بالاباقشا جاسىنداعى ءار ەكىنشى بالانىڭ ءتىلى جەتىلمەگەن - لوگوپەد

- لوگوپەدتىڭ كومەگى قانداي بالالارعا كەرەك، اڭگىمەنى وسىدان باستاساق؟

- ەڭ بىرىنشىدەن سويلەۋ ءتىلى تەجەلگەن، سونىمەن بىرگە جالپى سويلەۋ ءتىلى دامىماعان، ال ول بىرنەشە دەڭگەيدەن تۇرادى، سونداي بالالارعا كومەگىمىز كەرەك.

- ءسىز ەڭبەك ەتەتىن «قارلىعاش» بالاباقشاسىندا سويلەۋ دەفەكتىسىن تولىق جوياسىزدار ما؟

- بۇل بالانىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىنە، سونىمەن قاتار، سويلەۋ ءتىلىنىڭ دامۋ دەڭگەيىنە جانە بالانىڭ تولىق ءبىزدىڭ بالاباقشاعا كەلۋىنە بايلانىستى. ەگەر بالا ءۇش جاسىنان باستاپ مەكتەپكە دەيىن ءبىزدىڭ بالاباقشاعا كەلگەن بولسا، وسى ارالىقتا ءبىز بالانىڭ ءتىلىن تولىقتاي تۇزەپ، دامىتىپ بەرە الامىز. ەگەر بالا مەكتەپ الدى دايىندىق توپتارىنا كەلەتىن بولسا، مىسالى جارتى جىلعا نەمەسە كەي بالاباقشادان ءۇش ايعا اۋىسىپ كەلىپ جاتادى، سول كەزدە، از ۋاقىت بولسا دا، ءبىز بالالاردىڭ كەي دىبىستارىن تۇزەتىپ بەرە الامىز. ءتىلىن تولىق تۇزەتىپ بەرۋ ءۇشىن بۇل ۋاقىت از. مۇنداي جاعدايدا ءبىز بالانى مەكتەپتەگى لوگوپەدكە اپارۋعا كەڭەس بەرەمىز.

- قانداي ءادىس-تاسىلدەردى قولداناسىزدار؟

- الدىمىزعا كەلگەن بالانىڭ ءتىلىن دامىتۋ ءۇشىن بار ءتيىمدى ءادىس- ءتاسىلدى قولدانامىز. ءبىزدىڭ باستى قارۋىمىز - ارتيكۋلياتسيالىق جاتتىعۋلار. تىنىس الۋ، ساۋساق جاتتىعۋلارى. سونىمەن قاتار لوگوپەدتىك ماسساجدى قولدانامىز. سونىمەن قاتار ءارتۇرلى مەتوديكالاردى قولدانامىز. ءبىزدىڭ بالاباقشامىزدا جاڭا 37 مەتوديكا بار. ءبىزدىڭ لوگوپەد كابينەتىندە «دەلفا» كومپيۋتەرلىك قۇرىلعىسى بار. «ءتىلاشار» باعدارلاماسىمەن جۇمىس ىستەيمىز. ول دا بالالارعا دىبىستى دۇرىس ايتقىزۋعا، دىبىستى دۇرىس بەكىتۋگە كوپ كومەگىن تيگىزەدى.

- جالپى، توپتاعى بالالاردىڭ قانشاسىندا وسىنداي كەمىستىك بار ؟

- مەن 2015 -جىلدان بەرى وسى «قارلىعاش» بالاباقشاسىندا ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن. سوڭعى ءۇش جىلعا توقتالاتىن بولسام، بالالار اراسىندا سويلەۋ ءتىلىنىڭ دامىماۋى، سويلەۋ ءتىلىنىڭ تەجەلۋى جىلدان جىلعا ارتىپ كەلە جاتىر. قازىر قاي بالاباقشا بولماسىن، توپتاعى ءار ەكىنشى بالانىڭ ءتىلى جەتىلمەگەن، دىبىستاردى دۇرىس ايتا المايدى. بۇگىنگى بالالاردى وسىدان 5-10 جىلعى بالالارمەن سالىستىرۋعا بولمايدى. بۇرىن ەكى جاسقا دەيىن بالا 100 سوزگە دەيىن ءبىلۋى نورما بولاتىن، قازىرگى ۋاقىتتا ەكى ءسوزدى قۇراپ ايتسا - جاقسى كورسەتكىش.

- اتا-انالار قاي كەزدە، قاي جاستان لوگوپەدتىڭ كومەگىنە جۇگىنگەنى ءجون؟

- قالىپتى جاعدايدا ەكى ايدا نارەستە گۋىلدەي باستايدى، ال ءبىر جاستا بالا شاعىن سوزدەردى ايتا باستاۋى قاجەت، ول اپا، اكە، ال، كەل دەگەن سياقتى قىسقا سوزدەر. سونداي-اق بالانىڭ تۇسىنىگىنە دە قارايمىز. ول 1,5-2 جاسىندا ايتقاندى ءتۇسىنىپ، نۇسقاۋلىقتى ورىنداسا، سۇراعان زاتىڭدى اكەلىپ، كورسەتىپ تۇرسا، ياعني بالانىڭ تۇسىنىگى بار. ال جالپى ەكى جاسقا كەلگەسىن ءسابيدى لوگوپەدكە كورسەتىپ الۋعا كەڭەس بەرەر ەدىم. مامان بالانىڭ قانشالىقتى دۇرىس دامىپ جاتقانىن، ءتىلىن دامىتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەتتىگى تۋرالى اقىل- كەڭەس بەرەدى، ويتكەنى ءتىلدىڭ دامۋى موتوريكامەن تىكەلەي بايلانىستى.

- قاي جاسقا دەيىن بالانىڭ ءتىلىن تۇزەتۋگە بولادى؟

- جالپى تۇزەتۋ جاستى تالعامايدى، دەگەنمەن، ەرتە باستالعان ارەكەت جاقسى جانە تەز ناتيجە بەرەدى. سوندىقتان ماماندارعا ەرتە كورسەتىپ، اتا-انالار لوگوپەدتىڭ كەڭەسىن العانى ءجون. ءتىلدىڭ كەمىستىگىن %100 تۇزەۋگە بولادى، ءبىراق اتا-انانىڭ دا كومەگى قاجەت. ويتكەنى ۇيدە دە ارنايى جاتتىعۋلاردى قايتالاۋ كەرەك.

- كەي دىبىستاردى ايتپاۋ نەمەسە بۇرمالاپ ايتۋ بالانىڭ ءبىلىم الۋىنا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن بە؟

- ءيا، مەكتەپكە بارعان كەزدە بالا دىبىستاردى بۇرمالاپ ايتۋى مۇمكىن. ول ونىڭ وقۋىنا، جازۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. مىسالى بالا «ر» دىبىسىن «ل» دەپ ايتاتىن بولسا، سولاي جازۋى دا مۇمكىن. ەگەر مەكتەپكە دەيىن بالانى سول دىبىستاردى ايتۋعا ۇيرەتپەسە، كەيىن ول ديسگرافيا، ديسلەكسياعا ۇلاسۋى مۇمكىن. سوندىقتان دا مەكتەپ باعدارلاماسى قيىنداماي تۇرىپ، 7-8 جاسقا دەيىن تىلدەگى كەمشىلىكتەردى تۇزەتكەن ءجون.

- بالانىڭ ءتىل استىنداعى تىلشىگىن كەسۋ ارقىلى ماسەلەنى شەشۋگە بولادى دەگەندى ءجيى ەستيمىز. بۇل قانشالىقتى دۇرىس؟

- بۇل جەردە تىلشىكتىڭ قانشالىقتى قىسقا ەكەنىن كورۋىمىز كەرەك. ونى كەسەتىن تۇستارى دا، كەسپەيتىن تۇستارى دا بار. ماسەلەن بالا ءتىلىن كوتەرە الماسا، ول استىنا جابىسقان جاعدايدا ءبىز بالانى ستوماتولوگتىڭ كەڭەسىنە جىبەرەمىز. ال ءتىلاستى تىلشىگى قىسقا بولعانىمەن ءتىلىن كوتەرە العان جاعدايدا لوگوپەديالىق ماسساجدار جۇرگىزۋ ارقىلى ءبىز بالانىڭ تىلشىگىن قالىپتى جاعدايعا كەلتىرەمىز.

- بالا ءتىلىنىڭ كەش جانە دۇرىس شىقپاۋىنا نە سەبەپ؟

- ونى «ءدوپ» ايتۋ قيىن، ويتكەنى سەبەپتەرى كوپ. ول بالانىڭ جاتىردا قالىپتاسقانىنان باستاپ، ومىرگە كەلۋىنە، دەنساۋلىعىنا، ونىڭ سىرتقى ورتاسىنا بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. ياعني اسەر ەتەتىن فاكتور كوپ. مەكتەپكە دەيىنگى جاستاعى بالالاردىڭ شەكتەن تىس كومپيۋتەردە، تەلەفوندا وتىرۋى ول دا اسەر ەتىپ جاتىر. سونىمەن قاتار دياگنوستيكا بارىسىندا ءبىر بايقاعانىم، قازاق تىلىندە تاربيە الىپ، ۇيىندە اتا-اجەسى بار بالالاردا سويلەۋ ءتىلى تازا بولىپ كەلەدى. ال ۇيىندە ەكى ءتىلدى قولداناتىنداردا بالا ءتىلىنىڭ دامۋ دەڭگەيى تومەن بولىپ جاتادى.

- «قارلىعاش» بالاباقشاسىندا قانداي بالالارمەن جۇمىس ىستەيسىز؟

- سويلەۋ ءتىلىنىڭ دامىماۋىنىڭ ءتورت دەڭگەيىمەن، سونىمەن قاتار سويلەۋ ءتىلى جەتىلمەگەن بالالارمەن جۇمىس ىستەيمىز. بۇدان باسقا دىبىستى ايتا المايتىن، ياعني ديسلاليا، اۋىز قۋىسىنىڭ تونۋسى تومەن - ديزارتريا بار بالالار بار.

- ءسىزدىڭ تاجىريبەڭىزدە قىزىقتى جانە قيىن جاعدايلار بولدى ما؟

- وسىنداي بۇلدىرشىندەرمەن جۇمىس ىستەگەن قىزىقتى، اسىرەسە، ولاردىڭ بىلدىرلاعان ءتاتتى ءتىلىن ەستىپ، ءوز جۇمىسىمنان راحاتتانامىن. ال قيىن جاعداي ءوز تاجىريبەمدە بولماعان ەكەن. ءبىراق قازىرگى ۋاقىتتا لوگوپەدتىڭ كومەگى قاجەت بالالاردىڭ كوبەيىپ كەتكەنى قىنجىلتادى. بۇل سالادا كادر جەتىسپەۋشىلىگى بار.

- مۇنداي بالالارمەن جۇمىستا نەگە اسا ءمان بەرۋ كەرەك؟ ءتىلىنىڭ كەمىستىگى بار بالامەن تەك لوگوپەد قانا جۇمىس ىستەي مە؟ الدە باسقا ماماندارمەن بىرلەسە وتىرا بالا ءتىلىن تۇزەيسىزدەر مە؟

- بۇل بالانىڭ جالپى سويلەۋ ءتىلىنىڭ دامۋ دەڭگەيىنە بايلانىستى. ەگەر دە بالادا پسيحولوگيالىق اۋىتقۋلار بولسا، وندا لوگوپەدتەن بولەك دەفەكتولوگ، پسيحولوگ ماماندار بىرلەسە ارەكەت ەتەمىز. جالپى الدىمىزعا كەلگەن بالانى الدىمەن دياگنوستيكادان وتكىزىپ، قورىتىندى باعالاۋ ىستەيمىز. سونىڭ نەگىزىندە ءار بالاعا جەكە دامىتۋ- تۇزەتۋ باعدارلاماسى جاسالادى. ول باعدارلامادا ءار مامان قانداي جۇمىس جۇرگىزەتىنىن جوسپارلايدى. سول مالىمەتتەر بويىنشا بالامەن جىل بويى جۇمىس ىستەيمىز. ءبىر جىلدا ءۇش دياگنوستيكا - باستاپقى، جىل ورتاسىندا ارالىق جانە قورىتىندى دياگنوستيكا جۇرگىزىلەدى. وسىلايشا ناتيجەنى كورەمىز.

- «قارلىعاش» بالاباقشاسى - ەلىمىزدەگى جەتەكشى ءبىلىم ورتالىعى. بالالاردى دامىتىپ، وقىتۋدا زاماناۋي تاجىريبەنى قولداناتىندىعى بەلگىلى. قازىرگى ۋاقىتتا قانداي ادىستەمەنى نەگىزگە الىپ جۇمىس ىستەپ جاتىرسىزدار؟

- مەن ءوز تاجىريبەمە توقتالايىن. قازىرگى XXI عاسىردىڭ بالالارىن قىزىقتىرۋ وڭاي ەمەس. سوعان قاراماستان كۇندەلىكتى ساباعىم بالانى قىزىقتىرىپ، تارتاتىنداي، بالاعا وي سالاتىنداي بولۋى كەرەك. سول سەبەپتەن كوبىنەسە ىزدەنىس ۇستىندە جۇرەمىز. يننوۆاتسيالىق ءادىس-تاسىلدەردى كۇندەلىكتى قولدانامىز. اتاپ ايتاتىن بولسام - كومپيۋتەرلىك باعدارلاما-ترەناجەر - «دەلفا» اپپاراتى. ونىمەن تىنىس الۋ جاتتىعۋلارى، ارتيكۋلياتسيالىق، فونەماتيكالىق ەستە ساقتاۋىن دامىتاتىن ويىن-جاتتىعۋلار بار. رەسەيلىك ارىپتەسىم ناتاليا پياتيبراتوۆانىڭ ادىستەرىن دىبىستاردى دۇرىس ايتۋدى قالىپتاستىرۋدا، بۋىن، ءسوز قۇراۋدا، سوزدىك قورىن بايىتۋدا قولدانامىن.

- ءوز ادىستەمەلەرىڭىز، اۆتورلىق ءادىس- تاسىلدەرىڭىز بار ما؟

ءالى جارىققا شىققان جوق، قازىر جازىپ جاتىرمىن، اتاۋى - «جالپى بالاباقشادا لوگوپەد قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ». ءوز جۇمىسىمدى قاعاز بەتىنە ءتۇسىرۋدى ءجون سانادىم، بۇل سالادا 10 جىلعا جۋىق تاجىريبەم بار، جۇمىسىمنىڭ وڭ ناتيجەسى دە جەتەرلىك.

- راحمەت!

اۆتور

اقەركە داۋرەنبەك قىزى

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى