بەتاشاردان تۇسكەن اقشا كەلىنگە بەرىلۋى كەرەك پە؟ ەتنوگراف پىكىرى

ەرتەدە بەتاشار ءراسىمى قالاي وتكەن؟

ەتنوگرافتىڭ ايتۋىنشا، بۇرىن قازاقتا بەتاشاردا، سالەم سالىپ تۇرعان كەلىنگە قۇلىندى بيە، باسقا مال تۇرلەرىن نەمەسە ۇيىنە قاجەتتى بۇيىمدار سىيلانعان.

«جىگىت جاقتىڭ اق بوساعاسىن اتتاعان كەلىننىڭ بەتىن اشۋ ەرتەدەن كەلە جاتقان سالتىمىز ەكەنى بەلگىلى. كەلىننىڭ بەتىن اشقانعا دەيىن ونىمەن بىرگە كەلگەن قۇربى-قۇرداس، جەڭگەلەرىنەن باسقالار ونىڭ ءجۇزىن كورە المايتىن. «بەتاشار» سالتى - جاڭا تۇسكەن كەلىندى جىگىت جاقتىڭ اۋلەتىمەن، تۋعان-تۋىستارىمەن تانىستىرۋ. ەكىنشى جاعىنان، ولەڭ شۋماقتارىمەن تۋىستاردىڭ ءارقايسىسىنىڭ ورنىن، ۇلكەن-كىشىلىگىن اڭعارتۋ. ۇشىنشىدەن، كەلىنگە ءتالىم-تاربيە بەرۋ. مۇنىڭ ءبارى بىزگە «بەتاشار» جىرىنان بەلگىلى. بەتاشاردا اۋلەت ۇلكەندەرىنەن باستاپ، كىشىسىنە دەيىن سالەم سالدىرادى. ەرتە كەزدە اۋلەتتىڭ باقۋاتتى تۋىستارى سالەمگە قۇلىندى بيە، نە باسقا دا مال تۇرلەرىن نەمەسە جاستاردىڭ ۇيىنە قاجەتتى بۇيىمدار بەرگەن. كەيىن كەلە سالەم سالدىرعان ءار ادامنىڭ ورتاعا قويىلعان تاباققا اقشا سالۋى، اسىرەسە وڭتۇستىك ايماقتاردا كەڭ تارالدى. ونى بەت اشقان جىرشى الىپ كەتەتىن، سوندىقتان دا سالەم سالدىراتىننىڭ سانى كوپ بولعانىن قالاپ، شۇبىرتىپ، كىشكەنتاي قاينى-قايىن سىڭلىلەرگە دەيىن ايتىپ جاتادى»، - دەدى ول.

«بەتاشاردان تۇسكەن اقشا تەك كەلىندىكى ەمەس»
بولات بوپاي ۇلىنىڭ سوزىنشە، بەتاشاردا جينالعان اقشا بۇكىل وتباسىنىڭ ورتاق قۋانىشىنىڭ بەلگىسى. دەگەنمەن مامان بۇل قاراجاتتى باسقارۋ وتباسىنىڭ وزىنە بايلانىستى ەكەنىن ايتادى. سوندىقتان ناقتى بەلگىلەنگەن جاۋابى جوق.

ەگەر وتباسى كورىمدىكتى تولىق كەلىنگە بەرۋدى شەشسە، بۇل ەتنوگرافيالىق تۇرعىدا - ونىڭ جاڭا وتباسىنداعى العاشقى قادامىنا قولداۋ كورسەتۋ رەتىندە قابىلدانادى. بۇل قاراجات كەلىنگە جاڭا كيىم، ءۇي شارۋاسىنا قاجەت زاتتار الۋ ءۇشىن بەرىلگەن. ال بەت اشقان ادامعا كەلىن تۇسىرگەن اتا-انا جاقسى كادەسىي جاسايدى. بەت اشۋدان تۇسكەن كورىمدىك اقىنى بەت اشقان جىگىت ءوزى السا دا بولادى. ول سول جىگىتتىڭ جومارتتىعىنا بايلانىستى شەشىم تابادى.

«بەتاشاردان تۇسكەن اقشا كەلىننىڭ ابىروي-بەدەلىن ايقىندايدى. قالىڭمال، جاساۋ، تويدان تۇسكەن سىيلىقتارعا قوسا، بۇل قاراجات ونىڭ جاڭا ورتاعا بەيىمدەلۋىنە كومەكتەسەدى. قالاي بولعاندا دا، بەتاشاردان تۇسكەن قاراجاتتى كەلىنگە بەرۋ ءداستۇرى - ونىڭ وتباسىنداعى ورنى مەن مارتەبەسىن تانۋ، ءارى جاڭا ومىرىنە جاقسى باستاما جاساۋعا مۇمكىندىك بەرۋ دەگەندى بىلدىرەدى»، - دەپ ءتۇسىندىردى بولات بوپاي ۇلى.

ال كەيبىر وتباسىلاردا قاراجات ورتاق مۇددەگە جاراتىلادى.

«كەيبىر وڭىرلەردە بۇل اقشا وتباسىنىڭ ورتاق قازىناسىنا سالىنىپ، ءۇيدىڭ قاجەتىنە جۇمسالادى. بۇل اسىرەسە كوپبالالى نەمەسە جاعدايى تومەن وتباسىلاردا كەزدەسكەن»، - دەدى ەتنوگراف.

ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن بەلگىلى تاريحشى، جازۋشى، ۇلى دالا مادەنيەتىنىڭ ناسيحاتتاۋشىسى ارمان نۇرمۇحانبەتوۆ بەتاشاردىڭ ماعىناسى نەدە ەكەنىن ءتۇسىندىردى. بۇل تۋرالى نۇرمۇحانبەتوۆ Dope Soz YouTube-پودكاسىندا ايتتى.

«كەلىن ءوزىنىڭ رۋىنان ۇزاتىلىپ كەتكەندە ول (تۇرمىسقا شىققان قىز - ەسك.) ءوز رۋى ءۇشىن ولگەن دەپ سانالادى. ونىڭ بەتىن اشاتىن جاي ادام ەمەس. نەگە كەلىننىڭ بەتىن اقىن اشادى؟ اقىن كونە زاماندا ماگيكالىق قىزمەتكەر دەپ سانالعان. اقىن - تەگىن ادام ەمەس، اقىندا قاسيەت بولعان. قاسيەتتىڭ ءوزى ەرەكشە رۋحاني قۇبىلىس. قاي ءداستۇردى الساق تا، ءارقايسى سيقىرمەن بايلانىستى»، - دەيدى ارمان نۇرمۇحانبەتوۆ. 

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى