلاۋ ءىسى جالعاسۋدا.

وڭىرلەرمەن بايلانىس
2023 -جىلى قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا ۋنيۆەرسيتەتىندە جاساندى ينتەللەكت ينستيتۋتى اشىلدى. سەۋل ۇلتتىق عىلىم جانە تەحنولوگيا ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ جاسالعان جوبا اياسىندا 4 ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى قولعا الىندى: «ينفورماتيكا»، «كيبەرقاۋىپسىزدىك»، «كومپيۋتەرلىك باعدارلامالاۋ جانە باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدى ازىرلەۋ»، «اقپاراتتىق جۇيەلەر». 2024-2025 وقۋ جىلىندا مينيسترلىك 100 ءبىلىم بەرۋ گرانتىن بولگەنى بەلگىلى. ال بيىلدان سەۋلتەح قىزىلوردالىق ستۋدەنتتەرگە «AI architect» جانە «Data management» بويىنشا قوس ديپلوم باعدارلاماسىن ەنگىزدى.

وڭتۇستىك كورەيا ۋنيۆەرسيتەتى جاساندى ينتەللەكتكە باعىتتالعان باستامانى ءىرى مەگاپوليستە ەمەس، قىزىلوردا قالاسىندا قولعا العانى قىزىق. سەۋل ۇلتتىق عىلىم جانە تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى دجەسۋ كيم بۇل قادامدى وڭىرمەن تاريحي بايلانىسقا سىلتەگەن.

- قازاقستاندا ۇلكەن مەگاپوليستەر بار ەكەنىن بىلەمىز. ءبىراق قىزىوردانى كورەي حالقىنىڭ داڭقتى باتىرى، ۇلت قاھارمانى گەنەرال حونگ بوم دو تاڭداعان دەسەك بولاتىنداي. ول ءومىرىنىڭ سوڭىندا قىزىلوردادا ءومىر ءسۇردى، ماڭگىلىك مەكەنى وسى جەردە بۇيىردى. بىرنەشە جىل بۇرىن كورەي حالقىنىڭ ۇلتتىق باتىرىنىڭ سۇيەگى ءسان-سالتاناتىمەن ەلگە قايتارىلدى. سەنەسىز بە، قىزىلوردا گەنەرال حونگ بوم دونىڭ رۋحى ءۇشىن تاڭدالدى.

جوعارىدا ايتىلعانداي، بۇل جوبا گەنەرال حونگ بوم دو سۇيەگىنىڭ كورەياعا ورالۋىن ەسكە الۋ ءۇشىن دۇنيەگە كەلگەن. سونىمەن بىرگە بۇل ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تامىرى كوريە قاۋىمداستىعىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن دە ۇمىتپاۋ كەرەك. تاعى ءبىر ەسكەرەتىن جايت، الەمدەگى نەگىزگى تەحنولوگيالاردى جاسايتىن جانە باسقاراتىن ۋنيۆەرسيتەتتەردى قاراستىراتىن بولساق، نەگىزگى تەحنولوگيالاردى جاسايتىن جانە دامىتاتىن ءىرى مەگاپوليستەر ەمەس ەكەنىن ەستە ۇستاعان ءجون، - دەدى پروفەسسور.

قوس ۋنيۆەرسيتەت ءوزارا تالاپقا بەرىك. ەكىجاقتى كەلىسىم اياسىندا وقۋ باعدارلاماسى ناقتىلانعان. 2+2 جۇيەسى بويىنشا ستۋدەنتتەر العاشقى ەكى جىلدى قازاقستاندا، كەيىنگى ەكى جىلدى كورەيادا وقۋعا مۇمكىندىك الۋدا. وقۋ اياقتالعان سوڭ ەكى ەلدىڭ ديپلومىن الادى. كورەيا تاراپىنىڭ جالعىز تالابى - اعىلشىن ءتىلى بويىنشا IELTS 6 دەڭگەيىنىڭ بولۋى.

بۇل ماندەس جوبا اقتوبە قالاسىندا دا بار. مۇندا ق. جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىنداعى حەريوت-ۋوتت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى جۇمىس ىستەيدى. Heriot-Watt University اقتوبە كامپۋسىنىڭ جوبا جەتەكشىسى داميرا مۋسينانىڭ ايتۋىنشا، فيليال «مۇناي ينجەنەرياسى جانە ەنەرگيا مەنەدجمەنتى» ، «ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى» جانە «كومپيۋتەرلىك ينجەنەريا» ماماندىقتارى بويىنشا وقىتۋدا. ستۋدەنتتەرگە Heriot-Watt ءبىلىم بەرۋ رەسۋرسى مەن ەلەكتروندىق كىتاپحاناسى قولجەتىمدى، ال باعالاۋ جانە مودەراتسيا جۇيەسىن تىكەلەي Heriot-Watt ۋنيۆەرسيتەتى جۇرگىزەدى.

- قازىر اقتوبە Heriot-Watt كامپۋسىندا 426 ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا، ولاردىڭ 177 سى Ⅱ كۋرس، 249 ى I كۋرستا وقىپ جاتىر. ماڭىزدىسى، 400-دەن استام وقۋشى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ گرانتى نەگىزىندە قابىلدانعان. نەگىزگى كونتينگەنت - اقتوبە وبلىسىنداعى مەكتەپ تۇلەكتەرى. اليدا ءبىلىم الۋشىلار اراسىندا رەسەي مەن وزبەكستان مەملەكەتىنەن كەلگەن ازاماتتار دا بار.

كامپۋستىڭ العاشقى تۇلەگى 2027 -جىلى شىعادى. جالپى Heriot-Watt University تۇلەكتەرىنىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ دەڭگەيى جوعارى. تۇلەكتەرگە الەمنىڭ جەتەكشى كومپانيالارى اراسىندا سۇرانىس بار. Graduate Outcomes Survey دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، باكالاۆريات تۇلەكتەرىنىڭ %83,7 ى وقۋدى اياقتاعاننان كەيىن 15 اي ىشىندە جۇمىس تابادى، - دەدى داميرا تاعابەك قىزى.

كامپۋس جەتەكشىسى قازاقستاندىق تۇلەكتەرگە جۇمىسقا ورنالاسۋ قيىندىق تۋدىرمايدى دەگەن ۇستانىمدا. سەبەبى ۋنيۆەرسيتەتپەن سەرىكتەستىك ورناتقان كومپانيالار اراسىندا Schlumberger، «تەڭىزشەۆرويل»، «قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ»، KEGOC سەكىلدى الپاۋىت كاسىپورىندار بار.

تاقىرىپتىق ەكونوميكالىق باعدارىن دا باعامداي كەتەيىك. جاۋاپتى مينيسترلىككە «شەتەلدىك ج و و فيليالدارىن اشۋ شىعىنى قاي تاراپتىڭ ەنشىسىندە؟ مەملەكەت ارنايى جەڭىلدىك ۇسىنا ما؟» دەگەن ساۋال جولداعان بولاتىنبىز. ۆەدومستۆو فيليال قۇرۋعا كەتەتىن شىعىن ارىپتەستىك كومەگى ارقىلى ءارى مەملەكەت قازىناسىنان دا وتەلەتىنىن ايتتى.

«جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارى بيۋدجەتتەن تىس قاراجات ەسەبىنەن دە، بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن دە اشىلادى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن 11 شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىمەن ارىپتەستىك قارجىلاندىرىلادى. قالعان جوبا قازاقستان زاڭناماسىندا تىيىم سالىنباعان مەنشىكتى جانە باسقا بيۋدجەتتەن تىس قاراجات ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى»، - دەلىنگەن حات ماتىنىندە.

2000 نان استام گرانت بولىنەدى
ايتا كەتەيىك، قازىرگى تاڭدا ەلدەگى شەتەلدىك جوعارى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى 34 ماماندىق بويىنشا وقىتىپ كەلەدى. بيىل اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتەر ءۇشىن 2090 مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ گرانتى قاراستىرىلعان. مينيسترلىك مالىمەتىنشە، شەتەلدىك ج و و وقۋعا ءتۇسۋدىڭ تالابى ەرەك. الدىمەن ۇ ب ت قورىتىندىسى قاجەت، كەيىن شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر بەيىندىك تەست پەن شەت تىلىنەن ەمتيحان تاپسىرۋدى تالاپ ەتەدى. ۇمىتكەر سىناقتاردان سۇرىنبەي وتسە، تەگىن ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك تۋادى دەگەن ءسوز. 

الايدا مەملەكەت الدىندا مىندەت تە بار. قارلىعاش قالىبەك قىزى مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتى نەگىزىندە وقىعان ستۋدەنتتەرگە ءبىلىم اقىسىن وتەۋگە قاتىستى تالاپتار بەكىتىلگەنىن ايتتى. تۇلەكتەردىڭ قازاقستان ايماعىندا جۇمىس ىستەۋى نازاردا بولادى. ازىرگە بۇل تالاپتىڭ قالاي جۇزەگە اساتىنىن اڭعارۋ ۋاقىت ەنشىسىندە. سەبەبى، بيىل دە مونتفورت ۋنيۆەرسيتەتىندە ستۋدەنتتەردىڭ العاشقى لەگى وقۋ بىتىرەدى.

ەرسىن شامشادين

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى