ديپلوممەن اۋىلعا، ءبىراق باسپاناسىز-جاس ماماندار ەلدى مەكەندەردەن نەگە كەتىپ جاتىر

جوبا اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىن جانە جۇمىس ىستەيتىن مامانداردىڭ باستى ماسەلەسىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىن ۇسىنۋعا، اتاپ ايتقاندا، جەڭىلدىكتى شارتتارمەن تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا باعىتتالعان. بۇل وقۋىن اياقتاپ، اۋىلعا باراتىن ماماندار ءۇشىن تاماشا مۇمكىندىك بولىپ كورىنەدى جانە نەگىزگى تالاپ - وسى اۋىلدىق ەلدى مەكەندە ورنالاسقان ۇيىمدا ءتيىستى ماماندىق بويىنشا كەمىندە ءۇش جىل جۇمىس ىستەۋگە مىندەتتەمە قابىلداۋ. الايدا، تاجىريبە كورسەتكەندەي، 2020 -جىلدان بەرى «ديپلوممەن اۋىلعا» جوباسى اياسىندا جەڭىلدىكتى كرەديتتەۋدى پايدالانعان ماماندار سانىنىڭ قىسقارۋى بويىنشا تەرىس ءۇردىس بايقالدى. 2020 -جىلمەن سالىستىرعاندا 2023 -جىلى ولاردىڭ سانى 30 پايىزعا كەمىپ وتىر. مۇنداي دەرەكتى ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ۇسىنىپ وتىر.

بۇل رەتتە، 2019 -جىلدان باستاپ ءبىرجولعى كوتەرمە جاردەماقى سوماسىنىڭ 1,4 ەسەگە، 252500 تەڭگەدەن 345000 تەڭگەگە دەيىن، سونداي- اق بيۋدجەتتىك كرەديتتىڭ ەڭ جوعارى سوماسىنىڭ 1,4 ەسەگە 2023 -جىلى 3784,5 مىڭ تەڭگەدەن 5175,0 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ۇلعايۋى بايقالدى.

اتالعان ينستيتۋتتىڭ جەتەكشى ساراپشىسى دينارا مۇقىشيەۆانىڭ ايتۋىنشا، بۇل ءوسىم «ديپلوممەن اۋىلعا» جوباسى اياسىندا بەرىلەتىن الەۋمەتتىك جاردەماقىلار مولشەرىنىڭ جىل سايىن ۇلعايۋىنا بايلانىستى ەمەس، اەك مولشەرىنىڭ جىل سايىن ۇلعايۋى ەسەبىنەن بولىپ وتىر. سونىمەن قاتار، تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى باعانىڭ جىل سايىنعى ءوسۋىن ەسكەرە وتىرىپ، 2023 -جىلى ماماندارعا الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىن ۇسىنۋ مولشەرىنە قاتىستى كەيبىر وزگەرىستەر ەنگىزىلدى.

وسىلايشا، 2024 -جىلدان باستاپ اۋدان ورتالىقتارىنا كەلگەن ماماندار ءۇشىن بيۋدجەتتىك كرەديت مولشەرى كرەديت سوماسىنان جىلدىق 0,01 پايىز مولشەرىندە سىياقى مولشەرلەمەسىمەن 15 جىلعا 1500 ا ە ك- تەن 2500 ا ە ك- كە دەيىن نەمەسە 9,2 ميلليون تەڭگەگە، اۋىلدىق ەلدى- مەكەندەر ءۇشىن - 2000 ا ە ك- كە دەيىن (7,3 ميلليون تەڭگە) ۇلعايتىلدى.

قالالاردا تۇرعىن ءۇي قۇنىنىڭ ودان ءارى ءوسۋى بولاتىن جانە بولجاناتىن جاعدايلاردا، جەكە تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ نەمەسە سالۋ مۇمكىندىگى تىركەلگەن ماماندار ءۇشىن اۋىلدا تۇراقتى تۇرۋ جانە جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى سالماقتى ىنتالاندىرۋ بولۋعا ءتيىس ەدى. ءوز كەزەگىندە، بيۋدجەتتىك نەسيە مولشەرىنىڭ ۇلعايۋى جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەۋدى پايدالانعىسى كەلەتىن ماماندار سانىنىڭ ازايۋى ماسەلەسىن ءىشىنارا شەشەدى.

وسى ورايدا ساراپشى مىسال رەتىندە تۇركىستان وبلىسىن كەلتىرەدى. ونىڭ دەرەگىنشە، «ديپلوممەن اۋىلعا» جوباسى بويىنشا ەڭ جوعارى ناتيجەلەردى كورسەتەتىن تۇركىستان وبلىسىندا كوتەرمە جاردەماقى العان ماماندار سانىنىڭ بيۋدجەتتىك كرەديت العان ماماندار سانىنا اراقاتىناسى — 1:3. ياعني، تۇركىستان وبلىسىنىڭ اۋىلدارىنا وسى جوبا بويىنشا كەلگەن ءاربىر ءۇشىنشى مامان عانا جەڭىلدىكپەن كرەديت ارقىلى تۇرعىن ءۇي ساتىپ الدى.

دينارا مۇقىشيەۆانىڭ ايتۋىنشا وسىعان ۇقساس جاعداي جالپى رەسپۋبليكا بويىنشا دا بايقالدى.

«ماسەلەن، سوڭعى ءۇش جىلدا اۋىلدىق ەلدى مەكەنگە كەلگەن ماماندار ازايىپ بارادى جانە «ديپلوممەن اۋىلعا» جوباسى اياسىندا ۇسىنىلاتىن ەكى الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى اراسىنداعى الشاقتىق ارتىپ كەلەدى. نەگىزگى ماسەلە كرەديتتىڭ ۇسىنىلاتىن مولشەرىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىندە عانا ەمەس، سونىمەن قاتار حالىقتىڭ كرەديتتەلۋىندە، تەرىس كرەديتتىك تاريحتىڭ بولۋىندا، تۇرۋ ءۇشىن قاجەتتى قولايلى جاعدايلارمەن جىلجىمايتىن مۇلىك نارىعىندا تۇرعىن ءۇيدىڭ بولماۋىندا، اۋىلدىق جەرلەردە جالاقىنىڭ تومەن بولۋىندا جانە حالىق شىعىستارىنىڭ ارتتىرۋىندا، «ديپلوممەن اۋىلعا» جوباسى اياسىندا الەۋمەتتىك قولداۋ الۋ مۇمكىندىكتەرى تۋرالى حاباردارلىقتىڭ تومەن بولۋىندا جاتىر»، - دەدى ول.

ايتالىق، اۋىلدىق جەرلەردە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ماماننىڭ جالاقىسى 2023 -جىلى 240,5 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان.

«رەسپۋبليكا بويىنشا جان باسىنا شاققانداعى اقشالاي شىعىندار ورتا ەسەپپەن 260,8 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. ال اي سايىنعى تولەم سوماسى «ديپلوممەن اۋىلعا» جوباسى بويىنشا ەڭ ۇزاق مەرزىمگە ەڭ كوپ سومانى قارىز الۋ شارتىمەن 2023 -جىلى شامامەن 30 مىڭ تەڭگە بولدى. 2024 -جىلى اۋدان ورتالىقتارىنىڭ ماماندارى ءۇشىن 50 مىڭنان ءسال استام تەڭگەنى جانە اۋىلدىق ەلدى مەكەن ماماندارى ءۇشىن 40,5 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ وتىر. دەمەك، اۋىلدىق جەرلەردە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ماماننىڭ ءتىپتى جەڭىلدىكتى شارتتار بويىنشا دا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا قارجىلىق مۇمكىندىگى جوق»، - دەدى ساراپشى.

«ديپلوممەن اۋىلعا» جوباسى اياسىندا بيۋدجەتتىك كرەديت العان ماماندار سانى تومەندەۋىنىڭ كەلەسى سەبەبى - اۋداننىڭ كوپتەگەن ەلدى مەكەندەردە ساتۋعا ارنالعان تۇرعىن ءۇيدىڭ بولماۋى. ونىڭ ىشىندە 70-جىلدارى سالىنعان اباتتاندىرىلماعان تۇرعىن ءۇي «ديپلوممەن اۋىلعا» جوباسىنىڭ كريتەريلەرىنە سايكەس كەلمەيدى، مامانداردىڭ دا كوڭىلىنەن شىقپايدى.

