ءماجىلىس اكەلەردىڭ جاس بالاعا كۇتىم جاساعان كەزىن ەڭبەك وتىلىنە قوسپاق

14-قاراشادا ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن بيۋرو وتىرىسى ءوتىپ، جالپى وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبىنىڭ جوباسى ناقتىلانعان بولاتىن. سوعان سايكەس، ءبىرىنشى وقىلىمدا دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايلارىن جەتىلدىرۋگە جانە جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان زاڭ جوبالارىن قاراۋ ۇسىنىلادى.

قۇجاتتا ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك كودەكستەرگە، «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكسكە وزگەرىس ەنگىزىلەدى. ەڭبەك كودەكسىنە ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەردە ەڭبەك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ وكىلەتتىگىن كەڭەيتۋ، جالاقى تولەۋ جانە كەلىسۋ كوميسسيالارىنىڭ جۇمىسى تۋرالى نورمالاردى جەتىلدىرۋ، سونداي-اق ەڭبەك قىزمەتىنىڭ بەلگىلەرى بولعان كەزدە ازاماتتىق-قۇقىقتىق شارتتار جاساسۋعا تىيىم سالۋ قاراستىرىلعان.

الەۋمەتتىك كودەكستە جاسىنا بايلانىستى زەينەتاقى تولەمدەرىن تاعايىنداۋ كەزىندە اكەلەردىڭ جاس بالالارعا كۇتىم جاساۋ كەزىندە جۇمىس ىستەمەگەن ۋاقىتىن ەڭبەك وتىلىنە قوسۋ ۇسىنىلادى.

«حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكستە وندىرىستىك جاراقاتتىڭ اۋىرلىق دارەجەسىن ايقىنداۋ ءتارتىبى ناقتىلانادى.

سونداي-اق دەپۋتاتتار ەكىنشى وقىلىمدا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭنامانى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ نورمالارىنا سايكەس كەلتىرۋ ماقساتىمەن ازىرلەنگەن زاڭنامالىق جاڭاشىلدىقتاردى قارايدى.

جالپى وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبىنىڭ جوباسىنا جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى بىلىكتىلىكتى تانۋ تۋرالى ازيا-تىنىق مۇحيتى وڭىرلىك كونۆەنتسياسىن راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى دا ەنگىزىلدى. بۇل قۇجات اكادەميالىق جانە كاسىبي ۇتقىرلىقتى كەڭەيتۋگە، ديپلومداردى، دارەجەلەردى جانە وزگە دە بىلىكتىلىكتەردى تانۋدى جەڭىلدەتۋگە، سونداي-اق ولاردى باعالاۋ كەزىندە اشىقتىق پەن ادىلدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.

ايتا كەتەيىك، 2025 -جىلعى 8-شىلدەدە قازاقستان ۇكىمەتى توكيو كونۆەنتسياسى رەتىندە بەلگىلى جوعارى ءبىلىم بەرۋدەگى بىلىكتىلىكتى تانۋ تۋرالى ازيا-تىنىق مۇحيتى وڭىرلىك كونۆەنتسياسىن راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى قاۋلىنى بەكىتتى. بۇل قادام ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ءبىلىم كەڭىستىگىندەگى پوزيتسياسىن نىعايتىپ، ستۋدەنتتەر، وقىتۋشىلار مەن جوعارى وقۋ ورىندارى ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى.

كونۆەنتسيا 2011 -جىلى توكيودا يۋنەسكو-نىڭ قامقورلىعىمەن قابىلدانىپ، 2018 -جىلى كۇشىنە ەندى. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى - ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعىنداعى ەلدەر اراسىندا ديپلومداردى، عىلىمي دارەجەلەر مەن بىلىكتىلىكتەردى ءوزارا تانۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەلىسىلگەن قۇقىقتىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق مەحانيزمدى قۇرۋ.

قۇجات قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى اشىقتىق پەن سەنىم جاعدايىندا شەتەلدىك بىلىكتىلىكتەردى تانۋدىڭ ورتاق تاسىلدەرىن بەكىتەدى. كەلىسىم اكادەميالىق ۇتقىرلىقتى جەڭىلدەتۋگە، ۋنيۆەرسيتەتتەرگە وڭاي تۇسۋگە جانە شەتەلدە جۇمىسقا ورنالاسۋعا جاعداي جاساۋعا كومەكتەسەدى. ول شەتەلدىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەلەرى تۋرالى وبەكتيۆتى اقپارات بەرەتىن ۇلتتىق اقپاراتتىق ورتالىقتاردى دامىتۋدى كوزدەيدى.

سونداي-اق، كونۆەنتسيانىڭ اۋقىمى زاماناۋي وقىتۋ فورماتتارىن، سونىڭ ىشىندە قاشىقتىقتان جانە ونلاين باعدارلامالارىن قامتيدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارى جاقىنداسىپ، جوعارى ءبىلىم بەرۋدەگى ۇزاق مەرزىمدى ىنتىماقتاستىق نىعايا ءتۇستى.

قازاقستان ءۇشىن توكيو كونۆەنتسياسىنا قوسىلۋدىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى زور. ول ءبىلىم بەرۋدەگى سەنىمدى جانە جاۋاپتى سەرىكتەس رەتىندە ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق بەدەلىن نىعايتادى، حالىقارالىق ساپا ستاندارتتارىنا سايكەس كەلۋگە ۇمتىلىسىن راستايدى جانە عىلىمدى دامىتۋ، اكادەميالىق الماسۋ جانە باسەكەگە قابىلەتتى كادرلاردى دايارلاۋ ءۇشىن جاڭا كوكجيەكتەردى اشادى.

مۇنان بولەك، دەپۋتاتتار 1996 -جىلعى 16-قاڭتارداعى يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتىمەن اراداعى قوسارلانعان سالىقتى بولدىرماۋ جانە سالىق تولەۋدەن جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرتۋلەر ەنگىزىلگەن حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى جاڭا زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الادى.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، ءماجىلىس سيفرلىق كودەكس جوباسى مەن ەكى بىردەي ىلەسپە زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. قۇجاتتاردى ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ حاتشىسى ەكاتەرينا سمىشليايەۆا تانىستىردى.

- سيفرلىق دەرەكتەر اينالىمىنىڭ قۇقىقتىق رەجيمى ەنگىزىلەدى. جازبالار تۇرىندەگى سيفرلىق دەرەكتەر العاش رەت قۇقىق وبەكتىسى رەتىندە تانىلعالى وتىر. بۇل دەگەنىمىز، دەرەكتەر ەكونوميكالىق قۇندىلىققا يە بولىپ، ازاماتتىق نەگىزدەگى اينالىمعا قاتىسا الادى، - دەدى دەپۋتات.

كودەكس جوباسىندا قولدانىستاعى ەلەكتروندى قۇجاتتاردى زاڭ تىلىندە ءۇش توپقا ءبولۋ كوزدەلىپ وتىر.

ءبىرىنشىسى - ەلەكتروندى قۇجاتتار. وعان تەك ەتسق قويىلعان قۇجاتتار جاتادى جانە قاعاز نۇسقامەن تەڭەستىرىلەدى.

ەكىنشىسى - سيفرلىق قۇجاتتار. بۇل مەملەكەتتىك بازالاردان اۆتوماتتى تۇردە جۇكتەۋگە بولاتىن، كورسەتىلگەن ساتىندە ءتۇپنۇسقا بولىپ سانالاتىن ءتۇرلى انىقتامالاردىڭ قۇقىقتىق اتاۋى دەۋگە بولادى.

ءۇشىنشىسى - سيفرلىق مالىمەتتەر. ج س ن ارقىلى ءى ءى م بازاسىنان الىنعان ازامات تۋرالى دەرەك، نە بولماسا جىلجىمايتىن مۇلىك رەەسترىندەگى جازبالار وسى سيفرلىق مالىمەتتەرگە جاتقىزىلماق.

سونداي-اق، زاڭناماعا «سيفرلىق دەلدال» ۇعىمى دا ەنگىزىلۋى مۇمكىن. بۇل ۇعىمداردى زاڭناماعا ەنگىزۋ ارقىلى Yandex Go ،Glovo ،Chocofood سياقتى ەڭبەك پلاتفورمالارىنىڭ، Kaspi، Wildberries ،OZON سياقتى ماركەتپلەيستەردىڭ، booking ،krisha.kz قىزمەت اگرەگاتورلارىنىڭ، مەملەكەتتىك سيفرلىق سەرۆيستەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن جۇمىس ءتارتىبىن ناقتى بەلگىلەۋگە جول اشادى.

مۇنان بولەك، ءماجىلىس پايدالى قازبا كەنىشىن بارلاۋعا ءوتىنىش بەرۋ ءتارتىبىن وڭتايلاندىراتىن زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى.

قۇجاتتى تانىستىرعان ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى يران شارحاننىڭ ايتۋىنشا، كەن بار دەپ بولجانعان ۋچاسكەنى بارلاۋعا ءوتىنىم بەرۋ پروتسەسى قىسقارتىلماق. قازىر ء«بىرىنشى ءوتىنىم» قاعيداتى بار بولعانمەن زەرتتەۋ رۇقساتىن بەرۋ ءۇشىن ەكى كەزەڭدە جۇزەگە اسادى. ءبىرىنشى كەزەڭدە مەملەكەت زەرتتەۋگە جاتاتىن ۋچاسكەلەردى ىرىكتەيدى. ەكىنشى كەزەڭدە ىرىكتەپ الىنعان ۋچاسكەلەرگە ءوتىنىم بەرگەن كومپانيالاردىڭ ۇسىنىستارى باعالانىپ، ولاردىڭ دايىندىق دەڭگەيى، تاجىريبەسى، قارجىلىق مۇمكىندىگى تەكسەرىلەدى. وسىدان كەيىن عانا ەڭ لايىق دەگەن كومپانياعا ليتسەنزيا بەرىلەدى. ۇسىنىلىپ وتىرعان نورما وسى ءتارتىپتى جويىپ، ءوتىنىشتى ءبىرىڭعاي پلاتفورماعا تىكەلەي بەرەتىندەي مۇمكىندىك ۇسىنۋعا ارنالىپ وتىر.

دەپۋتاتتار ماقۇلداعان كەلەسى زاڭ جوباسى كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋعا ارنالعان.

دەپۋتات ەرلان ستامبەكوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا، زاڭ جوباسى شىعارماشىلىق سالانى زاڭ جۇزىندە قولداۋعا جانە ونىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن كۇشەيتۋگە ارنالعان.

- وبلىس، قالا جانە اۋدان اكىمدەرى وڭىرلىك كرەاتيۆتى كلاستەرلەردى دامىتۋعا، ينفراقۇرىلىم جاساۋعا جانە قولداۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋعا جاۋاپتى بولادى. وسى نورمالار ارقىلى كرەاتيۆتى يندۋستريانى قۇقىقتىق تۇرعىدان قورعاۋعا الىپ، جوبالاردى باعالاۋ جانە ينۆەستيتسيا تارتۋ ارقىلى سالانى تۇراقتى دامىتۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل زاڭ جوباسى قابىلدانسا، قازاقستاندا شىعارماشىلىق سالاعا قۇقىقتىق نەگىزدە قولداۋ كورسەتۋدىڭ جاڭا ءداۋىرى باستالادى، - دەدى ەرلان ستامبەكوۆ.

مۇنان بولەك، پالاتا دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مادەنيەت، ءبىلىم بەرۋ، وتباسى جانە مەملەكەتتىك باقىلاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىنا سەنات ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرمەن كەلىستى.

زاڭ مادەنيەت، ءبىلىم بەرۋ، وتباسى جانە مەملەكەتتىك باقىلاۋ سالالارىن رەتتەۋدىڭ نورماتيۆتىك نەگىزىن تۇجىرىمدامالىق تۇرعىدان وزەكتەندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى جانە ۇلتتىق زاڭناما مەن ونىڭ قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە ىقپال ەتەدى.

- ءماجىلىستىڭ الەۋمەتتىك- مادەني دامۋ كوميتەتى اتالعان زاڭنىڭ جەكەلەگەن باپتارىنا پارلامەنت سەناتى ەنگىزگەن تولىقتىرۋلاردى قاراپ شىعىپ، مىنالاردى اتاپ وتەدى. سەنات ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ فونوگراممانى پايدالانۋدى شەكتەۋ جونىندەگى باستاماسىنىڭ مازمۇنى مەن ماقساتىن قولداي وتىرىپ، سەناتورلار وسى نورماعا رەداكتسيالىق تۇزەتۋ ەنگىزدى. سونىمەن قاتار، «قۇقىقتىق اكتىلەر تۋرالى» ق ر زاڭىنىڭ تالاپتارىن ورىنداۋ ماقساتىندا سەنات دەپۋتاتتارى بالالارعا ارنالعان ۇيىمداردى مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ ەرەكشە ءتارتىبىن بەلگىلەيتىن نورمالاردى قولدانىسقا ەنگىزۋ مەرزىمىن تۇزەتتى. ۇسىنعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار پارلامەنت ءماجىلىسى قابىلداعان زاڭنىڭ تۇجىرىمداماسىن وزگەرتپەيدى جانە ونىڭ مازمۇنىن السىرەتپەيدى. وسى ورايدا ءماجىلىستىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتى پارلامەنت سەناتى جاڭا رەداكسيادا ەنگىزگەن اتالعان زاڭنىڭ جەكەلەگەن باپتارىنداعى تولىقتىرۋلارمەن كەلىسۋدى ۇسىنادى، - دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى رينات زايىت.

سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ارحيۆ ءىسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىن ەكىنشى وقىلىمدا قاراپ، قابىلدادى.

بۇل قۇجاتتا بالالاردى دەنساۋلىعى مەن دامۋىنا زيان كەلتىرەتىن اقپاراتتان قورعاۋ ماقساتىندا جاريا كەڭىستىكتە، سونداي-اق ماسس-مەديانى، تەلەكوممۋنيكاتسيا جەلىلەرىن نەمەسە ونلاين- پلاتفورمالاردى پايدالانا وتىرىپ، پەدوفيليانى جانە ءداستۇرلى ەمەس سەكسۋالدىق باعداردى ناسيحاتتايتىن اقپاراتتى ورنالاستىرۋدى شەكتەۋ جونىندەگى نورمالار كوزدەلگەن.

- بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردى سيفرلىق كەڭىستىكتەگى جاعىمسىز كونتەنتتەن قورعاۋ تۋرالى قوعامنىڭ الاڭداۋىن ەسكەرە وتىرىپ، زاڭ جوباسىنا قوعامدىق كەڭىستىكتە پەدوفيليا مەن ءداستۇرلى ەمەس جىنىستىق باعداردى ناسيحاتتاۋعا تىيىم سالاتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ وتباسى، يماندىلىق جانە بولاشاق تۋرالى تۇسىنىگىنە كەرى اسەرىن تيگىزەتىن اقپاراتتى كۇن سايىن جەلىدە كەزدەستىرەتىنىن بايقاپ وتىرمىز. جاس ۇرپاقتى زاڭسىز كونتەنتتەن قورعاۋ - ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن پسيحيكالىق دەنساۋلىعىنىڭ ماسەلەسى، - دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى ەلنۇر بەيسەنبايەۆ.

اۆتور

مارلان جيەمباي

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى