ءبورى سىرعاق جايلى نە بىلەمىز؟
استانا. KAZINFORM - اقپان- اقشۇناق، قىزىلشۇناق ايازدار ءوتىپ، قار قاتاتىن مەزگىل. وسى اي ورتاسىنان اۋعاندا ات-قۇلاعى كورىنبەيتىن بوران سوعادى. بۇل بوران كەمى اپتا، بولماسا 10-12 كۇنگە دەيىن سوزىلاتىن.
ءبىراق قازىرگى قىس بۇرىنعىداي ەمەس. قار دا از. الاي-دۇلەي بوران دا جوق. ەسەسىنە قىستىڭ كوزى قىراۋدا جاڭبىر جاۋادى. ال الگى الدىندا ايتقان اق بوراندى قازاق ءبورى سىرعاق دەيدى. ويتكەنى ءدال وسى ايدا قاسقىر جۇپتاسادى. اقپان ايىندا قار قاتايادى. ەر قاناتى - ات، ومىراۋلاپ جۇرە الماي، ومبىعىپ جاتسا، دالا ءبورىسى سول قاتتى قاردىڭ بەتىمەن جورتىپ كەتە بەرەدى.
ءدال وسى مەزگىلدە قاسقىر جالپاق دالانىڭ قوجاسى ەكەنىن انىق سەزىنەدى. ولاردىڭ جۇپ قۇراتىنى دا وسى ءبىر قاۋىپسىز كەزەڭ ءارى بۇل ۋاقتا جۇپتاسقان قانشىق 63 كۇننەن كەيىن ۇرپاق اكەلەدى. ياعني كۇننىڭ جايماشۋاق ۋاقىتىندا دۇنيە كورگەن قاراقۇلاق، جازدا بولتىرىك، ودان كوكجالدانىپ قىسقا تۇسەدى. ءبورىنىڭ ءدال وسى ۋاقتا جۇپتاساتىنىن بىلگەن جۇرت اقپاننىڭ ورتاسىنان اۋا سوعاتىن بۇل بوراندى ءبورى سىرعاق اتاپتى.
قالياقپار ۇسەمحان ۇلى، مادەنيەتتانۋشى:
- قىستىڭ سوڭى بولىپ قالعاندىقتان، كۇن جىلىنىپ قالعان مەزگىلدە اياقاستىنان كۇن رايى بۇزىلىپ، قارلى بوران سوعىپ، كۇن جاۋادى. كۇن جاۋعاندا دا، بۇرقاقتا، جاپالاقتاپ قار جاۋمايدى، كادىمگىدەي كۇننىڭ جىلىمىق اسەرىنەن سىرعاق جاۋادى. سودان بۇل سىرعاق ءبورى سىرعاق دەپ اتالعان. قازىرگى داۋىردە ءبىز جاڭا كالەندارعا اۋىپ كەتتىك، سودان قازاقتىڭ وسى بوگەنايى بولەك مادەنيەتىنەن كوزجازىپ قالىپ وتىرمىز. سوسىندا ءبورى سىرعاق امالىن، كيىكتىڭ ماتاۋى، قۇرالايدىڭ سالقىنى تەكە بۇرقىلداق امالدارىنىڭ بارلىعىن قازىرگى كالەندارمەن ايتامىز. شىن مانىندە ول قازاقتىڭ كونە ەسەبى بويىنشا ۇركەر توعىس نەمەسە قامبار توعىسقا بايلانىستى كەلەتىن امالدار بولاتىن.
تولەگەن جامانوۆ، اڭشى، ايتىسكەر اقىن:
- ءبورى سىرعاق ۋاقىتتا دالانىڭ بورىلەرىنىڭ ءبىر-بىرىمەن جۇپتاسۋى، ءبىر-ءبىرىن تۇگەندەۋى، ءبىر-ءبىرىن ىزدەۋى، انالى مەن اتالىعىنىڭ جىقپىل-جىقپىل، قۋىس-قۋىس تاۋدىڭ قالتارىس-بۇلتارىسىندا قىس بويى مەكەندەگەندەردىڭ ءبىر-ءبىرىن ىزدەۋ ءۇشىن جازىققا شىعاتىن ۋاقىتى. بۇل كەزدە ارلاندارىنىڭ كوزدەرى قانتالاپ، ادامعا دا، اڭعا دا، جالپى بەيساۋات سىرتقى جۇرىسكە وتە قاۋىپتى كەز دەپ ايتادى جانە بۇل ۋاقىتتا ەشقانداي بۇرىنعى سىرالعى، كارىقولى اڭشىلاردىڭ ءبورى سىرعاقتىڭ ۋاقىتىندا مىلتىق كەزەنىپ، قاسقىر اۋلامايدى.
اقپانداعى وسى بوراندا قاسقىر مالعا دا، جانعا دا قاس كەلەدى. ادەتتە جەمىن الىستان الاتىن ءبورى قۇرتقاسىن اش قالدىرماس ءۇشىن ماڭايداعى مالعا شابا بەرەدى. مۇندايدى قازاق «بوراندى كۇنى ءيت قۇتىرادى» دەيدى. سول ءۇشىن اۋىل ءۇيدىڭ ادامى بۇل مەزگىلدە الىسقا ۇزاپ شىقپايدى.
تولەگەن جامانوۆ، اڭشى، ايتىسكەر اقىن:
- ءبورى سىرعاق قاردىڭ سىرعاعىمەن، قاسقىردىڭ ءىزىن جاسىرىپ وتىراتىن، بولماسا جالپاق تىلمەن ايتقاندا قارىعاتىن ۋاقىتى عوي، وسى ۋاقىتتا بورىلەرگە پانا بولاتىن، ءبورىنىڭ ءىزىن جاسىرىپ، ونىڭ ءجۇرىسىن اڭشىلاردان الاستاپ تۇراتىن، سىرعاقتىڭ ءجۇرىپ تۇراتىنى راس. تابيعاتتىڭ باسقا توسىن مىنەزدەرىمەن وتەدى. ءبىر جەردە قاتتى ايازبەن ءوتىپ كەتۋى مۇمكىن، قارسىز. ءبىر جەرلەردە جاڭبىر- جاۋىنمەن ءوتىپ كەتۋى مۇمكىن. ءبىر كەزدەردە قالىڭ، قاتتى جەلمەن ءوتۋى مۇمكىن.
ءبورى سىرعاق كەيدە ەرتە، كەيدە كەش كەلەتىن تۇستارى دا بولادى. ونىڭ ناقتىسىن ەرتەدە ەسەپشىلەر ايتاتىن. ەڭ باستىسى بۇل بوران جەر دۇنيەنى ءبىر سىلكىپ، تازارتىپ وتەدى.
ءبورى سىرعاق - قاسقىردىڭ جۇپتاسۋىمەن قاتار كەلەتىن بوراندى كۇندەر. بۇل مەزگىلدە اياز بولمايدى. تەك جەردە اپپاق، كوك تە اپپاق اينالادا تۇك كورىنبەۋى مۇمكىن. سول سەبەپتى جولعا شىققان جولاۋشى ساق بولعانى ءجون.
24.kz