«جاس مامانداردىڭ كەتۋى جانە اۋىلدىق ەلدى مەكەننەن باسپانا الۋعا قۇلىقسىزدىعى ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋمەن جابدىقتاۋدىڭ بولماۋىمەن دە بايلانىستى. بۇل رەتتە، ءبىزدىڭ ويىمىزشا، «ديپلوممەن اۋىلعا» جوباسى اياسىندا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ءتارتىبىن رەتتەيتىن قولدانىستاعى قاعيدالاردا تۇرعىن ءۇيدىڭ ءبىر شارشى مەترىنىڭ قۇنى تومەندەتىلگەن»، - دەدى ساراپشى.

قولدانىستاعى قاعيدالارعا سايكەس، تۇرعىن ءۇيدىڭ ءبىر شارشى مەترىنىڭ قۇنى 46 ا ە ك- تەن نەمەسە 2023 -جىلى 158,7 مىڭ تەڭگەدەن اسپاۋى ءتيىس. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس، رەسپۋبليكا بويىنشا اۋىلدىق جەرلەردەگى تۇرعىن ۇيلەردىڭ جالپى اۋدانىنىڭ 1 شارشى مەترىن سالۋعا جۇمسالعان ورتاشا ناقتى شىعىندار 127,4 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى.

الايدا، قازاقستاننىڭ ءبىرقاتار وبلىستارىندا، مىسالى اباي (172,9 مىڭ تەڭگە)، جەتىسۋ (158,6 مىڭ تەڭگە)، اقمولا (161,0 مىڭ تەڭگە)، الماتى (166,0 مىڭ تەڭگە)، شىعىس قازاقستان (175,6 مىڭ تەڭگە) وبلىستارىندا 1 شارشى مەتر قۇرىلىسقا جۇمسالاتىن ورتاشا ناقتى شىعىندار تەك رەسپۋبليكالىق ماندەردەن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قولدانىستاعى قاعيدالاردا كوزدەلگەن شىعىندار سوماسىنان دا اسىپ تۇسەدى.

«سونىمەن قاتار، قۇرىلىس اياقتالعاننان كەيىن اۋىلعا كەلگەن جانە „ديپلوممەن اۋىلعا“ جوباسى اياسىندا قولداۋ العان مامان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى زاڭناماسىنا سايكەس تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋدى جۇزەگە اسىراتىندىعىن نازارعا الۋ قاجەت. بۇل دا قارجىلىق شىعىنداردى كوزدەيدى. وسىعان بايلانىستى قۇرىلىسقا بولىنەتىن سوما ەلدىڭ بىرنەشە ءوڭىرىنىڭ اۋىلدى ەلدى مەكەندەرى ماماندارى ءۇشىن جەتكىلىكسىز بولۋى مۇمكىن»، - دەدى ول.

ينستيتۋت «ديپلوممەن اۋىلعا» جوباسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىن تالداۋدى نەگىزگە الا وتىرىپ، وڭىرلەردەگى تۇرعىن ءۇي قۇنىنا قاراي بيۋدجەتتىك كرەديت مولشەرىن سارالاۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ ۇسىنىپ وتىر.

«حالىقتىڭ كرەديتتەلۋىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن جانە تەرىس كرەديتتىك تاريحتىڭ بولۋىن، بۇل ماماندارعا جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكا الۋعا مۇمكىندىك بەرمەيتىنىن نازارعا الا وتىرىپ، مامانداردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ بالاما نۇسقاسىن قاراستىرۋ قاجەت. ويتكەنى ءىس جۇزىندە ءارتۇرلى ومىرلىك جاعدايلار بولۋى مۇمكىن. ال قاعيدالار ولاردى قولدانۋدىڭ وزگەرگىشتىگى تۇرعىسىنان جەتىلدىرىلۋى كەرەك. بۇدان باسقا، بيۋدجەتتىك كرەديتتەردى وتەۋ قاجەتتىلىگىنىڭ بولماۋى اۋىلدىق ەلدى مەكەنگە كەلگەن مامانداردىڭ قولدا بار تابىسىن ارتتىرادى»، - دەدى دينارا مۇقىشيەۆا.

اۆتور

مارلان جيەمباي

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى