ءىرى اۆياتسيالىق توراپ قۇرۋ: اۋەجايلار حالىقارالىق باسەكەگە قايتسە قابىلەتتى بولادى

ازاماتتىق اۆياتسيا ءۇش باعىتتا داميدى

قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆ ۇكىمەتكە ەلدىڭ ءىرى اۋەجايلارىن حالىقارالىق باسەكەگە قابىلەتتى حابقا اينالدىرۋ بويىنشا باتىل شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.

الدىمەن، اەروحاب دەگەنىمىز نە، وسىعان توقتالىپ وتەيىك. بۇل - جۇك جانە جولاۋشىلار تەرمينالدارى عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە لوگيستيكالىق ورتالىقتار مەن زاماناۋي قىزمەتتەردى، سونىمەن قاتار اۆتوموبيل جانە تەمىر جول كولىكتەرىمەن تاسىمال جاساۋ مۇمكىندىگىن قامتيتىن ءىرى اۆياتسيالىق توراپ.

ەلىمىزدىڭ كولىك مينيسترلىگى Kazinform اگەنتتىگىنىڭ ساۋالىنا بەرگەن جاۋابىندا ازاماتتىق اۆياتسيا ءۇش باعىتتا دامىتىلاتىندىعىن ءمالىم ەتتى.

- وتاندىق ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىن دامىتۋ نەگىزگى ءۇش باعىتقا باعدارلانادى: باعىتتار جەلىسىن كەڭەيتۋ جانە حالىقارالىق جاڭا رەيستەر، سونىمەن قاتار ىشكى اۋە رەيستەرىنىڭ ۇلعايتۋ؛ جاڭا اۋەجايلار سالۋ ارقىلى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ، اۋەجايلاردىڭ قولدانىستاعى ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ جانە اەروحابتار قۇرۋ؛ قاۋىپسىزدىك ستاندارتارىن ارتتىرۋ جانە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق، - دەپ اتاپ وتەدى ۆەدومستۆودان.

مينيسترلىك شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن نەگىزگى باعىتتاردىڭ ءبىرى كولىك-لوگيستيكالىق سەكتور بولاتىندىعىن اتاپ وتەدى.

حابتاردى ينۆەستورلار سالادى

اەروحابتاردى استانا، الماتى، اقتاۋ، اقتوبە، قاراعاندى جانە شىمكەنت قالالارى اۋەجايلارىنىڭ بازاسىندا دامىتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ولاردى قۇرۋ جولىنداعى العاشقى قادام رەتىندە ينفراقۇرىلىمداردى جاڭعىرتۋ جوسپارلانعان. اتاپ ايتقاندا، ۇشۋ-قونۋ جولاعى، لوگيستيكالىق تەرمينالدار مەن قويما كەشەندەرى سالىنباق.

- بۇل جۇمىستار ينۆەستورلارمەن بىرگە جۇزەگە اسىرىلادى. استانا، الماتى جانە اقتاۋدا - شەتەلدىك ينۆەستورلار، قاراعاندى مەن شىمكەنتتە - وتاندىق ينۆەستورلار، ال اقتوبەگە ينۆەستور ىزدەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر، - دەدى كولىك مينيسترلىگىنەن.

ايتا كەتەرلىگى، كۇنى كەشە ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ اۆياتسيا سالاسىن دامىتۋ ماسەلەسى جان-جاقتى قارالعان بولاتىن. وسى جيىندا كولىك ۆيتسە- ءمينيسترى تالعات لاستايەۆ وسى اۋەجايلاردا ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋ مەن لوگيستيكالىق پروتسەستەردى جەڭىلدەتۋگە باعىتتالعان 5 نەگىزگى شارا قاراستىرىلعانىن ايتادى.

- بۇل جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 2 ميلليارد 100 ميلليون دوللار كولەمىندە جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتاپ ايتساق، اقتاۋدا اۋە، اۆتوكولىك، تەمىرجول جانە تەڭىز تاسىمالدارىن بىرىكتىرىپ، جۇك اعىنىن قامتاماسىز ەتەتىن تولىققاندى مۋلتيمودالدى حاب قۇرۋ كوزدەلگەن. حاب قۇرىلىمىندا ۇشاقتاردى تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ جانە جوندەۋ ورتالىعى، سونداي- اق مامانداردى دايارلاۋ بويىنشا وقۋ ورتالىعى قاراستىرىلعان، - دەدى ۆيتسە-مينيستر.

اۆياتسيا ساراپشىسى سەرىك مىقتىبايەۆ اۋە كومپانيالارىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتپاي اەروحاب قۇرۋ كۇردەلى بولاتىندىعىن العا تارتادى. ويتكەنى، ول تەك اۋەجايمەن نەمەسە جەكەلەگەن اۋە كومپانياسىمەن قۇرىلمايدى. ول ۇنەمى اۋە كومپانياسىمەن جانە اۋەجايلارمەن سەلبەسىپ وتىرادى.

- وسىدان 15 جىل بۇرىن استانا اۋەجايىنىڭ بازاسىندا اۆياحاب قۇرۋعا اكىمشىلىك تالپىنىس بولدى. سول ۋاقىتتا بارلىق حالىقارالىق رەيستى الدىمەن ەلورداعا باعىتتاپ، ودان كەيىن قازاقستاننىڭ وڭىرلەرىنە جونەلتپەككە تىرىستى. الايدا، بۇل جوبا بىردەن قۇردىمعا كەتتى. ويتكەنى، شەتەلدىك كومپانيالار تەك استانا ارقىلى عانا ۇشۋدان باس تارتتى. سوندىقتان بازالىق كومپانيا بولماعان جاعدايدا استانادا اۆياتسيالىق حابتى دامىتۋ ماسەلەسى وتە كۇردەلى. سەبەبى تەحنيكالىق بازا جوق، اۋا رايى جاعدايى كۇردەلى جانە جولاۋشىلار لەگى جەتكىلىكسىز، - دەدى ساراپشى.

قازىرگى ۋاقىتتا قاراعاندى قالاسى اۋەجايىنىڭ باسشىلىعى جۇك حابىن دامىتۋعا تىرىسىپ باعىپ جاتىر. مۇنان بولەك، شىمكەنتتە Scat اۋە كومپانياسىمەن بىرگە اۆياحاب قۇرۋ قولعا الىنعان. بۇگىندە اۋەجايدا جولاۋشىلار تەرمينالى سالىنعان. ول حالىقارالىق بارلىق تالاپقا ساي كەلەدى.

- ءوزىنىڭ جولاۋشىلار لەگى بار اۋە كومپانياسى جەرگىلىكتى اۋەجايدا ورنالاسقان كەزدە جانە ءبىرىڭعاي دامۋ ساياساتى بولعاندا مۇنداي جوبا ناتيجە بەرەدى، - دەپ سانايدى ساراپشى.

ءبىرىڭعاي ۇيلەستىرۋ ورتالىعى

كولىك ۆيتسە-ءمينيسترى ماقسات قالياقپاروۆتىڭ اتاپ وتۋىنشە، «ق ر اۋە كەڭىستىگىن پايدالانۋ جانە اۆياتسيا قىزمەتى تۋرالى» زاڭعا سايكەس، حالىقارالىق اۋەجايدىڭ اۋە ايلاعىن دامىتۋ جونىندەگى باس جوسپارى بولۋى ءتيىس. قۇجاتتا اۋەجاي ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ كەزەڭدەرى، باسىم مىندەتتەر تىزبەسى جانە ونى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارى ەگجەي- تەگجەيلى جازىلۋى قاجەت.

- باس جوسپاردى اۋەجايدى پايدالانۋشى ەكونوميكالىق تيىمدىلىك، تاسىمال بولجامدارى، اۋە كەمەسىن پايدالانۋشىلارعا قويىلاتىن اعىمداعى جانە كەلەشەك تالاپتار تۋرالى اقپاراتتار نەگىزىندە ازىرلەيدى. سونىمەن قاتار جوسپار اەرودرومداعى اۋە قوزعالىسىنىڭ كولەمى ەسكەرىلە وتىرىپ، وقتىن- وقتىن قاراستىرىلادى، - دەپ ناقتىلايدى ۆيتسە-مينيستر.

باس جوسپاردى ءتۇزۋ بارىسىندا اەرودروم قىزمەتىنە قاتىسۋشى تاراپتارمەن، ونىڭ ىشىندە اۋە كەمەسىن پايدالانۋشىلارمەن كەڭەس وتكىزىپ تۇرۋ قاجەت. ولار اۋەجايعا پايدالانۋدى كوزدەپ وتىرعان ۇشاقتاردىڭ ۇلگىسى، سيپاتتاماسى، سانى، اۋە كەمەلەرى وپەراتسيالارىنىڭ ارتۋى جانە جولاۋشىلار مەن جۇك تاسىمالىنىڭ بولجامدى كولەمى تۋرالى اقپاراتتى ۇسىنۋى ءتيىس.

اۆياتسيا ساراپشىسى سەرىك مىقتىبايەۆ قازاقستاندا اەروحابتاردى دامىتۋ جونىندەگى ءبىرىڭعاي ۇيلەستىرۋ ورتالىعىن قۇرۋدى ۇسىنادى.

- وسى تۇرعىدا اەروحابتاردى دامىتۋ بويىنشا اۆياتسيالىق ستراتەگيا ازىرلەيتىن ءبىرىڭعاي ۇيلەستىرۋ ورتالىعىن قۇرۋ ءجون بولار ەدى. ماسەلەن، دۋباي اۋەجايى اۋە كومپانيالارىن، اۋەجايلار مەن لوگيستيكالىق ورتالىقتاردى ىقپالداستىرعان ءىرى حابقا اينالىپ وتىر. مۇنان بولەك، سينگاپۋردا چانگي اۋەجايى بار. وندا دا ءدال وسىنداي جۇيە جۇمىس ىستەيدى، ياعني ەشتەڭە ويلاپ تابۋدى قاجەتى جوق. الەمدە ترانزيتتىك حاب جۇيەسى قالاي جۇمىس ىستەۋى كەرەكتىگىنە قاتىستى مودەل بار، - دەدى ول.

ونىڭ اتاپ وتۋىنشە، ۇيلەستىرۋ ورتالىعىنا كولىك، ۇلتتىق ەكونوميكا، تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىكتەرى كىرۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار ونىڭ قۇرامىندا جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر دە بولۋى شارت. ولار جەرگىلىكتى جەردە اۋەجايدىڭ الەۋەتىن باعامداپ، اەروحابتى دامىتۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزۋى كەرەك. مۇنان بولەك، ساراپشىنىڭ پايىمداۋىنشا، ۇيلەستىرۋ كەڭەسىندە نارىق سۋبەكتىلەرى - اۋە كومپانيالارى مەن اۋەجايلار بولۋى قاجەت.

- بارلىق وكىلەتتى ورگانمەن، ونىڭ ىشىندە بيزنەس قۇرىلىمدارمەن كەلىسىلگەن ءبىرىڭعاي ستراتەگيا قۇرىلعان كەزدە نەگىزگى فاكتورلار مەن باعىتتارى انىق ايقىندالادى. سول كەزدە قانداي دا ءبىر ماقساتتى باعدارلاما، اەروحابتى دامىتۋ ستراتەگياسى جايلى ايتۋعا بولادى، - دەدى ساراپشى.

مۇنان بولەك، سەرىك مىقتىبايەۆ دۇرىس ءادىس جانە ۇيلەستىرۋ كەڭەسى بولعان كەزدە باستاپقى ساتىدا-اق جۇك حابىن دامىتۋعا بولادى دەپ سانايدى. جۇك حابى مول قاراجات سالۋدى قاجەت ەتپەيدى جانە ونى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە جولعا قويۋعا بولادى.

جۇك جانە جولاۋشىلار تاسىمالى ارتىپ كەلەدى

لوگيستيكالىق حاب - حالىقارالىق اەروحاب قۇرۋ بارىسىنداعى وتە ماڭىزدى بۋىن. الايدا، الەمدىك نارىقتاعى ەلىمىزدىڭ اۋە كولىگىمەن جۇك تاسىمالداۋ كولەمى ماردىمسىز. كولىك مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، جۇك تاسىمالى كولەمى ارتىپ كەلە جاتىر. ماسەلەن، 2024 -جىلى اۋە كولىگىمەن جۇك تاسىمالداۋ كولەمى 2708 مىڭ تونناعا جەتتى. بۇل 1 جىل بۇرىنعى كورسەتكىشتەن 17 پايىزعا جوعارى. وتكەن جىلى قازاقستان اۋەجايلارىندا وڭدەلگەن جۇك سانى 171 مىڭ توننا بولىپ، ءبىر جىل بۇرىنعى كورسەتكىشتەن 18 پايىزعا اسىپ ءتۇستى.

وتكەن جىلى قازاقستاندىق اۋە كومپانيالار 14 ميلليون 700 مىڭ جولاۋشى تاسىمالدادى. ول 2023 -جىلدىڭ كورسەتكىشىمەن سالىستىرعاندا 11 پايىزعا كوپ. اۋەجايلاردا قىزمەت كورسەتىلگەن جولاۋشىلاردىڭ سانى 14 پايىزعا ءوسىپ، 29 ميلليون 700 مىڭ ادامعا جەتتى.

تالعات لاستايەۆ جولاۋشىلار تاسىمالى ساپاسىن ارتتىرىپ، رەيستەردىڭ كەشىگۋىن ازايتۋ ءۇشىن ۇشاق پاركىن جاڭارتۋ جانە ۇلعايتۋ قاجەتتىگىن العا تارتادى.

- قازاقستاندىق اۋە كومپانيالارى جىل سايىن 10-15 جاڭا زاماناۋي ۇشاق ساتىپ الادى. قازىرگى تاڭدا ەلدىڭ اۋە پاركى 104 ۇشاقتان تۇرادى. بيىل اۋە پاركى ەكى جاڭا Airbus A320 NEO لاينەرىمەن تولىقتى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 14 ۇشاق الىنادى دەگەن جوسپار بار، بۇل تاسىمالداۋ سىيىمدىلىعىن %15 عا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، - دەدى ۆەدومستۆو وكىلى.

اۆياوتىن تاپشىلىعىن قالاي شەشكەن ءجون

تاسىمالدى دامىتۋدىڭ نەگىزگى شارتى - اۆياوتىننىڭ جەتكىلىكتى كولەمدە جانە قولجەتىمدى باعادا بولۋى. وسىعان بايلانىستى، مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس، بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى جانە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. بۇل جۇمىس اۆياوتىننىڭ باعاسىن تومەندەتۋگە، ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرۋعا، Jet A-1 ستاندارتىنا كوشۋگە جانە جەتكىزۋ پروتسەسىندەگى دەلدالداردى جويۋعا باعىتتالعان كەشەندى شارالاردى قامتيدى.

ءبىراق، ماسەلە اۆياوتىن قۇنىنىڭ جوعارى بولۋىنان عانا ەمەس، ونىڭ تاپشىلىعىنان دا تۋىنداپ وتىر.

- وتىننىڭ جەتكىلىكسىزدىگى ونىڭ قۇنى جانە جەتكىزىلىم تۇراقتىلىعىمەن بايلانىستى ساۋالداردى تۋىنداتادى. ەگەر باتىستىق جۇك كومپانيالارى قازاقستان اۋماعىن ترانزيتتىك الاڭ رەتىندە قاراستىراتىن بولسا، وندا ولارعا وزدەرىنىڭ كوممەرتسيالىق پايدالارىن جوسپارلاۋ ءۇشىن كەمىندە 6 ايعا ناقتى بەلگىلەنگەن وتىن باعاسى قاجەت، - دەدى اۆياتسيا ساراپشىسى سەرىك مىقتىبايەۆ.

ايتا كەتەرلىگى، ەلىمىزگە قاتىنايتىن حالىقارالىق اۋە رەيستەرىنىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا 31 ەلدىڭ 58 قالاسىنا 119 باعىت بويىنشا رەيستەر ورىندالادى. بىلتىر 22 حالىقارالىق باعىت بويىنشا 6 جاڭا قالاعا 12 رەيس اشىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا مۋمباي (ءۇندىستان)، دجيددا (ساۋد ارابياسى)، پراگا (چەحيا) سياقتى ءىرى قالالار بار. سونىمەن قاتار، 10 باعىتتاعى رەيستەر قايتا جانداندى.

بيىل 16 جاڭا باعىت اشۋ جوسپارلانعان. ولاردىڭ قاتارىندا ريم، ميۋنحەن، بۋداپەشت، شاڭحاي، گۋاڭجوۋ، پۋسان (وڭتۇستىك كورەيا) جانە باسقا دا قالالار بار.

قازاقستاننىڭ حالىقارالىق اۋە نارىعىنا 4 جاڭا شەتەلدىك لوۋكوستەردىڭ كەلۋىمەن جولاۋشىلارعا بيۋدجەتتىك اۋە باعىتتارىن ۇسىنۋ مۇمكىندىگى ارتادى. ولار: SpiceJet (ءۇندىستان)، Eastar Jet جانە T’way Air (وڭتۇستىك كورەيا)، ThayAirAsia (تايلاند).

مارلان جيەمباي

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى