شەشەندىك سوزدەر: بايدالى مەن تولە ءبي

سوندا تولە ءبي: «ۇلىمنىڭ ءبارى ۇيلەنگەن. بوي جەتىپ وتىرعان قىزىم بار، سونى بەرەيىن. قالىڭ مالى ءجۇز جىلقى، ون بەس تۇيە، بوتا مويىن جامبى!» - دەپتى. «قۇپ بولادى»، - دەپ ايتقان قالىڭ مالىن، سول جولى ءبىر جولا بەرىپ جىبەرەدى. ريزا بولعان تولە ءبي: «قىزىمدى ءبىر جىل ساقتايىن: ەندىگى جىلى وسى ۋاقىتتا كەلىپ جەسىرلەرىڭدى ال»، - دەپتى.

جىل وتكەن سوڭ قۋاندىقتان قىرىق ادام كەلىندى الامىز دەپ تولە بيگە بارادى. بۇل ەكى ورتادا تولە بويجەتىپ وتىرعان قىزىن ءبىر باي وزبەككە بەرىپ، ۇزاتىپ جىبەرەدى. ودان كوپ مال، اقشا الادى. بارعان قۋاندىق كىسىلەرىنە: «ەر جەتكەن بالانى اڭدىپ وتىرۋ قيىن ەكەن، قىزىم ءبىر وزبەك جىگىتىمەن قاشىپ كەتتى. كەلىندى الام دەسەڭدەر تاشكەنگە بارىپ، كەلىندەرىڭمەن اۋىز با اۋىز سويلەيسىڭدەر، بولماسا، «يگىلىكتىڭ ەرتە-كەشى جوق» دەگەن، ءبىر كەلىنىم بۋاز، سوعان قاراڭدار»، - دەپ، ءسوز دە، تەڭدىك تە بەرمەيدى، اياعىنا وتىرعىزبايدى.

قۋاندىق كىسىلەرى بىلاي شىعىپ اقىلداسىپ: «بۇل قورلىققا شىداپ بولماس، تولە ءبيدىڭ جىلقىسىنان ءجۇز جىلقى بارىمتا الىپ قايتايىق، سوندا دا ون بەس تۇيە، بوتا مويىن جامبى قالىپ جاتىر عوي! - دەسەدى دە، تولە ءبيدىڭ جىلقىسىنان وزدەرىنىڭ بەرگەن ءجۇز جىلقىسىن ساناپ الىپ ەلىنە قايتادى. جىلقىشىلار قۋىپ، بۇلارمەن سوعىسادى. ءبىر سوقىر جىلقىشى جيىرما كىسىنى اتتان ءتۇسىرىپ، بۇلاردى السىرەتەدى. ءسويتىپ جۇرگەندە جاڭبىر جاۋىپ كۇن شىتىرلاعاندا الگى مىقتى، سوقىر جىلقىشىعا جاي ءتۇسىپ ولەدى. قالعاندارىن بۇلار جەڭىپ، جىلقىلارىن ەلىنە ايداپ قايتا بەرەدى.

ءبىر جىلدان كەيىن قۇن داۋلاپ تولە ءبي قۋاندىققا كەلسە، ابىلاي دا وسى ەلگە كەلىپ جاتىر ەكەن. تولە ءبي سوعان جۇگىنەدى. ابىلاي داۋدى سوزىپ كەيىنگە قالدىرادى. «ەندىگى جىلى تاپ وسى ۋاقىتتا كەلەمىن، وعان دەيىن ەكى جاعىڭ دا سەگىز-سەگىزدەن ءبي سايلاپ الىڭدار. مەن توبە ءبي بولامىن»، - دەپ تولە ءبيدى ەلىنە قايىرىپ جىبەرەدى. تولە ءبي ەلىنە بارىپ سەگىز ءبيدى سايلاپ الىپ، جىل وتكەن سوڭ قۋاندىققا قايتا كەلەدى. ابىلاي دا كەلىپتى. قۋاندىق ۇمىتىپ، ءبي سايلاماپتى. اسىعىستا جەتى ءبي تاۋىپ ءبىر ءبي تابا الماي، ەندى ءۇش كۇنگە ابىلايدان مۇرسات سۇرايدى. ابىلاي بەرەدى.

ال بۇل ارادا تولە ءبي «جىلقىشىمنىڭ قۇنى ەكى مىڭ جىلقى» دەپ قۇن داۋىن داۋلاپ ءبىر مىڭ جىلقىنى ابىلايعا بەرمەك بولادى. مۇنى قۋاندىق سەزەدى. جەتى ءبي كۇندە كەڭەس قۇرادى. بۇلاردىڭ سوزدەرىن ون ەكى جاسار، اسىق ويناپ جۇرگەن بايدالى ەسىتەدى. ءبىر كۇنى جەتى ءبيدىڭ قاسىنا كەلىپ سوزدەرىن تىڭداپ تۇرسا، تولە ءبيدى سوزدەن جەڭە المايمىز، ونىڭ ۇستىنە ءبىر ءبيىمىز كەم. وسى داۋدى ءورشىتىپ الماي ەكى مىڭ جىلقىسىن بەرىپ ءبىتۋ كەرەك دەگەن قورىتىندى بايلاۋعا توقتايدى. مۇنى ەستىپ تۇرعان بالا: «اعالار، بۇلارىڭ دۇرىس ەمەس، تولە بيدىكى زورلىق. زورلىققا ءتوزىپ بولمايدى. سەگىزىنشى ءبيدىڭ ورنىنا مەنى الىپ بارىڭىزدار. تولە بيمەن مەن سويلەسىپ كورەيىن، ەسە الماسام، ەسەمدى جىبەرمەسپىن، مەنى بالاسىنباڭىزدار! ءبىزدىڭ ءىسىمىز اق ەمەس پە، اققا اللا جاق دەيتىنى قايدا؟ - دەپتى.

بيلەر بۇعان كەلىسىپتى. ەكى جاق ايتىسقا كىرىسەدى. تولە ءبي ءسوز بەرمەيدى. قۋاندىق بيلەرى جاق جازىپ، ۇندەي المايدى. سوندا ابىلاي كىم سويلەيدى دەگەندە، ون ەكى جاسار بايدالى:

- مەن سويلەيمىن. ايمەن اتالاس ەمەسپىز، كۇنمەن باتالاس ەمەسپىز، بۇلتپەن تۋىسقاندىعىمز جوق، سول كۇنگى جاۋعان جاڭبىرعا جاقىنداسىپ جۋىسقانىمىز جوق. قۇدايعا شاقپاعىڭدى شاق دەگەنىمىز جوق. قۇرىعىن سۇيرەتە الماي جۇرگەن ءۇيسىننىڭ سوقىر جىلقىشىسىن كوزىنەن كوزدەپ ات دەگەنىمىز جوق. ەلىڭدە تالاي قاسقا مەن جايساڭدار جاي ءتۇسىپ ولگەن شىعار. سولار ءۇشىن قۇدايدان العان قۇنىڭدى كورسەت، تولە ءبي؟ قۇدايدان قۇن الماساڭ، مەن دە قۇن بەرمەيمىن. «تۋرا بيدە تۋعان جوق، تۋعاندى بيدە يمان جوق» دەگەن. دۇرىس تورەلىگىڭدى ايت، ابىلاي! - دەپتى.

سوندا ابىلاي پايدانى قۋاندىقتارعا شەشىپ بەرىپ، ءادىل تورەلىك ايتقان ەكەن.

«الاش ايناسى» گازەتى. 2014-جىل

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى