اۆتوكولىكپەن جۇك تاسىمالداۋ: قازاقستاندىق كومپانيالار ۇلەسى مەن جاڭا ەرەجەلەر

كەيىنگى جىلدارى رۇقسات بلانكىلەرىنە قاتىستى ءبىراز پىكىر ايتىلىپ ءجۇردى. وسى ورايدا، ەلىمىزدىڭ كومپانيالارى قازىر نارىقتىڭ نەشە پايىزىن قامتىپ وتىرعانىن انىقتاۋدى ءجون كوردىك.

وتاندىق كومپانيالاردىڭ ۇلەسى

- 2023 -جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وتاندىق تاسىمالداۋشىلاردىڭ حالىقارالىق جۇك تاسىمالدارى نارىعىنداعى ۇلەسى %50 بولسا (2021 -جىلى - %31، 2022 -جىلى - %43)، 2024 -جىلدىڭ 9 ايى قورىتىندىسى بويىنشا 51 پايىز بولدى، - دەلىنگەن كولىك مينيسترلىگىنىڭ Kazinform اگەنتتىگىنە بەرگەن جاۋابىندا.

ال، 2024 -جىلدىڭ جالپى قورىتىندىسى بويىنشا ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر ەندى دايىن بولادى.

2025 -جىلدىڭ 1-قاڭتارىنداعى جاعداي بويىنشا ەلىمىزدە 9500 كولىك كومپانياسى تىركەلگەن جانە ولاردىڭ 92900 جۇك اۆتوكولىگى بار. سونىڭ ىشىندە شامامەن 58 مىڭى نەگىزىنەن قىتاي جانە وزبەكستان باعىتىندا جۇك تاسىمالدارىن جۇزەگە اسىرادى، ال الىس شەتەلگە شامامەن 2 400 كولىك كومپانياسى 35 مىڭنان استام اۆتوكولىك قۇرالىمەن (سونىڭ ىشىندە تىركەمەلەر/جارتىلاي تىركەمەلەر) تاسىمالداردى ورىنداپ كەلەدى.

بۇل رەتتە مينيسترلىك قازاقستاندا شەتەلدىك كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن جۇك تاسىمالىندا نەشە كولىك كومپانياسى بار ەكەنىن ناقتىلادى. كەيىنگى ونجىلدىقتا قازاستاقستاندا شەتەل كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن (گەرمانيا، لاتۆيا، ليتۆا، نيدەرلاندى، تۇركيا، يران، يتاليا، رەسەي، بەلورۋس، پاكىستان، گرۋزيا) بىرلەسكەن 50 كولىك كاسىپورىنى تىركەلگەن جانە ولاردىڭ پاركىندە 1964 اۆتوكولىك بار.

- وسى بىرلەسكەن كاسىپورىندار مەن ولاردىڭ اۆتوكولىك قۇرالدارى قازاقستاندا تىركەلگەن، سونداي- اق ولار ەل ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا قۇيىپ، سالىق تولەپ، قوسىمشا جۇمىس ورىندارىمەن قامتيتىن قازاقستاندىق كومپانيالار رەتىندە سانالادى، - دەپ اتالىپ وتكەن مينيسترلىك مالىمەتىندە.

رۇقسات بلانكىلەرى

ەلىمىزدە 2025 -جىلدىڭ 15-قاڭتارىنان وتاندىق تاسىمالداۋشىلار ءۇشىن جۇكتەردى حالىقارالىق تاسىمالداۋعا جاڭا تەتىك ەنگىزىلدى.

بۇل تۇرعىدا حالىقارالىق جۇك تاسىمالىنا رۇقسات بەرەتىن بلانكىلەردى وتاندىق كولىك كومپانيالارى اراسىندا ءتيىمدى ءبولۋ شارالارى ەسكەرىلگەن بە؟ بۇل ساۋالعا جاۋابىندا كولىك مينيسترلىگى شەتەلدىك رۇقسات بلانكىلەرىن (ش ر ب) بەرۋدىڭ جاڭا ءارى جەتىلدىرىلگەن مەحانيزمىن ازىرلەگەنىن ايتىپ وتىر.

- جاڭا تەتىك ادامي فاكتور مەن سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن الىپ تاستاۋعا باعىتتالعان. ەندى شرب الۋعا ءوتىنىمدى قاراۋدىڭ بارلىق پروتسەسى تولىعىمەن اۆتوماتتاندىرىلعان. تاسىمالداۋشى E-license پلاتفورماسى ارقىلى شرب الۋعا سۇرانىستى تولتىرۋى قاجەت. قاراۋ مەرزىمى 2 جۇمىس كۇنىنەن 40 مينۋتقا دەيىن، ال بەرۋ 8 كۇننەن 1 كۇنگە دەيىن قىسقارتىلدى.

ەگەر بۇرىندارى بلانك بەرۋ جۇيەسى تاريحي اقپاراتقا سۇيەنە جۇمىس ىستەسە، مىسالى وتكەن كەزەڭدەگى تاسىمالداۋشىلاردىڭ جۇمىسىن ەسكەرە وتىرىپ نەمەسە حالىقارالىق تاسىمالداۋدا جيناقتالعان تاجىريبەسى بار كومپانياعا بەرىلگەن. جاڭا ەرەجەلەردە تاسىمالداۋ تاريحىنا جانە وتكەن كەزەڭدەگى كولىكتىڭ قانشالىقتى بەلسەندى پايدالانىلعانىنا ەشقانداي شەكتەۋلەر جوق. قالاۋى مەن ءتيىستى رۇقساتى بار كەز كەلگەن ادام بلانك الا الادى. بۇل قازاقستاندىق تاسىمالداۋشىلار اراسىندا نەعۇرلىم باسەكەگە قابىلەتتى ورتا قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، - دەيدى ۆەدومستۆو ماماندارى.

بۇدان باسقا، ەندى تاپشى بلانكىلەردە كومپانيانىڭ اتاۋى مەن اۆتوموبيلدىڭ مەملەكەتتىك ءنومىرى كورسەتىلەدى.

سونداي-اق، ەندى اۆتوموبيلدەردىڭ كىرۋ جانە شىعۋ فاكتىلەرىن تىركەۋ ق ر ۇ ق ك شەكارا قىزمەتىنىڭ «بۇركىت» اقپاراتتىق جۇيەسى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ش ر ب-نى كولەڭكەلى نارىقتا قايتا ساتۋ ءۇشىن العىشارتتاردى جويادى.

- تاسىمالداۋشىنىڭ جەكە كابينەتىنە بلانك تۋرالى حابارلاما كەلگەن ساتتەن باستاپ ناقتى ول بلانكپەن 30 كۇن ىشىندە شىعۋىنا بولادى. ەسكى مەحانيزم بويىنشا بۇل كورسەتكىش 100 كۇن بولعان. بۇرىن تولەم ەكى تاسىلمەن جۇزەگە اسىرىلعان: ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى نەمەسە ونلاين تۇرىندە 5 جۇمىس كۇنىنە دەيىن. ەندى تەك ونلاين- تولەم قاراستىرىلعان، ول 40 مينۋت ىشىندە تولەنۋى ءتيىس. تولەم تۋرالى اقپارات ەلەكتروندىق ۇكىمەتتىڭ تولەم ءشليۋزى ارقىلى تۇسەتىن بولادى، - دەپ ناقتىلايدى مينيسترلىكتەن.

«اتامەكەن» ۇ ك پ باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇرات ءامريننىڭ ايتۋىنشا، اۆتوموبيلمەن جۇك تاسىمالدارى 42 شەت مەملەكەتپەن جۇزەگە اسىرىلادى، ول ءۇشىن جىل سايىن 350-400 مىڭ كولەمىندە رۇقساتتارمەن ءوزارا الماسۋ جۇرگىزىلەدى، ونىڭ ىشىندە 2024 -جىلى قىتايمەن 230 مىڭ رۇقسات الماسۋ بولعان.

- ءوز كەزەگىندە، ۋاكىلەتتى ورگان مۇنداي شەكتەۋلەردىڭ حالىقارالىق جۇك تاسىمالى سالاسىنداعى كولەڭكەلى نارىقتى، ياعني شەتەلدىك رۇقسات بلانكىلەرىن زاڭسىز الىپ-ساتۋدى بولدىرماۋ ماقساتىندا قابىلدانعانىن اتاپ وتكەن بولاتىن. دەگەنمەن، بيزنەس- قاۋىمداستىق مۇنداي شارالار تاسىمالداۋشىلاردىڭ وپەراتسيالىق قىزمەتىنىڭ يكەمدىلىگىن تومەندەتىپ، لوگيستيكالىق پروتسەستەردى قيىنداتاتىنىن، بۇل قازاقستاندىق نارىققا، اسىرەسە شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن تەرىس اسەر ەتۋى مۇمكىندىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە، جاڭا قاعيدالاردىڭ قىتايدان ەۋروپا، ەاەو جانە ورتا ازيا ەلدەرىنە جۇكتەردى جەتكىزۋ قىزمەتىنىڭ سۇرانىسىنا بايلانىستى ءىرى شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ نارىققا كىرۋىنە قولايلى جاعدايلار جاساپ، وتاندىق تاسىمالداۋشىلاردىڭ ەداۋىر سانىن قىسقارتۋعا ىقپال ەتۋى مۇمكىن قاۋىپتەر مەن تاۋەكەلدەر تۋرالى دا ايتىلدى»، - دەدى م. ءامرين.

ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، ۇلتتىق پالاتا قاعيدالار شەڭبەرىندە شەتەلدىك رۇقساتتاردى تاسىمالداۋشىلار اراسىندا ءتيىمدى ءبولۋ ءۇشىن ءتيىستى ادىستەمەنى (زاڭدى ءارى اشىق تۇردە) بەكىتۋدى ۇسىنىپ، وسى قاعيدالارعا قاتىستى رەتتەۋشىلىك اسەرگە تالداۋدى جانە باسەكەلەستىك ورتانىڭ جاي- كۇيىنە باعالاۋدى جۇرگىزۋ قاجەت ەكەنىن بىرنەشە رەت ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردى ەسكەرتكەن. ويتكەنى، قازاقستاندىق تاسىمالداۋشىلاردىڭ ە ا ە و-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ (رەسەي مەن بەلارۋس) اۋماعى ارقىلى ءجۇرىپ ءوتۋى ءۇشىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەر تۋىنداپ، ولاردىڭ ەۋروپا ەلدەرىنە جۇك تاسىمالداۋلارى تەجەلگەن بولاتىن.

بۇعان دەيىن «اتامەكەن» ۇ ك پ باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇرات ءامرين جاڭا ەرەجە اياسىندا حالىقارالىق جۇك تاسىمالىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن اۆتوكولىكتىڭ 30 كۇن ىشىندە ەلدەن شىعۋى كەيبىر جاعدايلاردا مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتقان. ال بۇل قاعيدا ءىس جۇزىندەگى جاعدايلارعا ساي ەمەس.

- جۇكتەر نەگىزىنەن رەسەي فەدەراتسياسى تەرريتورياسى ارقىلى قىتايدان ەۋروپالىق وداق ەلدەرى باعىتىندا تاسىمالدانادى. سانكسياعا بايلانىستى ونىڭ ءبىر بولىگى قازىر ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك ءدالىزى ارقىلى وتكىزىلىپ جاتىر. اتاپ وتەرلىك جايت، جاڭاعى ايتقان 30 كۇن جۇك كولىكتەرىنىڭ ەلدەن شىعىپ ۇلگەرۋىنە جەتكىلىكسىز. اقتاۋ پورتىندا، كاسپي تەڭىزىندە قاتتى جەل، داۋىل سوققاندا، جۇك تاسىمالىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. قازىر قۇرىق پورتىندا جۇگىن پارومعا قايتا تيەپ، تەڭىزدى اسۋ ءۇشىن 1000 داي كولىك ءتىزىلىپ تۇر. وندا 25 كۇندەي كەزەك كۇتەدى. ال قىتاي شەكاراسىنان قۇرىق پورتىنا دەيىن 5 كۇندە جەتۋ مۇمكىن ەمەس. ءبىز قۇزىرەتتى ورگاندارعا قويىلعان تالاپتار كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە كەدەرگى كەلتىرەتىنىن ەسكەرتەمىز، - دەيدى ول.

ەۋروپاعا شىعۋداعى كەدەرگىلەر

كولىك مينيسترلىگى 2025 -جىلعى 1- قاڭتاردان باستاپ وتاندىق تاسىمالداۋشىلاردىڭ ەۋروپا باعىتىندا تاسىمالدارىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە رەسەي جانە بەلارۋس اۋماعى ارقىلى ءجۇرىپ ءوتۋ 6 اۆتوموبيلدىك وتكىزۋ پۋنكتى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىنىن (2024 -جىلعى 12-قاڭتاردان باستاپ 31-جەلتوسقانعا دەيىن قازاقستاندىق تاسىمالداۋشىلار ر ف پەن ر ب اراسىنداعى تەك 1 وتكىزۋ پۋنكتى ارقىلى وتەتىن) حابارلادى.

مۇنىمەن قوسا، ۆەدومستۆو قازاقستاننان اۆتوكولىكپەن ەۋروپاعا جۇك جەتكىزۋ ءۇشىن بالاما باعدار قاراستىرۋ ماسەلەسى بويىنشا تۇسىنىك بەردى.

- رەسەي مەن بەلارۋستى اينالىپ وتەتىن بالامالى ماشرۋتتى پىسىقتاۋ جۇمىستارى دا ءجۇرىپ جاتىر. بۇل بالامالى باعدار تۇرىكمەنستان، يران، تۇركيا اۋماقتارى ارقىلى ودان ءارى ەۋروپا مەملەكەتتەرىنە شىعۋدى كوزدەيدى. بۇل باعىتتا تاسىمالداردى جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا مينيسترلىك تۇرىكمەنستانمەن اۆتوتاسىمالدارعا رۇقساتسىز جۇيە ورناتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاپ، 2024 -جىلعى 10- قازاندا قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى حالىقارالىق اۆتوموبيل تاسىمالدارى جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتاماعا قول قويدى (قازىرگى كەزدە حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ جۇمىستارى اتقارىلىپ وتىر). سونداي-اق قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان اراسىندا جۇرگىزۋشىلەر ءۇشىن ۆيزاسىز رەجيم ورناتۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر، - دەلىنگەن مينيسترلىكتىڭ Kazinform اگەنتتىگىنە بەرگەن جاۋابىندا.

ۆەدومستۆو اقپاراتىنا قاراعاندا، يرانمەن اۆتوكولىكپەن جۇك تاسىمالدارىنا جىل سايىن جەتكىلىكتى كولەمدە رۇقسات بلانكىلەرىمەن الماسۋ جۇرگىزىلەدى جانە جۇرگىزۋشىلەر 15 كۇنگە دەيىن ۆيزادان بوساتىلعان.

- تۇركيامەن دە جىل سايىن اۆتوكولىكپەن جۇك تاسىمالدارىنا جەتكىلىكتى كولەمدە رۇقسات بلانكىلەرىمەن الماسۋ جۇرگىزىلەدى جانە ازاماتتارعا ۆيزا تالاپ ەتىلمەيدى، - دەپ اتالىپ وتكەن كولىك مينيسترلىگى مالىمەتىندە.

جۇك تاسىمالىنىڭ ءوسىمى

2024 -جىلعى 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اۆتوموبيل كولىگىمەن ەكسپورتتىق- يمپورتتىق قارىم- قاتىناستا 22,9 ميلليارد ا ق ش دوللارى سوماسىنا 6,6 ميلليون توننا جۇك تاسىمالداندى. جالپى، 2024 -جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر ءالى قورىتىندىلانعان جوق.

سونىمەن قاتار ۆەدومستۆو قىتايدان ەۋروپاعا باراتىن جۇكتەردىڭ ەل اۋماعى ارقىلى ترانزيتىنە قاتىستى تۇسىنىك بەردى.

- 2024 -جىلعى 9 ايدا قىتايدان ەۋروپا باعىتىندا قازاقستان اۋماعى ارقىلى اۆتوموبيل كولىگىمەن 262 مىڭ توننا ترانزيتتىك تاسىمال تىركەلىپ، 2023 -جىلمەن سالىستىرعاندا (106,1 مىڭ توننا) 2,5 ەسە ءوستى جانە بۇل كورسەتكىشتىڭ ودان ءارى وسەدى، - دەلىنگەن مينيسترلىك اقپاراتىندا.

اتاپ ايتقاندا، بىرنەشە ەلمەن اۆتوكولىكپەن جۇك تاسىمالداۋ كەلىسىمدەرىنە وزگەرىس ەنگىزىلدى. 2024 -جىلى اۆتوكولىك سالاسىنداعى 5 ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەن حاتتامالارعا قول قويىلدى.

ارمەنيامەن اراداعى كەلىسىمگە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر قازاقستان تاسىمالداۋشىلارىن شامامەن 100 دوللار مولشەرىندە ەكولوگيالىق الىمداردى تولەۋدەن بوساتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ال قىرعىزستانمەن كەلىسىمدەگى وزگەرىستەر «كەگەن - قارقىرا» پۋنكتىنىڭ جۇمىس رەجيمىن 8 ساعاتتان 24 ساعاتقا وزگەرتۋ كوزدەيدى.

وزبەكستانمەن اراداعى كەلىسىمگە دە تولىقتىرۋ ەنگىزىلدى. بۇل تۇرعىدا ەكى وتكىزۋ پۋنكتىنىڭ مارتەبەسى «ەكىجاقتىدان» «كوپجاقتى» دەپ وزگەرتىلگەن. وزبەكستانمەن اراداعى كەلىسىمگە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر اياسىندا قازاقستان تاسىمالداۋشىلارىن جۇك كوتەرگىشتىگى 3,5 تونناعا دەيىنگى اۆتوموبيلدەر ءۇشىن وزبەك رۇقسات بلانكىلەرىن الۋدان بوساتۋ كوزدەلگەن.

تۇرىكمەنستانمەن دە كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. وندا جۇكتەردى ەكىجاقتى، ترانزيتتىك جانە ءۇشىنشى ەلدەرگە تاسىمالدارعا رۇقساتسىز جۇيە ەنگىزۋ قاراستىرىلعان. قازىرگى ۋاقىتتا اتالعان قۇجاتتاردىڭ كۇشىنە ەنۋى ءۇشىن ءتيىستى مەملەكەتىشىلىك راسىمدەر جۇرگىزىلىپ جاتىر.

مينيسترلىك 2024 -جىلعى ءساۋىر مەن جەلتوقسان ايلارىندا وزبەك جانە قىتاي تاراپتارىمەن ەلەكتروندى رۇقسات بلانكىلەرىمەن الماسۋ جۇيەسىن، سونداي-اق قر قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى قىتاي جانە وزبەكستان شەكارالارىندا ەلەكتروندىق كەزەك جۇيەسىن ەنگىزدى.

سونىمەن بىرگە، قىتايمەن شەكاراداعى «نۇر جولى» وتكىزۋ پۋنكتىنىڭ جۇمىس ۋاقىتى تاۋلىك بويىنا اۋىستىرىلدى، ال قالعان وتكىزۋ پۋنكتەرىنىڭ جۇمىس ۋاقىتى 2 ساعاتقا ۇزارتىلعان.

رۋسلان عابباسوۆ

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى