ۇشاق، پلانشەت، كومپيۋتەر: قۇردىمعا كەتكەن جوبالار اراسىندا «تىرىلگەنى» بار ما

جۇرتشىلىقتى ەلەڭ ەتكىزگەنىمەن، جارتى جولدا قۇردىمعا كەتكەن ەڭ شۋلى جوبالاردىڭ ءبىرى قاراعاندىداعى ۇشاق قۇراستىراتىن «قازاۆياسپەكتر» زاۋىتى بولعانى ءسوزسىز. كاسىپورىن 2011 -جىلدىڭ قاراشاسىندا رەسمي تۇردە اشىلعان بولاتىن. جوبانىڭ سەرىكتەسى قازان قالاسىندا تىركەلگەن - «فيرما م ۆ ە ن» ا ا ق. جالپى قۇنى 2 ميلليارد تەڭگەدەن اسىپ تۇسەتىن زاۋىت يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنسە، باسشىلىعى جىل سايىن 36 ۇشاق قۇراستىرۋعا ۋادە بەرگەن ەدى.

«قازاگرو» ۇلتتىق حولدينگى» ا ق كاسىپورىنعا جىلدىق مولشەرلەمەسى 6 پايىزبەن 846 ميلليون تەڭگە نەسيە بەردى. الايدا، شاعىن اۋە كەمەسىن جاسايتىن زاۋىت سالىنعانىمەن، بىردە-ءبىر ۇشاق قۇراستىرعان جوق. ءوندىرىس مەرزىمى دە سان مارتە كەيىنگە شەگەرىلدى. ونى رەسەيلىك سەرىكتەس تاراپىنان مىندەتتەمەلەردىڭ بۇزىلۋى، تەحنيكالىق كەمشىلىكتەر، سىزباداعى قاتەلىكتەر دەپ تۇسىندىرۋگە تىرىستى. ال كاسىپورىن باسشىلىعىنىڭ مالىمەتىنشە، «فەرمەر» اۋىل شارۋاشىلىعى ۇشاقتارىن دايىنداۋ تەحنولوگياسىن ساتىپ الۋعا 1,7 ميلليون دوللار جۇمسالعان.

ءسال كەيىنىرەك، 2016 -جىلى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا شاعىن اۋە كەمەسىن قۇراستىرۋ زاۋىتىن ساتىپ الۋشى تابىلعانى تۋرالى اقپارات جىلت ەتتى. مۇنى وبلىس اكىمدىگى دە راستاپ، ەندىگى ۋاقىتتا كاسىپورىن جەكەمەنشىككە وتكەندىگىن اتاپ ءوتتى. دەگەنمەن، زاۋىت ءالى قاڭىراپ بوس تۇر. جاڭا يەسىنىڭ دە ونىڭ قايتادان جاڭعىرتۋعا قاتىستى ەش جوسپارى جوق سياقتى.

زور ءۇمىت كۇتتىرگەن تاعى ءبىر جوبا - شىمكەنتتەگى تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى وڭدەۋ زاۋىتى. بۇل جوباعا شامامەن 1 ميلليارد تەڭگە قارجى قۇيىلعان. «تەحنولوگيا 21» ج ش س كاسىپورنىنىڭ قۇرىلىسى 2011 -جىلى باستالىپ، ارادا ءۇش جىل وتكەننەن كەيىن پايدالانۋعا بەرىلدى. ءبىراق، اشىلعاننان كەيىن بىرنەشە اي وتكەن سوڭ كاسىپورىن باسشىلىعى زاۋىتتىڭ جۇمىس ىستەي المايتىندىعىن مالىمدەدى. وسىلايشا اپپاراتىنا تيەلگەن تۇرمىستىق قالدىققا قاقالعان كاسىپورىن جۇمىسىن مۇلدەم توقتاتتى. جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، ءوندىرىس وشاعىنىڭ ناقتى بەنەفيتسيارى كىم ەكەندىگى ءالى كۇنگە بەيمالىم.

ءسال كەيىنىرەك سول كەزدە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بولعان بەيبىت اتامقۇلوۆ اتالعان زاۋىتتى تولىق قايتا وڭدەۋ سيكلى بار كاسىپورىن رەتىندە كەڭەيتۋ جوسپارلانعانىن مالىمدەدى. زاۋىت الداعى ۋاقىتتا گونكونگ پەن سينگاپۋرداعىداي تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتى ەلەكتر ەنەرگياسىنا اينالدىرۋدى ءتيىس-تىن. بۇل جوسپار دا ءسوز جۇزىندە قالىپ قويدى. ايتاقشى، قۇنى ميلليارد تەڭگەگە پارا-پار زاۋىتتىڭ قوجايىنى بەلگىسىز.

شىمكەنت قالاسى اكىمدىگىنىڭ حابارلاۋىنشا، 2017 -جىلدىڭ كۇزىندە تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتار زاۋىتىن «م پ ز «Green Line» ج ش س جوندەۋدەن وتكىزگەن. ءبىراق، زاۋىت بۇگىن دە جۇمىس ىستەمەيدى جانە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن قاجەت ەتەدى.

جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ اتاپ وتۋىنشە، زاۋىتتىڭ ءوندىرىس قۋاتى جىلىنا 43,2 ميلليون توننا قالدىقتى سۇرىپتاۋعا جەتكىلىكتى. ال قالادا جىل سايىن 230-240 مىڭ توننا قالدىق جينالادى، ياعني بۇل زاۋىت جۇمىس ىستەگەننىڭ كۇننىڭ وزىندە قاجەتتىلىكتى تولىقتاي قامتاماسىز ەتۋگە قاۋقارسىز.

2011 -جىلى اقتاۋدا «اققۋ» دەگەن اتاۋمەن قازاقستاندىق پلانشەتتەر ءوندىرىسىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان بولاتىن. جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا 800 ميلليون تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىندى. ءوندىرىس وشاعى جىلىنا 67 مىڭ پلانشەت، 40 مىڭ تەلەديدار جانە 43 مىڭ مونيتور شىعارادى دەپ كۇتىلدى. الايدا، ولاردىڭ بىردە-ءبىرى ساتىلىمعا ءتۇسىپ ۇلگەرگەن جوق. ال زاۋىتتىڭ ءوزى شىعىنى مول دەپ تانىلدى. مەملەكەتكە كەلگەن شىعىن 200 ميلليون تەڭگەگە جەتتى.

ايتا كەتەرلىگى، كاسىپورىن قارجى پوليتسياسى «CaspiyElectronics» باسشىلىعى تاراپىنان الاياقتىق ارەكەتتەردى انىقتاعاننان كەيىن جۇمىسىن توقتاتقان بولاتىن. زاۋىت قىتايلىق جابدىقتاردى ساتىپ الىپ، وتاندىق ءونىم رەتىندە ۇسىنعان.

كەيىن، 2019 -جىلى كاسىپورىن عيماراتى WestEcoPlast كومپانياسىنا سوڭىنان ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرىلدى. بۇگىندە ول جەردە جۇمساق قاپتامالار شىعاراتىن زاۋىت جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇل اقپاراتتى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمدىگى دە راستاپ وتىر.

2008 -جىلى Tecata ماركالى كومپيۋتەر قۇراستىرۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. الايدا، ءوندىرىس وشاعى ىسكە قوسىلىپ تا ۇلگەرمەدى. كومپيۋتەرلەر مەكتەپتەر مەن تۇرمىسى تومەن تۇرعىندارعا ارنالۋى ءتيىس ەدى. سول ۋاقىتتا 1 كومپيۋتەردىڭ باعاسى 350 دوللاردان اسپايتىندىعى ايتىلىپ، جىلىنا 100 مىڭ داناسىن قۇراستىرۋ جوسپارلاندى. جوبا ينۆەستورى وتاندىق Glotur Technology Fund ۆەنچۋرلىق كومپانياسى بولاتىن. كاسىپورىن قۇنى 450 ميلليون دوللارعا باعالاندى.

الماتى اكىمدىگىنىڭ حابارلاۋىنشا، تولىقتاي قارجىلاندىرىلماۋىنا جانە قۇرىلىس- مونتاجداۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسىز ورىندالۋىنا بايلانىستى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ 2009 -جىلى توقتاتىلعان. 2022 -جىلى «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» ا ە ا باسقارۋشى كومپانياسىنىڭ جاردەمىمەن نىسان جەكە ينۆەستورعا بەرىلدى. بۇگىندە ول حالىقارالىق كومپانيا وكىلدەرىمەن دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىعى قۇرىلىسىن سالۋ ءۇشىن كەلىسسوز جۇرگىزىپ جاتىر.

2010 -جىلى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ شاپوۆو ەلدى مەكەنىندە قۇنى 400 ميلليون تەڭگە بولاتىن ەشكى وسىرەتىن، ەشكى ءسۇتىن وڭدەيتىن «بيسەكەش» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ باستالدى. ءبىراق، جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ۇنەمى كەيىنگە شەگەرىلىپ كەلدى. سول ۋاقىتتا ونىڭ سەبەبى رەتىندە قارجى اينالىمى مەن كەپىلدىك قامتاماسىز ەتۋدىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ايتىلعان ەدى.

وبلىس اكىمدىگىنىڭ حابارلاۋىنشا، فەرما 2018 -جىلى ىسكە قوسىلعان. بۇگىندە ءوندىرىس وشاعى تەك 27 پايىزدىق قۋاتىمەن عانا جۇمىس ىستەپ تۇر. شارۋاشىلىقتا 112 زاانەن تۇقىمى، ونىڭ ىشىندە 100 ەشكى مەن 12 تەكەسى بار.

اكىمدىكتىڭ اتاپ وتۋىنشە، ساۋىن ماۋسىمىندا ءسۇتتىڭ ءبارى وڭدەلمەي جەرگىلىكتى بازاردا ساتىلادى. ال ءسۇتتى وڭدەيتىن زاۋىت ساۋىلاتىن ءسۇتتىڭ جەتكىلىكسىز بولۋىنا بايلانىستى جۇمىس ىستەمەي تۇر.

ءوندىرىستى تولىققاندى ىسكە قوسۋ جانە ءسۇتتى وڭدەۋ ءۇشىن ەشكى سانىن كەمىندە 300-گە جەتكىزۋ، ەشكىلەردى باعۋ ءۇشىن جاڭا قورا- جاي سالۋ جانە ەشكى ساۋاتىن زاماناۋي جابدىقتار ساتىپ الۋ قاجەت.

2017 -جىلى باتىس قازاقستان وبلىسىندا تەرى وڭدەيتىن سۋپەرزاماناۋي زاۋىت اشىلدى. كاسىپورىن جىلىنا ءىرى قارا مالدىڭ 182 مىڭ، ۇساق مالدىڭ 624 مىڭ تەرىسىن وڭدەۋگە قاۋقارلى بولۋى ءتيىس ەدى. جوباعا 2,2 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلعان.

وتكەن جىلى ءماجىلىس دەپۋتاتى ابزال قۇسپان ءدال وسى زاۋىتتىڭ جۇمىس ىستەمەيتىندىگىن، اينالىم قاراجاتى ءنول ەكەندىگىن، ەكسپورتى جوقتىعىن مالىمدەدى.

وبلىس اكىمدىگىنىڭ اقپاراتىنا قاراعاندا، زاۋىت جۇمىسىندا تۇراقسىزدىق بولعان. بەلگىلى ءبىر كەزەڭدە شيكىزات ساتىپ الۋدا قيىندىقتار تۋىنداپ، ءونىم ساپاسىنا قاتىستى پروبلەما بولعان. ءدال وسى جايت جوبانى تولىققاندى ىسكە اسىرۋدى قيىنداتقان. كاسىپورىن بۇگىندە وندىرىلگەن ونىمگە تاپسىرىستىڭ جەتكىلىكسىزدىگى سالدارىنان جۇمىسىن توقتاتىپ تۇر.

«ەكىنشى تىنىسى» اشىلعان جوبالار

2006 -جىلى ەلىمىزدىڭ سولتۇستىگىندە «30 سەرپىندى جوبا» باعدارلاماسى اياسىندا ىسكە قوسىلعان قۇنى 90 ميلليون دوللارعا جۋىقتايتىن BIOHIM بيوەتانول زاۋىتى ت م د-داعى ەڭ ءىرى ءوندىرىس وشاعىنا اينالۋى ءتيىس بولاتىن.

ءبىراق، زاۋىت جۇمىسى باستالا سالىسىمەن ءونىمدى ساتۋدا پروبلەمالار تۋىندادى. مۇنداي جايت بيوەتانولدى ەكسپورتتاۋ بارىسىنداعى جوعارى اكتسيزبەن، كورشىلەس ەلدەرمەن ارناۋلى ۋاعدالاستىقتىڭ جوقتىعىمەن جانە الەمدىك ەكونوميكاداعى داعدارىسپەن ءتۇسىندىرىلدى. ناتيجەسىندە «بيوحيم» ا ق سالىق پەن جالاقى بەرەشەگى بويىنشا بورىشكەرلەر تىزىمىنە تاپ بولدى.

وسىلايشا، كاسىپورىن جاڭا ينۆەستور تابىلعانعا دەيىن 8 جىل بويى قاڭىراپ بوس تۇردى. 2016 -جىلى زاۋىت Bio Operations كومپانياسىنىڭ بالانسىنا بەرىلىپ، تەك 2018 -جىلى عانا ءوندىرىس وشاعى جۇمىسىن جانداندىردى. ينۆەستيتسيانىڭ جالپى سوماسى - 11 ميلليون تەڭگە. ايتا كەتەرلىگى، سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە، كاسىپورىن بۇگىندە تابىستى جۇمىس ىستەپ تۇر.

داۋلى جوبالار قاتارىنا قىزىلوردا وبلىسىنداعى شىنى زاۋىتىن جاتقىزۋعا بولادى. بۇل نىساننىڭ قۇرىلىسى 7 جىلدان استام ۋاقىتقا سوزىلدى. تاۋلىگىنە 600 توننا ءونىم شىعارۋعا قاۋقارلى كاسىپورىننىڭ قۇنى - شامامەن 150 ميلليون دوللار.

باستاپقىدا زاۋىت 2017 -جىلى ىسكە قوسىلۋى ءتيىس ەدى. الايدا، قۋاندىق بيشىمبايەۆ تۇتقىندالۋىنا بايلانىستى قۇرىلىس جۇمىستارى توقىراپ قالدى. سول كەزدە بيشىمبايەۆ اتالعان زاۋىت قۇرىلىسى بارىسىندا «شىمكەنت حيممونتاج» ج ش س-دەن قامقورلىعى ءۇشىن 2 ميلليون دوللار پارا العانى ءۇشىن سوتتالدى.

ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، 2022 -جىلدىڭ قازانىندا زاۋىت ىسكە قوسىلدى. بۇگىندە شىنى زاۋىتىنىڭ ونىمدەرى ىشكى نارىقتا عانا سۇرانىسقا يە ەمەس. سونىمەن قاتار وزبەكستان، قىرعىزستان، تاجىكستان سىندى ت م د-نىڭ وزگە دە ەلدەرىنە ەكسپورتتالادى.

جوبانىڭ قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن بۇعان دەيىن قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلىبەك نالىبايەۆ ايتقان بولاتىن.

مارلان جيەمباي

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى