دارىگەرلەر بەسىك بالا دەنساۋلىعىنا زيان دەگەن تۇجىرىم جاسادى
بەسىك بالا دەنساۋلىعىنا زيان. بۇل - بۇگىنگى دارىگەرلەر قاۋىمىنىڭ تۇجىرىمى. ولاردىڭ ايتۋىنشا، بەسىككە جاتقان بالانىڭ قان اينالىمى دۇرىس بولماعاندىقتان باسى ۇلكەيىپ، سۇيەكتەرى دۇرىس جەتىلمەيدى-ءمىس. ال ۇلكەندەرىمىز كەرىسىنشە، بەسىكتەگى بالانىڭ دەنساۋلىعى مىقتى، تۇلا بويى تازا، ۇيقىسى تىنىش بولاتىنىن ايتادى. سونىمەن بالانى بەسىككە بولەگەن دۇرىس پا، بۇرىس پا؟
قازاق بەسىك پەن تابالدىرىقتى قاسيەتتى ساناعان. بۇل ەكەۋىن ەشقاشان اياقاستى ەتپەگەن. وكىنىشكە قاراي بۇگىندە ءبىز كيەلى مۇلىكتى قوقىس اراسىنان كورىپ قالامىز. وسىلايشا، قازاقتىڭ بەسىگى قولدانىستان شىعىپ بارادى. وعان ءبىر سەبەپ - مانەج، قولاربا سياقتى ءتۇرلى زاماناۋي قۇرىلعىلاردىڭ پايدا بولۋى بولسا كەرەك. دەسە دە، بەسىكتى قاسيەت كورەتىندەر جوق ەمەس. ماسەلەن، سالت-ءداستۇرىن بەرىك ۇستانعان جەلدىبايەۆتار اۋلەتىندە جارتى عاسىرلىق تاريحى بار تال بەسىك بار.
بۇل بەسىك جاسالعالى 49 جىل بولدى. تۇڭعىش قىزىم دۇنيەگە كەلگەندە تۋعان اعام ءوزىنىڭ قولىنان وسى بەسىكتى جاساپ، سىيعا تارتتى. سودان بەرى بالالاردىڭ ءبارى وسى بەسىككە بولەنىپ كەلەدى. 7 بالام دا وسىعان جاتتى. مىنە، جانىمدا وتىرعان ەكى كىشكەنتاي دا وسى بەسىككە بولەندى. كەنجە ۇلىمنىڭ بالالارى، - دەيدى استانا قالاسىنىڭ تۇرعىنى اقتايلاق جەلدىبايەۆ.
ۇلكەندەر بەسىك ءبىر ىرعاقپەن تەربەلگەندىكتەن، بالانىڭ جۇيكەسى ءبىر ىزگە تۇسەتىنىن جانە ءسابي شوشىنباي، تىنىش ۇيىقتايتىنىن ايتادى. ال دارىگەرلەر بەسىكتە ۇزاق جاتقان بالانىڭ جاۋىرىنى جابىسىپ، راحيت اۋرۋىنا شالدىعاتىنىن العا تارتادى. بۇگىندە بەسىكتى سيرەك قولدانعاندىقتان، «بەسىككە بولەۋ»، «انا جىرى»، «تىشتىما» سەكىلدى ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىمىز دە كۇن ساناپ جوعالىپ بارادى.
«زياندىلىعى - بالانى بەسىككە قاتتى بولەپ قويۋ، ومىرتقا يىلىستەرى دۇرىس قالىپتاسپاي قالۋىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن. بالانى قاتتى بولەپ تاستاسا، ۇزاق ۋاقىت جاتاتىن بولسا قان اينالىستارىنىڭ بۇزىلىسىنا اكەلۋى مۇمكىن»، - دەيدى پەدياتر- دارىگەر ايگۇل ءزۇلقاجى قىزى.
«قان جۇرمەيتىن عىپ تاس قىپ تاڭىپ تاستامايدى عوي. ونىڭ تامىرىن بۋىپ تاستامايدى. باتىر قابانباي، بوگەنباي، وسىنىڭ ءبارى بەسىكپەن وسكەن. «كەڭ جايلاۋ جالعىز بەسىك جاس بالاعا» دەپ اباي دا ايتادى. بەسىك دەگەن ۇلكەن تاربيە، ۇلكەن قاسيەت. ءبىزدىڭ وتباسىمىزدا 10 شاقتى بالا ءوستى، تۇگەلدەي بەسىككە بولەدىك. پامپەرستى جويۋ كەرەك تە، بەسىككە قايتا بولەۋ كەرەك. ويتكەنى بۇل قازاقتىڭ رۋحىندا بار نارسە»، - دەيدى «التىن القالى» انا، «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى ەگەۋحان مۇحامادي قىزى.
ءيا، بەسىكتەگى بالا بەس تۇلەيدى. قازىرگى مەديتسينا بەسىكتى مەيلىنشە قولدانباۋدى ۇسىنادى. ال كوپتى كورگەن اتا-اجەلەرىمىز بەسىكتىڭ قاسيەتتى مۇلىك ەكەنىن ايتادى. ونىڭ جاپقىش، تاڭعىش، تۇبەك، قولباۋ سياقتى قۇرىلىمدارىن ءتۇسىنىپ، ورنىمەن قولدانا بىلسەڭ بولعانى. ونىڭ بالا ۇيقىسىنىڭ تىنىشتىعىنان بولەك، فيزيولوگيالىق ءوسىپ-جەتىلۋىنە دە پايداسى زور.
