عازيز ابىشەۆ پرەزيدەنتتىڭ ا ق ش- قا ساپارى جايلى: «رەسەيدەن الشاقتاڭدار» دەي قويماس
ساياسات تانۋشى عازيز ابىشەۆ پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ ا ق ش- قا ساپارىنىڭ باسىم باعىتتارىنا توقتالدى، دەپ حابارلايدى قازاقپارات ءتىلشىسى.
ساياسي شولۋشى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ب ۇ ۇ باس اسسامبلەياسى سامميتىنىڭ اياسىنداعى بۇل ساپارى قاي جاعىنان السا دا وتە كۇردەلى ەكەنىن ايتادى.
«ءبىراق، ءبىز ءۇشىن ساپاردىڭ ەڭ باستى وقيعاسى ورتالىق ازيا كوشباسشىلارىنىڭ ا ق ش پرەزيدەنتى دج. بايدەنمەن كەزدەسۋى بولاتىنى انىق. ۇلكەن ساياسي اڭگىمە بولايىن دەپ تۇر. ءتۇرلى ارانداتۋلارعا، سونىڭ ىشىندە رەسەيشىل مامانداردىڭ «بايدەن ىمداپ قالىپ ەدى، ءبارى جۇگىرىپ باردى» دەگەنگە ساياتىن جازعىرۋلارىنا ءمان بەرۋدىڭ قاجەتى جوق. بۇل - كەيىنگى 5-6 جىلدان بەرى تانىمال فورمات. بۇل فورماتتا ورتالىق ازيا كوشباسشىلارى شي جينپيڭمەن، ۆ. پۋتينمەن، نارەندرا موديمەن كەزدەستى. اراب تۇبەگى مەملەكەتتەرىنىڭ سامميتىنە دە وسى فورماتپەن قاتىستى. وسى تۇرعىدان العاندا، بۇل - قالىپتى ساپار. ونىڭ ۇستىنە، امەريكا - الەمدەگى ىقپالدى، قۋاتتى مەملەكەتتىڭ ءبىرى. ءبىرىنشى ورىنداعى ماسەلە ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستار بولاتىنى انىق. بۇل جەردە «رەسەيمەن ارىپتەستىكتەن باس تارتىڭدار» دەگەن اڭگىمە بولا قويماس. ويتكەنى، امەريكالىق ويىنشىلار بۇل مۇمكىن ەمەس ەكەنىن تۇسىنەدى دەپ ويلايمىن. دەگەنمەن، ولار دا وسى ايماقتاعى ىقپالىن ارتتىرۋعا كۇش سالاتىنى تۇسىنىكتى. ويتكەنى، ولار قىتاي مەن رەسەيدىڭ ورتاسىنداعى وڭىرگە كوبىرەك كوڭىل ءبولۋ ءتيىمدى ەكەنىن ءتۇسىندى. بۇل جەردە اۋعانستاننان تۋىندايتىن قاۋىپتى دە ەسكەرىپ وتىر. سوندىقتان، ا ق ش تا ايماقتاعى ىقپالىن ارتتىرىپ، بايلانىستىڭ جاڭا ارنالارىن تابۋعا تالپىنادى. ولار دا ايماق ەلدەرىنە سانكسيالار سالىپ، كۇشپەن ارەكەت ەتۋدەن پايدا جوق ەكەنىن ءبىلىپ وتىر. ويتكەنى، مۇنداي قاتىناس ايماق ەلدەرىن رەسەي مەن قىتايدىڭ قۇشاعىنا يتەرمەلەپ، ەرتەڭ مۇلدە بايلانىس ءۇزىلۋى مۇمكىن ەكەنىن تۇسىنەدى»، - دەدى ساراپشى.
ساياسات تانۋشى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ ب ۇ ۇ ءسامميتىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانىپ، سلوۆەنيا، فينليانديا، ماجارستان سياقتى ەلدەردىڭ دە باسشىلارىمەن كەزدەسۋىن جالپى سيپاتتاعى، قاتارداعى كەلىسسوزدەر رەتىندە باعالاپ وتىر.
«ورتالىق ازيا كوشباسشىلارىنىڭ اقش پرەزيدەنتىمەن كەزدەسۋىنىڭ ناتيجەسىن ءوزىمىزدىڭ ب ا ق- تان، كەيبىر تۇسىن باتىس باسىلىمدارىنان بىلەتىن شىعارمىز.
ال، جاھاندىق اۋقىمداعى كورپوراتسيا باسشىلارىمەن ءوتىپ جاتقان كەزدەسۋلەردىڭ ءبارى «جاڭا قازاقستاننىڭ» ەكونوميكالىق باعدارىنا نەگىزدەلىپ ازىرلەندى دەپ ويلايمىن. مىسالى، Rio Tinto كومپانياسى نەگە قازاقستانعا ەمەس، موڭعولياعا كەلدى دەگەن اڭگىمە بولعان. ويتكەنى، ول جاقتا سىبايلاس جەمقورلىق پەن قايتارىم سۇراۋ بولعان جوق دەپ ەسەپتەلدى. ال بىزدە «بىرەۋگە تەلمىرمەي ءوزىمىز ىستەيىك» دەگەن نيەت بولدى. قازىر جەر قويناۋىن بارلاۋ باعىتىندا ۇلكەن جوسپارلار بار. كەنىشتەردى ازىرلەپ، ىسكە قوسۋعا ءوز قاراجاتىمىز جەتپەيدى. سوندىقتان، Rio Tinto باسشىلىعىمەن كەزدەسۋ ءوتتى. سيفرلىق تەڭگە، ەكونوميكانى سيفرلاندىرۋ باعىتىندا Mastercard باسشىلىعىمەن اڭگىمەلەسۋ كەرەك بولدى.
ال، GE Healthcare باسشىلىعىمەن كەزدەسۋدە ۋلترادىبىس اپپاراتتارى ءوندىرىسىنىڭ جەرگىلىكتى ۇلەسىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى مۇمكىندىكتەر تالقىلاندى. ورتالىق ازيادا حالىق سانى قارقىندى ءوسىپ كەلە جاتقانىنا قاراماستان، ساپالى زاماناۋي مەديتسينالىق تەحنيكامەن جەتكىلىكتى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتىلمەگەن. قازاقستان وسى تۇرعىدان GE Healthcare ءۇشىن ايماققا كىرەتىن ورىنعا اينالعىسى كەلەتىن شىعار. بۇل كومپانيا وسى ايماققا كەلسە، ءوندىرىستى دامىتىپ، قوندىرعىلاردى ورتالىق ازياعا، ءتىپتى كەيىن رەسەيگە ساتا الاتىن ەدى. دەمەك، كورپوراتسيا باسشىلارىمەن كەزدەسۋلەر ناقتى باعىتتار بويىنشا، تازا پراگماتيكالىق سيپاتتا ءوتتى.
بۇل ساپاردىڭ جوسپارى جاقسى دايىندالعانى كورىنىپ تۇر. ءىرى كومپانيالاردىڭ بارىمەن جاپپاي كەزدەسۋ ەمەس، ناقتى باعىتتار بايلانىس ورناتۋ تالپىنىسى بار»، - دەيدى عازيز ابىشەۆ.
