ءبىرجان حاسانعاليەۆ: تەگىمدى وزگەرتۋىمە اكەم ىشتەي قارسى بولدى

- ءبىرجان ەسكەندىر ۇلى، اڭگىمەنىڭ ءالقيسساسىن ەسكەندىر حاسانعاليەۆتىڭ 85 جىلدىعىنا ارنالعان ءىس-شارالاردان باستاساق…

-اكەم ءتىرى بولعاندا 85 جاس مەرەيتويىن تويلاپ جاتۋشى ەدىك. امال نەشىك، اللانىڭ جازعانىنا كونەمىز.

بىلتىر الماتى قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك ارحيۆىندە ەسكەندىر حاسانعاليەۆتىڭ قۇرمەتىنە مۋزەي بۇرىشى اشىلدى. كومپوزيتوردىڭ شىعارماشىلىعى مەن ەڭبەگى حالىققا تيەسىلى. سوندىقتان ونىڭ قولجازبالارى، ناگرادالارى، فوتوالبومدارى، سىيلىقتارى، كىتاپتارى، وردەندەرى مەن مەدالدارى مەملەكەتتىك ارحيۆتە ساقتالۋى كەرەك دەپ شەشتىك. وسىلايشا، 100 دەن استام ەكسپونات مەملەكەتتىك ساقتاۋعا قابىلداندى.

وسى جىلدىڭ 7-اقپانىندا الماتى مۋزەيىندە «اتامەكەن - ەل رۋحى» اتتى كورمە اشىلدى. وندا ەسكەندىر حاسانعاليەۆتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنان سىر شەرتەتىن 80-گە جۋىق قۇندى جادىگەر قويىلدى.

11-اقپان كۇنى قالالىق اشىق بوكستان تۋرنير ۇيىمداستىرىلدى.

13-اقپاندا «رەسپۋبليكا سارايىندا» ەسكەندىر حاسانعاليەۆكە ارنالعان «اينالدىم ەلىم» كونسەرتى وتەدى.

بۇدان بولەك، 19-اقپان كۇنى قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ كىشى زالىندا ەسكەندىر حاسانعاليەۆتىڭ رومانستار كەشى بولادى.

25-اقپاندا ۇلتتىق كىتاپحانادا «ەسكەندير حاسانگاليەۆ. جيزن ۆ مۋزىكە. مۋزىكا ۆ جيزني» كىتابىنىڭ تۇساۋى كەسىلەدى. اۆتورى - ءوزىم.

26-اقپاندا ەسكەندىر حاسانعاليەۆتىڭ 85 جىلدىعىنا ارنالعان VII «كوشپەندىلەر اۋەنى» ءداستۇرلى ورىنداۋشىلار بايقاۋى باستالادى.

-جازۋشىلىق قىرىڭىز تۋرالى بىلمەگەن ەدىك…

- جازۋشىلىق - ادامنىڭ ىشكى الەمىن، ويلارىن جانە ەموتسيالارىن كوركەم ءتىل ارقىلى جەتكىزەتىن ونەر. اكەم مەن ءۇشىن - ۇلگى، ونەگە مەكتەبى ەدى. ول كىسى ومىردەن وزعان كەزدە قاتتى قينالدىم. سوندىقتان ىشتەگى دۇنيەنى قاعازعا ءتۇسىرۋ كەرەك بولدى. اۋەلى، ەستەلىكتەر جازا باستادىم.

اكەم جايىندا مەن كىتاپ جازباعاندا كىم جازادى؟ ىشتە وسىنداي سۇراق تۋىندادى. ءسويتىپ، اكەمنىڭ 85 جىلدىعىنا وراي جازىپ شىقتىم.

جاقسى مىنەز بەن اقىل ەكەۋى بىرىككەندە، ادامگەرشىلىك قاسيەتتەر پايدا بولادى عوي. مەنىڭ اكەمنىڭ بويىندا وسى ەكى قاسيەت تە بار ەدى. ونى ماقتان تۇتامىن.

-كىتاپ نەگە ورىسشا جازىلدى؟

- قازاق مەكتەبىندە وقىدىم، انا ءتىلىمدى جەتىك بىلەمىن، قۇرمەتتەيمىن. ءبىراق، ادەبي تىلدە تۇلعانىڭ وبرازىن اشۋ، ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن بايلانىستىرا وتىرىپ جازۋ ماعان قيىنىراق بولدى. سوندىقتان اۋەلى ورىس تىلىندە جازۋ كەرەك دەپ شەشتىم. الداعى ۋاقىتتا قازاق تىلىنە اۋدارىلادى. كىتاپتا ەسكەندىر حاسانعاليەۆتىڭ كوپشىلىك بىلە بەرمەيتىن قىرى، ەرەكشە قاسيەتتەرى، شىعارماشىلىعى ءبارى قامتىلدى.

- ەسكەندىر حاسانعاليەۆ شابىتىنىڭ جەمىسى بولعان «اتامەكەن» انىنە بيىل 55 جىل. بويداعى رۋحتى وياتاتىن مۋزىكالىق تۋىندىنىڭ شىعۋ تاريحىن ەسكە الساق…

- «اتامەكەن» ءانى 1970 -جىلى شىققان. باستاپقىدا تۋعان ولكەگە دەگەن ساعىنىشتان اۋەن تۋادى. ۇزاق تولعانىستاردان كەيىن، اۋەنگە ءسوز جازىلادى. دايىن بولعان سوڭ، ەسكەندىر حاسانعاليەۆ ونى قادىر مىرزا الىگە تىڭداتادى. اۋەن اقىنعا بىردەن ۇناپ قالادى. ول اكەمە: «رۋحتى وياتىپ، جىگەر-كۇش بەرەتىن ناعىز پاتريوتتىق ءان ەكەن. ونى ءبىر اۋىلعا نەمەسە ءبىر وبلىسقا ەمەس، بۇكىل قازاق حالقىنا ارناۋ كەرەك»، - دەپ ۇسىنىس جاسايدى.

ۇلت رۋحانياتىندا ەسىمدەرى التىن ارىپپەن جازىلعان قادىر مىرزا ءالى مەن ەسكەندىر حاسانعاليەۆتىڭ شىعارماشىلىق وداعىنان تۋعان تۋىندى بىردەن حالىق سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنەدى.

قازاق جەرىندە ەمەس، شەتەلدەردە دە تانىلدى. جارتى عاسىردان استام ۋاقىت بۇرىن جازىلعان ماعىنالى ءان بۇل كۇندە ءوز رۋحىن جوعالتقان جوق. كەز كەلگەن قازاق كونسەرتىندە شىرقالادى. بىردە-ءبىر مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى مەرەكەلىك سالتاناتتى جيىن «اتامەكەن» ءانىنسىز وتپەيدى. بۇل - قازاق جۇرەگىنىڭ جىرىنا اينالعان ءان.

- رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، ءان ونەرىنىڭ جارىق جۇلدىزى ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن 200 دەن اسا ءان، رومانس، حورعا ارنالعان اۋەن جازعان ەكەن. سونداي-اق وزگە ۇلت اقىندارىنىڭ سوزىنە جازىلعان ءبىرقاتار ءانى بار…

- اكەمنىڭ انشىلىگى ءبىر بولەك، كومپوزيتور رەتىندە ۇيعىر، تاتار، باشقۇرت، نەمىس، فرانسۋز، كورەي اقىن ولەڭدەرىنە ءان، رومانس جازعان. ونىڭ شىعارماشىلىعىنىڭ ەرەكشەلىگى - وسى. سونىمەن قوسا، سول اندەردى ءوزى ورىندادى. ءبىر شۋماعى قازاق تىلىندە بولسا، ەكىنشى شۋماعى باسقا ۇلتتىڭ تىلىندە بولاتىن.

- ەسكەندىر حاسانعاليەۆ نەگە اناسىنىڭ تەگىن العان؟

- اكەم ناعاشىلارىندا تاربيەلەنىپ وسكەندىكتەن سول كىسىلەردىڭ اتىمەن تاريحتا قالدى. تۋعان اكەسى - قۇباش يبراشەۆ، اناسى - قاناش وتەگەن قىزى. تۋعان اتام 1942 -جىلى 24 جاسىندا اۋىرىپ قايتىس بولادى. ءسويتىپ، ناعاشى اتاسى وتەگەن حاسانعاليەۆ پەن باقيا اجەسى ونى قامقورلىعىنا الادى. ەسكەندىر حاسانعاليەۆ 1961 -جىلى ەڭ العاشقى شىققان «اناعا سالەم» ءانىن تۋعان شەشەسى قاناشقا ەمەس، اجەسى باقياعا ارناعان. ناعاشى اتاسى مەن اجەسىن قاتتى جاقسى كورگەن. وكىنىشكە وراي، قۇباش اتامنىڭ اتى ۇمىت قالدى. اكەم تۋعان اكەسى تۋرالى كەيىن بىلگەن.

- اتاڭىزدىڭ اتىن شىعارۋ تۋرالى وي بولمادى ما؟

- جيىرما جاسىمدا فاميليامدى، ياعني تەگىمدى يبراشەۆ دەپ وزگەرتكىم كەلدى. ءبىراق، اكەم ىشتەي وعان قارسى بولدى. مەن سونى سەزدىم، كوردىم. سودان كەيىن ويىمنان باس تارتتىم.

حاسانعاليەۆ دەگەن تەگ - برەند. بارشا قازاق تانيدى. وسىلايشا، حاسانعاليەۆ بولىپ قالدىم. بالالارىم دا حاسانعاليەۆتەر.

كىتابىمدا قۇباش يبراشەۆ تۋرالى بار. يبراشەۆ تەگىنىڭ ءبىزدىڭ ومىرىمىزدە الاتىن ورنى ەرەكشە جانە ماڭىزدى.

- ەسكەندىر حاسانعاليەۆ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ساحناعا شىعىپ، كورەرمەنىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنگەنجان. دەسە دە، ورىندالماي قالعان ارمانى بار ما؟

- ارمانسىز ادام بولا ما؟ ەسكەندىر حاسانعاليەۆ «ەڭبەك ەرى» اتاعىنا ابدەن لايىقتى تۇلعا ەدى عوي. ءبىراق ءتىرى كەزىندە ونى الا المادى. ءالى دە كەش ەمەس دەپ ويلايمىن.

ەسكەندىر حاسانعاليەۆ - ۇلى كومپوزيتور ءارى كەرەمەت ءانشى. اللا اكەمە ەكى تالانتتى بىردەي بەرگەن. ونەردىڭ ەكى سالاسىندا دا زور جەتىستىككە جەتتى. مەملەكەت تاراپىنان جوعارى ماراپات بەرىلسە، حالىق تا، ۇرپاعى - ءبىز دە قۋانار ەدىك.

-كومپوزيتوردىڭ ۇلى بولۋدىڭ قيىندىعى مەن ەرەكشەلىگى نەدە؟

- ەڭ الدىمەن، زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. مەنىڭ ميسسيام - ەسكەندىر حاسانعاليەۆتىڭ مۇراسىن وسكەلەڭ ۇرپاققا جەتكىزۋ.

ەرەكشەلىگىنە توقتالار بولسام، مۋزىكانىڭ قالاي تۋاتىنىن كورىپ ءوستىم. بۇل پروتسەسس بىرنەشە ۋاقىتقا سوزىلاتىن. اكەم اسىقپاي، ىزدەنىپ، ءاربىر بولىگىن دامىتاتىن. ال مۋزىكا دايىن بولعاندا، العاش بولىپ ونى ەستيتىندەر ءاردايىم انام ەكەۋمىز بولاتىنبىز.

- ۇرپاعى دەمەكشى، اتاسىنىڭ جولىن قۋعان ۇل-قىزدارىڭىز بار ما؟

- ارينە، ءۇش كىشكەنتايىم بار. ۇلكەن قىزىمنىڭ اتى - زەرە، 11 جاستا، 9 جاستاعى نۇرسۇلتان جانە كەنجەم نۇرەسكەن. زەرە مەن نۇرسۇلتان كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى مۋزىكالىق مەكتەپتە وقيدى.

بالالارىمدى مۋزىكا سالاسىن تاڭداۋعا ماجبۇرلەپ جاتقان جوقپىن. باستىسى، جاقسى ءبىلىم الۋى كەرەك. ال ەگەر قابىلەتى بولىپ تۇرسا، وزدەرى «مۋزىكانت بولعىم كەلەدى» دەپ ۇسىنىس تاستاپ جاتسا، ارينە، قولدايمىن. تاڭداۋى باسقاعا تۇسسە، وعان دا قولداۋ بىلدىرەمىن.

اۆتور

الما مۇقانوۆا

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى