ءوز-وزىنە قول جۇمساعان ساڭلاقتار
استانا. قازاقپارات - 1989 - جىلدىڭ 22 - قاراشاسىندا قازاقستاندىق جانكۇيەرلەر قارا جامىلدى. ءدال سول كۇنى الماتىدا داڭقتى بالۋان ءشامىل سەرىكوۆتىڭ ءوز-وزىنە قول جۇمساعانى بەلگىلى بولدى. ول - ءوز ءداۋىرىنىڭ تەڭدەسسىز سپورتشىلارىنىڭ ءبىرى ەدى.
كلاسسيكالىق كۇرەستەن (قازىرگى گرەك-ريم كۇرەسى - رەد) وليمپيادا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى (1980)، الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى (1978، 1979)، ەۋروپا چەمپيونى (1979) جانە ك س ر و-نىڭ بىرنەشە دۇركىن چەمپيونى دەگەن دارداي اتاعى بار بالۋاننىڭ توسىننان باسىن ولىمگە بايلاۋى كوپشىلىك ءۇشىن تۇسىنىكسىز بولدى.
كەيىننەن كوپ نارسەنىڭ بەتى اشىلدى. قازاقتىڭ ايگىلى بالۋانى، وليمپيادا جانە الەم چەمپيونى جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ اعامىز تانىمال جۋرناليست تولەگەن جاكىتاي ۇلىنا بەرگەن سۇحباتىندا بىلاي دەگەن ەدى: «ماسكەۋ وليمپياداسىنان سوڭ وليمپيادا چەمپيوندارى مەن جۇلدەگەرلەرىن ماراپاتتاۋعا، كوتەرمەلەۋگە، ماتەريالدىق جاعىنان قامسىزداندىرۋعا كوپ ءمان بەرىلدى.
باسقاسى باسقا، ءبىزدىڭ ديمەكەڭ - ءدىنمۇحاممەد قونايەۆ قابىلداپ، العىسىن ايتىپ، اق جول تىلەدى. جاڭا پاتەر مەن كەزەكتەن تىس ماشينا الۋىمىزعا جاردەمدەستى.
قوماقتى قارجى دا بەردى... نەگە ەكەنى بەلگىسىز، سول كەزدە شامىلگە بۇرىن بىرەۋلەر تۇرعان ەكى بولمەلى ەسكى پاتەر بەرىلدى. الدە ونى ءالى جاس، بولاشاعى بار دەدى مە، الدە بىرەۋلەر وعان ادەيى قىساستىق جاسادى ما، ول جاعىن انىق بىلمەيمىن.
بىلەتىنىم، ءوزىن وسىلاي شەتتەتكەنگە ءشامىل جامان نامىستاندى. وليمپيادا جۇلدەگەرلەرىنىڭ وزىنە ءۇش بولمەلى جاڭا پاتەر بەرىپ، ال چەمپيوندى ەسكى، ەكى بولمەلى پاتەرگە «بارساڭ بار، بارماساڭ ءوزىڭ ءبىل» دەگەندەي ەلەۋسىز قالدىرعانى، شىنىندا دا، ادىلدىك ەمەس قوي. ءشامىل وسى ادىلەتسىزدىككە قاتتى رەنجىدى. بۇل جاعدايدى باپكەرلەردەن كورىپ، ولارمەن دە سوزگە كەلىسىپ قالدى.
سول كەزدەن-اق ول وزگەرە باستادى. اقىرى، 1981 - جىلدىڭ مامىر ايىندا ب ا م-داعى (قيىر شىعىستاعى بايكال-امۋر ماگيسترالى) جۇمىسشى جاستارمەن كەزدەسۋگە جىبەرەتىنى بەلگىلى بولدى. قازاقستاننان ۇشەۋمىز. ءشامىل، ا. بىكوۆ جانە مەن. ءدال جۇرەر كەزدە ءشامىل: «مەن بۇل كەزدەسۋگە بارا المايمىن. ءۇيىمدى جوندەۋىم كەرەك. جوندەۋدى باستاپ قويعان ەدىم، سونى اياقتاماي ەشقايدا بارمايمىن» دەدى. بۇل ءسوزدىڭ استارىندا باپكەرلەرگە: «ماعان دا ەل قاتارلى جاڭا ءۇي بەرمەدىڭدەر. ەسكى ءۇي ماعان لايىق پا ەدى؟» دەگەن وكپە جاتىر ەدى. ك س ر و قۇراماسىنىڭ مۇنداي وكپە-بازىنانى، ەركەلىكتى ەشقاشان كوتەرمەيتىنىن، ايتقاندى ورىنداماعاندى ەش كەشىرمەيتىنىن تالاي جىلدان بەرى جاقسى بىلەمىن عوي.
ەرتەڭ-اق ءشامىلدى قۇرامادان وپ-وڭاي سىرعىتا سالادى. سونى ويلاعاندا شىر-پىرىم شىقتى. ءشامىلدىڭ ۇيىنە ءتورت-بەس رەت باردىم. «اناۋ-مىناۋ ءسوزدى قوي، ءالى دە كەش ەمەس، شىعايىق جولعا» دەدىم. تۋماسىنان ءبىربەتكەي عوي، كونبەدى... ءبىز ب ا م-عا بارىپ قايتقاننان سوڭ ءشامىلدى قۇرامادان شىعاردى دا تاستادى. ستيپەنديا بەرۋدى دە توقتاتتى. ءشامىلدىڭ ۇلكەن سپورتتان كەتۋىنىڭ سەبەبىنىڭ ءتۇپ نەگىزى وسىندا» («جاقسىلىق» كىتابىنان الىندى).
ۇلكەن سپورتتان قول ۇزگەننەن كەيىن ءشامىل ءتۇرلى سالادا قىزمەت ىستەدى. ءناپاقا تابۋ ءۇشىن قارا جۇمىسقا دا جەگىلدى. الايدا ول ءوز ورنىن تابا المادى. كەزىندە اسا دارىندى بالۋانمەن بىرگە ءجۇرۋدى، ونىڭ قاسىندا بولۋدى وزدەرىنە مارتەبە ساناعان كوپ ادامدار تاعدىر تالكەگىنە تۇسكەن جىگىتتەن تەرىس اينالدى. راسىندا دا، ءشامىل بوز كىلەمنىڭ بەتكەۇستارى ەدى. ول اتويلاپ كۇرەسەتىن. شابىنىپ تۇراتىن. كىلەمگە سىمداي تارتىلىپ شىعا كەلەدى دە، ءا دەگەنننەن قارسىلاسىن قوعاداي جاپىراتىن. ءوزىنىڭ ءبىر ەستەلىگىندە جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ اعامىز: «وسى جولى تەرلەپ، شارشاپ ءبىر كۇرەسەيىن دەگەن ەدىم، تاعى ءساتى تۇسپەدى، جاكە» دەپ باسىن شايقاپ، جادىراي كۇلىپ تۇرعان ءشامىلدىڭ تۇلعاسى ءالى كوز الدىمدا»، - دەپ ايتقانى بار. اقىرى 33 جاستاعى ورىمدەي ازامات ءوز-وزىنە قول جۇمسادى.
ەگەر الەمدىك سپورتتىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن پاراقتاساق، سپورتشىلار اراسىندا ونداي وقيعالاردىڭ از بولماعانىن بايقايمىز. الىسقا بارماي-اق، سوڭعى جىلداردىڭ وزىندە تالاي جانتۇرشىگەرلىك وقيعالار بولدى. ماسەلەن، 2010 - جىلدىڭ 18 - ساۋىرىندە كاسىپقوي بوكستان الەم چەمپيونى 28 جاستاعى ەدۆين ۆەلەرو ءوز ايەلىن ولتىرگەنى ءۇشىن قاماۋعا الىندى.
بىرەر ساعاتتان سوڭ تەمىر توردىڭ ىشىندە ونىڭ اسىلىپ ولگەنى بەلگىلى بولدى. ەدۆين دارا تۋعان تۇلعا ەدى. كاسىپقوي بوكستى سەرىك ەتكەن سەگىز جىلدىڭ ىشىندە 27 رەت شارشى الاڭعا شىققان كولۋمبيالىق بوكسشى بىردە-ءبىر رەت جەڭىلگەن ەمەس. ءبىر عاجابى، ەدۆين بارلىق قارسىلاسىن نوكاۋتپەن ۇتتى. سول باسەكەلەردىڭ 18 ى ءبىرىنشى راۋندتا اياقتالدى. وسىنداي وراسان زور تابىسىمەن جەر بەتىندەگى ەشبىر بىلعارى قولعاپ شەبەرى ماقتانا المايدى.
2009 - جىلدىڭ 10 - قاراشاسىندا فۋتبولدان گەرمانيا قۇراماسى مەن «گاننوۆەر» كلۋبىنىڭ قاقپاشىسى 32 جاستاعى روبەرت ەنكە سۋيسيدكە باردى. دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا، سپورتشىنىڭ جۇيكەسى سىر بەرگەنىنە ءبىراز ۋاقىت بولعان. ونىڭ ءتۇرلى سەبەبى بار. 2006 - جىلى روبەرتتىڭ قىزى قاپيادا كوز جۇمدى. بۇل وعان اۋىر سوققى بولىپ ءتيدى. اقىرى ىشكى كۇيزەلىسىن جەڭە الماعان ول نويشتادت-ام-ريۋبەنبەرگ قالاسىنىڭ ماڭىندا زىمىراپ كەلە جاتقان پويىزدىڭ استىنا ءتۇسىپ ءولدى.
2011 - جىل سپورتشىلار ءۇشىن تىپتەن قارالى بولدى. 15 - مامىردا بەيجىڭ وليمپياداسىنداعى مارافونشىلار دوداسىنىڭ جەڭىمپازى، الەم رەكوردشىسى سامۋەل ۆاندجيرۋ بالكوننان قۇلاپ ءولدى. ءوزى قۇلادى ما، الدە وزگە بىرەۋ قۇلاتتى ما، ول جاعى كۇنى بۇگىنگە دەيىن بەيمالىم. كەنيانىڭ قارا مارجانى نەبارى 24 جاستا ەدى. 31 - مامىردا دزيۋدودان افينى وليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى، ەۋروپا چەمپيوناتىندا بەس رەت جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن 29 جاستاعى اۆستريالىق كلاۋديا حايل التىنشى قاباتتان سەكىرىپ كەتتى.
25 - شىلدەدە فريستايلدان وليمپيادا ويىندارىنىڭ ۆيسە-چەمپيونى، 29 جاستاعى امەريكالىق دجەرەت پەتەرسون 12 كاليبرلى مىلتىقپەن ءوز-ءوزىن ءدال باستان اتتى. سول وقيعادان بىرەر جىل بۇرىن ونىڭ جان دوسى ءدال سونداي جاعدايدا جارىق دۇنيەمەن قوش ايتىسقان ەكەن. ودان كەيىن ىشىمدىككە سىلقيا تويىپ العان جۇرگىزۋشى قارىنداسىن تاپتاپ ءولتىردى. 15 - تامىزدا ۇلتتىق حوككەي ليگاسىندا كۇش سىناسىپ جۇرگەن «ۆيننيپەگ دجەتس» كلۋبىنىڭ شابۋىلشىسى ريك ريپەننىڭ ءولى دەنەسى ءوز ۇيىنەن تابىلدى.
ساراپشىلاردىڭ زەرتتەۋىنەن كەيىن 27 جاستاعى كانادالىق حوككەيشىنىڭ ءوز-وزىنە قول جۇمساعانى انىقتالدى. ارادا ەكى اپتا وتكەن سوڭ كانادانىڭ تاعى ءبىر تانىمال حوككەيشىسى ۋەيد بەلاك ءدال سونداي كۇيگە دۋشار بولدى.
27 - قاراشادا داڭقتى ۋەلس فۋتبولشىسى، سول مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق قۇراما كومانداسىنىڭ باس باپكەرى، 42 جاستاعى گارري سپيد باقيلىق بولدى. بىلتىر ۆولەيبولدان رەسەيدىڭ ايەلدەر قۇراماسىنىڭ بۇرىنعى باس باپكەرى سەرگەي وۆچينيكوۆتىڭ ءولى دەنەسى حورۆاتياداعى «ديناميت» قوناق ۇيىنەن تابىلدى. بيىل سامبودان الەم چەمپيونى، ءازىربايجاندىق احاد رادجابلي قايتىس بولدى. بۇلاردىڭ بارلىعى دا اسىلىپ ولگەن. وسىدان بىرەر اي بۇرىن دزيۋدودان ەۋروپانىڭ ءتورت دۇركىن چەمپيونى، الەم چەمپيوناتىنىڭ ءۇش دۇركىن جۇلدەگەرى، 28 جاستاعى رەسەيلىك ەلەنا يۆاششەنكو ءوزى تۋىپ-وسكەن تيۋمەن قالاسىنداعى 15 قاباتتى ءۇيدىڭ توبەسىنەن سەكىرىپ كەتتى...
تىزبەكتەي بەرسەك، ءوز ەركىمەن جارىق دۇنيەمەن قوش ايتىسقان سپورتشىلاردىڭ قاتارى كوپ ەكەنىن بايقايمىز. وسىنداي وقيعالارعا بايلانىستى دارىگەرلەر مەن پسيحولوگتار كوپتەگەن ءۋاج، ءتۇرلى سەبەپ-سالدار ايتۋدا. ءبىر انىعى، جارىس جولىندا ارىستانداي ايباتتى، جولبارىستاي قايراتتى كورىنگەنىمەن سپورتشىلاردىڭ جانى نازىك كەلەدى. سوندىقتاندا باتىرلاردى كوزى تىرىسىندە باعالاعانىمىز ءجون.
عالىم سۇلەيمەن
«ايقىن». 2013
